Basisgroeten en kennismaken | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Godmorgen alle sammen.

   Goedemorgen allemaal.

   Godmorgen

   goedemorgen

   alle sammen

   allemaal, iedereen samen

   Uitgebreide uitleg

   Godmorgen is de Deense begroeting voor “goedemorgen”. Het is een vaste samenstelling van god (“goed”) en morgen (“morgen”). In deze zin functioneert het geheel als één begroeting; er is geen afzonderlijk onderwerp of werkwoord nodig. alle sammen betekent hier “allemaal” of “iedereen samen”. alle verwijst naar de volledige groep, en sammen voegt het idee “samen” toe. Als vaste uitdrukking is alle sammen een natuurlijke manier om een groep als geheel aan te spreken. Voorbeeld: I kommer alle sammen. — “Jullie komen allemaal.” Samen vormen de twee delen de begroeting Godmorgen alle sammen.: “Goedemorgen allemaal.” De begroeting is aan de hele groep gericht en legt geen specifiek aantal personen vast.

2. Hvordan har du det?

   Hoe gaat het met je?

   Hvordan

   hoe

   har du det

   gaat het met je

   Uitgebreide uitleg

   Hvordan betekent hier ‘hoe’. Het is een vraagwoord waarmee je vraagt naar de toestand of ervaring van iemand. In een andere vraag kan het bijvoorbeeld vóór een werkwoord staan: Hvordan går det? — ‘Hoe gaat het?’ har du det is een vaste, herbruikbare manier om naar iemands toestand te vragen. har is de tegenwoordige vorm van at have (‘hebben’); in het Deens blijft de tegenwoordige vorm har bij verschillende personen gelijk. du is het onderwerp en betekent ‘je/jij’. det is een onzijdig voornaamwoord binnen deze uitdrukking; het verwijst hier niet naar een concreet zelfstandig naamwoord dat in de zin genoemd wordt. Samen krijgt de constructie de betekenis ‘hoe gaat het met je?’ en niet de letterlijke betekenis ‘hoe heb je het?’ in het Nederlands. De vaste volgorde is Hvordan + har du det: eerst het vraagwoord, daarna het werkwoord en het onderwerp. De hele zin Hvordan har du det? betekent dus ‘Hoe gaat het met je?’ en is een gewone, directe vraag naar iemands toestand.

3. Jeg har det fint.

   Met mij gaat het goed.

   Jeg

   ik

   har det fint

   het goed hebben; goed gaan

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier ‘ik’: de spreker verwijst naar zichzelf. Het is de eerste persoon enkelvoud. In een andere vorm is bijvoorbeeld du ‘jij’; dat is de aangesproken persoon, niet de spreker. har det fint is een vaste, goed herbruikbare Deense manier om te zeggen dat het met iemand goed gaat of dat iemand zich goed voelt. De uitdrukking bevat har (‘heeft’), det (‘het’) en fint (‘goed/fijn’), maar samen vertaal je haar natuurlijk als ‘het goed hebben’ of ‘goed gaan’. De vorm har hoort bij het werkwoord have (‘hebben’); in de tegenwoordige tijd blijft die vorm bij verschillende personen gelijk, bijvoorbeeld jeg har en du har. Vergelijk: Jeg har det ikke fint. — ‘Het gaat niet goed met mij.’ De hele zin Jeg har det fint. betekent dus: ‘Met mij gaat het goed.’ De eerste persoon Jeg geeft aan over wie het gaat; har det fint geeft diens toestand aan. De zin is een gewone, neutrale manier om op de vraag Hvordan har du det? (‘Hoe gaat het met je?’) te antwoorden.

4. Rart at møde dig.

   Leuk je te ontmoeten.

   Rart

   leuk

   møde

   ontmoeten

   dig

   jou

   Uitgebreide uitleg

   Rart betekent hier “leuk” of “prettig”. Het is de vorm rart van het bijvoeglijk naamwoord rar: rar bij een gemeenschappelijk enkelvoud, rart bij een onzijdig enkelvoud, en rare bij meervoud of bepaalde vormen. In de vaste uitdrukking rart at ... staat het als een algemene beoordeling: “het is leuk om ...”. Het zegt hier niet dat een genoemd zelfstandig naamwoord onzijdig is. møde betekent “ontmoeten”. Dit is de infinitief, herkenbaar aan het voorafgaande at: at møde = “ontmoeten” of “om te ontmoeten”. Handige vormen zijn møder (tegenwoordige tijd), mødte (verleden tijd) en mødt (voltooid deelwoord). Voorbeeld: Jeg møder hende i morgen. = “Ik ontmoet haar morgen.” dig betekent hier “jou” en is de objectsvorm van het persoonlijke voornaamwoord du (“jij”). Gebruik du als de persoon onderwerp is en dig wanneer de persoon het object is. Voorbeeld: Jeg møder dig. = “Ik ontmoet jou.” Samen vormt rart at møde dig de herbruikbare structuur rart at + infinitief + object: “leuk om jou te ontmoeten”. De hele zin Rart at møde dig. betekent dus “Leuk je te ontmoeten.”

5. Hav en god dag.

   Fijne dag.

   Hav

   heb

   god

   goed; fijn

   dag

   dag

   Uitgebreide uitleg

   Hav is de gebiedende wijs van have (“hebben”). In deze vaste wens betekent het “heb” in de idiomatische zin “een fijne dag gewenst”. De gebiedende wijs heeft hier geen uitgesproken onderwerp: de aangesprokene is bedoeld. Voorbeeld: Hav en god aften. — “Heb een fijne avond.” god betekent hier “goed” of, natuurlijker in deze wens, “fijn”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord bij het zelfstandig naamwoord met het lidwoord en in en dag. Vergelijk god bij gemeenschappelijk enkelvoud, godt bij onzijdig enkelvoud en gode bij bepaald enkelvoud of meervoud. Voorbeelden: en god film — “een goede film”; et godt sted — “een goede plek”. dag betekent “dag”. Het is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord en: en dag. In deze wensformule verwijst het niet naar een specifiek genoemde kalenderdag. Samen vormen de delen Hav en god dag. de beleefde, alledaagse wens “Fijne dag.” De letterlijke structuur is “heb een goede dag”, maar de natuurlijke Nederlandse vertaling is de vaste wensformule “Fijne dag.”

6. Det var så lidt.

   Graag gedaan.

   Det var så lidt

   Graag gedaan

   Uitgebreide uitleg

   Det var så lidt is een vaste Deense beleefde formule als antwoord op een bedankje. De volledige uitdrukking betekent hier Graag gedaan. Det is een Deens voornaamwoordelijk element met de vorm voor onzijdig enkelvoud. In deze vaste formule wordt geen concreet zelfstandig naamwoord als antecedent genoemd; behandel het daarom niet automatisch als een aanwijzend woord dat naar een bepaald voorwerp verwijst. var is de verleden tijd van være (zijn). De vorm var blijft in het Deens hetzelfde bij de verschillende personen: bijvoorbeeld jeg var = ik was en du var = jij was. så betekent hier zo. lidt betekent in deze combinatie weinig of een beetje; samen vormen så lidt ongeveer zo weinig. Lidt is ook de vorm die je gebruikt bij een onzijdig enkelvoudig adjectiefgebruik of bij een niet-telbare hoeveelheid. Vergelijk het zelfstandige adjectief lille in et lille hus = een klein huis; lille en lidt hebben dus niet dezelfde grammaticale vorm of functie. Als geheel is Det var så lidt de gebruikelijke Deense reactie op dank: Graag gedaan. Hoewel var een verleden tijd is, moet je de vaste formule niet opvatten als een mededeling over een afzonderlijke gebeurtenis.