Een bericht controleren | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Kan du tjekke denne besked?

   Kun je dit bericht controleren?

   Kan du

   kun je

   tjekke

   controleren; nakijken

   denne

   dit; deze

   besked

   bericht

   Uitgebreide uitleg

   Kan du is een vaste, herbruikbare vraagopbouw: kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”), gevolgd door het onderwerp du (“jij”). In deze zin maakt kan een beleefd verzoek mogelijk: “kun je …?” Het werkwoord na kan staat in de infinitief. tjekke betekent hier “controleren” of “nakijken”. Dit is de infinitief die na kan staat. Een vergelijkbaar patroon is Kan du læse? — “Kun je lezen?”; het tweede werkwoord blijft daar eveneens in de infinitief. denne betekent hier “dit” en verwijst in combinatie met het volgende zelfstandig naamwoord naar één nabij aangeduid bericht. De vorm hoort bij een enkelvoudig woord van het type van besked; het is dus niet de meervoudsvorm. In het Deens bestaat ook denne als aanwijzend woord vóór een zelfstandig naamwoord, terwijl den in een andere constructie zelfstandig kan optreden, zoals in de contextzin Jeg kan læse den nu (“Ik kan het nu lezen”). besked betekent “bericht”. Het is een zelfstandig naamwoord: en besked is “een bericht” en beskeder is “berichten”. In de vaste zin staat het na denne, waardoor de woordgroep denne besked “dit bericht” betekent. Samen vormen de delen Kan du + tjekke + denne besked? de vraag “Kun je dit bericht controleren?” De vraag richt zich tot één persoon (du) en vraagt om het controleren van het genoemde bericht.

2. Jeg kan læse den nu.

   Ik kan het nu lezen.

   Jeg kan

   ik kan

   læse

   lezen

   den

   het

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud: “ik”. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”) en verandert niet mee met de persoon: jeg kan, du kan, de kan. In het Deens staat na kan de infinitief zonder at. læse betekent hier “lezen”. Dit is de infinitief van læse; na een modaal werkwoord zoals kan blijft deze vorm staan. Vergelijk: Jeg kan skrive betekent “Ik kan schrijven”. den betekent hier “het” en verwijst naar het bedoelde enkelvoudige voorwerp, in deze context de besproken boodschap. Als zelfstandig voornaamwoord wordt den gebruikt voor een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijk geslacht; det hoort bij een enkelvoudig onzijdig woord. Die keuze wordt dus bepaald door het grammaticale geslacht van het bedoelde Deense zelfstandig naamwoord, niet door het feit dat het Nederlands hier het gebruikt. nu betekent “nu” en plaatst de mogelijkheid of handeling in het huidige moment. Het kan ook in andere zinnen staan, bijvoorbeeld: Jeg læser nu — “Ik lees nu.” Samen vormen de delen: Jeg kan + læse + den + nu → “Ik kan het nu lezen.” De spreker zegt dat hij of zij op dit moment in staat is het bedoelde voorwerp te lezen.

3. Ser den tydelig ud?

   Ziet het er duidelijk uit?

   Ser … ud

   ziet er … uit

   den

   het

   tydelig

   duidelijk

   Uitgebreide uitleg

   Ser … ud is de uitdrukking se ud, letterlijk ongeveer ‘eruitzien’. Ser is hier de tegenwoordige tijd van se (‘zien’), maar samen met ud betekent de constructie ‘eruitzien’. In een vraag staat de persoonsvorm vóór het onderwerp: Ser den … ud? betekent dus ‘Ziet het … uit?’ / natuurlijker: ‘Ziet het er … uit?’ den is een persoonlijk voornaamwoord voor een derde persoon enkelvoud met een gemeenschappelijk geslacht. In deze zin wordt het in het Nederlands met het weergegeven. De context ondersteunt dat het verwijst naar het eerder besproken ding, zonder dat de tekst een specifiek zelfstandig naamwoord noemt. tydelig betekent hier ‘duidelijk’. Het is de basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord en staat na se ud als beschrijving van hoe iets eruitziet. Vergelijk in het Deens: tydelig bij een woord van het gemeenschappelijke geslacht, tydeligt bij een onzijdig enkelvoud en tydelige in het meervoud. Die vormen zijn voorbeelden van dezelfde adjectiefverbuiging; in de vaste zin staat de vorm tydelig. Samen vormen de delen: Ser + den + tydelig + ud? → ‘Ziet het er duidelijk uit?’ De vraag gaat over de indruk of zichtbare helderheid van het bedoelde ding, niet over de handeling van het lezen zelf.

4. Hovedbudskabet er let at forstå.

   De hoofdboodschap is makkelijk te begrijpen.

   Hovedbudskabet

   de hoofdboodschap

   let

   makkelijk

   forstå

   begrijpen

   Uitgebreide uitleg

   Hovedbudskabet betekent hier “de hoofdboodschap”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van hovedbudskab (“hoofdboodschap”): -et markeert bij dit woord de bepaalde vorm. In een andere zin kan et hovedbudskab “een hoofdboodschap” betekenen. let betekent hier “makkelijk” of “gemakkelijk”. In er let at ... beschrijft het hoe eenvoudig de handeling is; het woord staat dus niet voor “licht” in de fysieke betekenis. Een bruikbaar contrast is svær (“moeilijk”): Det er let at forstå = “Het is makkelijk te begrijpen”, terwijl Det er svært at forstå = “Het is moeilijk te begrijpen”. forstå betekent “begrijpen”. Dit is de infinitief; na at blijft de infinitiefvorm staan. De tegenwoordige tijd is forstår, bijvoorbeeld: Jeg forstår det = “Ik begrijp het”. In het midden van de zin staat de constructie er let at forstå: er is de vorm van “zijn” bij het onderwerp, at leidt de infinitief in, en forstå benoemt de handeling. De woorden vóór die constructie maken duidelijk wat makkelijk te begrijpen is: Hovedbudskabet er let at forstå. betekent als geheel: “De hoofdboodschap is makkelijk te begrijpen.”

5. Ser du nogen fejl?

   Zie je fouten?

   Ser

   zien

   nogen

   enige / eventuele

   fejl

   fouten

   Uitgebreide uitleg

   Ser is hier de vorm van het Deense werkwoord se (“zien”) in de tegenwoordige tijd. De vorm is hetzelfde bij verschillende onderwerpen: jeg ser = ik zie, du ser = jij ziet. Voorbeeld: Jeg ser en fejl. = “Ik zie een fout.” du betekent “jij/je” en is hier het onderwerp. In een ja-neevraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Ser du ...? betekent letterlijk “Zie je ...?” In een gewone mededeling staat de volgorde omgekeerd: Du ser ... = “Je ziet ...”. nogen staat voor een niet nader bepaalde hoeveelheid of aanwezigheid in een vraag. In deze context betekent het “(enige) / eventuele”, niet noodzakelijk “iemand”. Het hoort bij het meervoudige zelfstandig naamwoord fejl. In een ontkennende zin kan dezelfde vorm vaak als “geen” worden weergegeven, bijvoorbeeld: Jeg ser ikke nogen fejl. = “Ik zie geen fouten.” fejl betekent “fouten”. Het is het meervoud van fejl, dat zowel enkelvoud als meervoud dezelfde vorm kan hebben; het aantal blijkt hier uit de context en de vertaling “fouten”. Een enkelvoudige onbepaalde fout kan bijvoorbeeld zijn: Jeg ser en fejl. = “Ik zie een fout.” Samen vormt Ser du nogen fejl? een vraag met de volgorde werkwoord + onderwerp + datgene waarnaar gevraagd wordt: “Zie je fouten?” De vraag vraagt of de aangesprokene fouten waarneemt, zonder een bepaald aantal fouten vast te leggen.

6. Jeg kan se en lille stavefejl hen mod slutningen.

   Ik zie één kleine spelfout tegen het einde.

   Jeg kan

   ik kan

   se

   zien

   lille

   kleine

   stavefejl

   spelfout

   hen mod

   naar ... toe

   slutningen

   het einde

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan geeft hier aan dat de spreker iets kan waarnemen: “ik kan”. kan is de tegenwoordige tijd van kunne. Na een modaal werkwoord zoals kan staat het volgende werkwoord in de infinitief: kan se, niet een vervoegde vorm. Voorbeeld: Jeg kan læse. — “Ik kan lezen.” se betekent hier “zien”. De infinitief is se; in de tegenwoordige tijd staat dezelfde betekenis bijvoorbeeld in jeg ser — “ik zie”. In deze zin vormt se samen met kan de betekenis “kan zien”. lille betekent hier “kleine” en beschrijft stavefejl. De vorm lille wordt in het enkelvoud gebruikt bij zowel onzijdige als gemeenschappelijke zelfstandige naamwoorden; het lidwoord en laat hier zien dat stavefejl gemeenschappelijk geslacht heeft. In het meervoud staat de vorm små: en lille fejl — “een kleine fout”, tegenover små fejl — “kleine fouten”. Het bijvoeglijk naamwoord lille draagt hier dus de beschrijving, niet het zelfstandig naamwoord. stavefejl betekent “spelfout”. Het is een samenstelling met fejl (“fout”) en benoemt als geheel een fout in de spelling. Voorbeeld: Der er en stavefejl. — “Er staat een spelfout.” hen mod geeft een richting in de tijd of ruimte aan: “naar ... toe” of “in de richting van”. Hier gaat het om een tijdsrichting naar het einde toe. mod is het voorzetsel voor die richting; hen versterkt het idee van een verloop naar die kant. slutningen betekent “het einde”. De vorm is de bepaalde enkelvoudsvorm van slutning: en slutning — “een einde”, slutningen — “het einde”. Het achtervoegsel -en maakt dit zelfstandig naamwoord bepaald. In deze zin verwijst het naar het einde van het bedoelde geheel; de zin specificeert niet verder welk geheel dat is. Samen vormen de delen: Jeg kan se (“ik kan zien”) + en lille stavefejl (“een kleine spelfout”) + hen mod slutningen (“naar het einde toe”). De volledige betekenis is daarom: “Ik zie één kleine spelfout tegen het einde.” Het Deense en is een onbepaald lidwoord bij een zelfstandig naamwoord van gemeenschappelijk geslacht; het drukt niet op zichzelf noodzakelijk een telbare hoeveelheid uit, ook al vertaalt de vaste Nederlandse zin het hier als “één”.

7. Jeg vil rette den nu.

   Ik zal die nu verbeteren.

   Jeg vil

   ik zal

   rette

   verbeteren

   den

   die

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier dat de spreker van plan is iets te doen: “ik zal …”. vil is de tegenwoordige vorm van ville; in deze constructie staat het vóór een werkwoord in de infinitief. Jeg vil læse. = “Ik zal lezen.” Afhankelijk van de context kan vil ook “wil” betekenen, maar hier ondersteunt de vaste vertaling de toekomstige bedoeling. rette betekent hier “verbeteren”. Het is de infinitief na vil; daarom verandert het niet mee met de persoon van Jeg. Het werkwoord kan ook iets als een fout, tekst of antwoord corrigeren. Jeg retter fejlen. = “Ik verbeter de fout.” den is hier het enkelvoudige Deense voornaamwoord voor een zaak van het gemeenschappelijk geslacht, met de betekenis “die” of “het”. In deze context verwijst het naar de eerder genoemde spelfout, wat ook door die in de vaste vertaling wordt bevestigd. De vorm den is niet zelf een werkwoords- of adjectiefvervoeging. Jeg ser den. = “Ik zie die.” nu is een bijwoord met de betekenis “nu”, dus op dit moment. Het bepaalt de tijdsomstandigheid van de handeling en is geen onderdeel van rette. Jeg arbejder nu. = “Ik werk nu.” Samen vormen de delen: Jeg (“ik”) + vil rette (“zal verbeteren”) + den (“die”) + nu (“nu”). De volledige betekenis is: “Ik zal die nu verbeteren.” De zin drukt uit dat de spreker nu van plan is de bedoelde spelfout te verbeteren.

8. Bagefter burde den være klar til at sende.

   Daarna zou het klaar moeten zijn om te versturen.

   Bagefter

   daarna

   burde

   zou moeten

   den

   het

   være

   zijn

   klar

   klaar

   til at

   om te

   sende

   versturen

   Uitgebreide uitleg

   Bagefter betekent hier “daarna” en plaatst de handeling na iets dat al genoemd is. Het is een zelfstandig bijwoord; bijvoorbeeld: Vi spiser bagefter. — “We eten daarna.” burde is de vorm van bør (“zou moeten”, “behoort te”). In deze zin drukt het een verwachting of gepaste toestand uit: daarna zou het klaar moeten zijn. Na een modaal werkwoord staat in het Deens de infinitief zonder at: burde være, niet burde at være. Vergelijk skal være — “moet zijn” — met het zachtere burde være — “zou moeten zijn”. den is hier een enkelvoudig voornaamwoord voor een zaak of een ander niet-menselijk referent met het Deense geslacht en getal dat bij den horen. In de vaste vertaling wordt dit als “het” weergegeven. De vorm verwijst in deze context naar datgene wat in de vorige zin verbeterd zou worden; het is niet de vorm van het werkwoord of van klar. være is de infinitief van “zijn”. De vorm blijft in het Deens hetzelfde bij verschillende personen: jeg er (“ik ben”), maar na een modaal werkwoord jeg bør være (“ik zou moeten zijn”). Hier vormt burde være samen de betekenis “zou moeten zijn”. klar betekent hier “klaar” of “gereed”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat de toestand van den beschrijft. In deze vaste zin betekent klar niet “duidelijk”; dat is een andere mogelijke betekenis die de context hier niet oproept. Een herbruikbaar voorbeeld is: Maden er klar. — “Het eten is klaar.” til at leidt hier samen met een infinitief een doel- of geschiktheidsbepaling in: klar til at sende betekent “klaar om te versturen”. Het patroon klar til at + infinitief kan ook met andere werkwoorden worden gebruikt, bijvoorbeeld klar til at begynde — “klaar om te beginnen”. sende is de infinitief van “sturen” of, in deze context, “versturen”. Het beschrijft de handeling waarvoor iets klaar is. Bijvoorbeeld: Jeg sender brevet i morgen. — “Ik verstuur de brief morgen.” Samen ontstaat de betekenis: Bagefter (“daarna”) + burde den være klar (“zou het klaar moeten zijn”) + til at sende (“om te versturen”). De volledige zin betekent dus: “Daarna zou het klaar moeten zijn om te versturen.”