Een gedeelde vergaderruimte gebruiken | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Må vi bruge det fælles mødelokale?

   Kunnen we de gedeelde vergaderruimte gebruiken?

   Må vi

   mogen we

   bruge

   gebruiken

   det

   de/het

   fælles

   gedeeld, gemeenschappelijk

   mødelokale

   vergaderruimte

   Uitgebreide uitleg

   Må vi betekent hier “mogen we” en vormt een vraag naar toestemming. må is de tegenwoordige vorm van måtte; als modaal werkwoord staat het vóór het onderwerp en vóór het daaropvolgende werkwoord. vi betekent “we/wij”. Bijvoorbeeld: Må vi komme ind? — “Mogen we binnenkomen?” bruge betekent hier “gebruiken”. Dit is de infinitief na het modale werkwoord må; in het Deens staat er in zo’n combinatie geen at: må bruge, niet må at bruge. Dezelfde infinitief kan na andere modale werkwoorden voorkomen, bijvoorbeeld kan bruge — “kunnen gebruiken”. det is hier het onzijdige enkelvoudige bepaalde lidwoord vóór een bijvoeglijk naamwoord en een zelfstandig naamwoord. Het hoort grammaticaal bij mødelokale, niet bij een zelfstandig genoemde persoon. In het Deens staat bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord zoals et mødelokale de vorm det wanneer er een bijvoeglijk naamwoord tussen staat: det store mødelokale — “de grote vergaderruimte”. fælles betekent hier “gedeeld” of “gemeenschappelijk”. Het beschrijft dat de vergaderruimte gezamenlijk beschikbaar is. Deze vorm blijft bij dit gebruik gelijk bij enkelvoud en meervoud; vergelijk et fælles rum — “een gemeenschappelijke ruimte” en fælles rum — “gemeenschappelijke ruimtes”. mødelokale betekent “vergaderruimte”. Het is een samenstelling van møde (“vergadering”) en lokale (“ruimte/lokaal”); als geheel gedraagt het zich als één zelfstandig naamwoord. Het is een onzijdig woord: et mødelokale; met bepaaldheid en zonder voorafgaand bijvoeglijk naamwoord wordt dat mødelokalet — “de vergaderruimte”. Samen geeft Må vi bruge det fælles mødelokale? de vraag “Kunnen/mogen we de gedeelde vergaderruimte gebruiken?”. De toestemming wordt uitgedrukt door Må vi, terwijl bruge de handeling noemt en det fælles mødelokale het bepaalde voorwerp daarvan is.

2. Det må I gerne, men hold rummet pænt for andre mennesker.

   Dat kan, maar houd de ruimte netjes voor andere mensen.

   Det må I gerne

   Dat mogen jullie.

   hold

   houd

   rummet

   de ruimte

   pænt

   netjes

   andre

   andere

   mennesker

   mensen

   Uitgebreide uitleg

   Det må I gerne is een vaste, herbruikbare Deense manier om toestemming te geven: ‘dat mogen jullie’ of ‘dat is prima’. I is hier de hoofdlettervorm voor het meervoudige ‘jullie’; må drukt toestemming uit, niet noodzakelijk verplichting. gerne bevestigt de toestemming. In een vraag-antwoordpatroon kun je bijvoorbeeld Må vi ...? — ‘Mogen we ...?’ — beantwoorden met Det må I gerne. hold is de gebiedende wijs van holde (‘houden’). Hier betekent het ‘houd’ en is het gericht aan I (‘jullie’). De gebiedende wijs staat vaak vooraan in een opdracht: Hold døren åben betekent ‘Houd de deur open’. De vorm hold is dus hier een werkwoordsvorm, niet een zelfstandig naamwoord. rummet is de bepaalde vorm van rum (‘ruimte, kamer’): rum → rummet, ‘de ruimte/het vertrek’. Het achtervoegsel -et markeert hier bepaaldheid en niet meervoud. In hold rummet ... is de ruimte datgene wat netjes gehouden moet worden. pænt betekent hier ‘netjes’. Het is de onzijdige enkelvoudsvorm van pæn die overeenkomt met rummet (van het onzijdige rum). In hold rummet pænt beschrijft het de toestand waarin de ruimte gehouden moet worden. Vergelijk et pænt rum — ‘een nette ruimte’ — met et rum, der er pænt — ‘een ruimte die netjes is’. andre betekent ‘andere’ en is hier de vorm voor een meervoudig zelfstandig naamwoord: andre mennesker betekent ‘andere mensen’. In het enkelvoud zijn de vormen anden bij een gemeenschappelijk-geslachtswoord en andet bij een onzijdig woord, zoals in en anden person — ‘een andere persoon’ — en et andet rum — ‘een andere ruimte’. mennesker is het meervoud van menneske, ‘mens’. Dit meervoud gebruikt de uitgang -r: menneske → mennesker. De bepaalde meervoudsvorm is menneskene, ‘de mensen’; die staat niet in deze zin. andre mennesker betekent ‘andere mensen’. De delen vormen samen: Det må I gerne (‘Dat mogen jullie’), gevolgd door men (‘maar’) en de opdracht hold rummet pænt (‘houd de ruimte netjes’), met for andre mennesker (‘voor andere mensen’). De volledige betekenis is daarom: ‘Dat mogen jullie, maar houd de ruimte netjes voor andere mensen.’

3. Er dette bord ledigt?

   Is deze tafel vrij?

   Er dette

   is dit

   bord

   tafel

   ledigt

   vrij

   Uitgebreide uitleg

   Er dette staat hier als de vraagconstructie “is dit?”. Er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). In een ja/nee-vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Er dette ...? Vergelijk als herbruikbaar patroon: Er dette en stol? = “Is dit een stoel?” Dette is een aanwijzend woord voor één onzijdig zelfstandig naamwoord; het wijst hier, volgens de vaste vertaling, naar de tafel. bord betekent hier “tafel”. Het is een onzijdig Deens zelfstandig naamwoord: et bord (een tafel), bordet (de tafel), borde (tafels). Daarom staat er in deze zin dette bord, niet een vorm voor een gemeenschappelijk woordgeslacht. ledigt betekent hier “vrij” of “beschikbaar”. De basisvorm is ledig. Bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord krijgt het bijvoeglijk naamwoord de vorm ledigt; bij gemeenschappelijk geslacht is de vorm ledig, en in het meervoud ledige. Voorbeeld: Bordet er ledigt. = “De tafel is vrij.” Samen vormen de delen de ja/nee-vraag Er dette bord ledigt?: “Is deze tafel vrij?” De volgorde is vraagwerkwoord (Er), aanwijzend woord plus zelfstandig naamwoord (dette bord) en de beschrijving na er (ledigt).

4. Det er ledigt nu.

   Hij is nu beschikbaar.

   Det er

   het is

   ledigt

   vrij; beschikbaar

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Det er betekent hier “het is”. Det is een onzijdig voornaamwoord en er is de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”). Samen vormen ze de kern van de zin. ledigt betekent “vrij” of “beschikbaar”. Het is de onzijdige vorm van ledig. Hier beschrijft het iets dat beschikbaar of onbezet is. nu is een tijdsbepaling met de betekenis “nu” of “op dit moment”. Samen betekent Det er ledigt nu. dat iets nu vrij of beschikbaar is. De vaste vertaling geeft dit weer als “Hij is nu beschikbaar”.

5. Jeg lægger min taske ved væggen.

   Ik leg mijn tas bij de muur.

   Jeg

   ik

   lægger

   leg neer

   min

   mijn

   taske

   tas

   ved

   bij

   væggen

   de muur

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is het onderwerp: de spreker voert de handeling uit. Het is de eerste persoon enkelvoud. Vergelijk in een nieuw voorbeeld: Jeg læser. — “Ik lees.” lægger is de tegenwoordige tijd van lægge, “leggen” of “neerzetten”. De vorm wordt gebruikt voor iets dat iemand ergens plaatst: Jeg lægger bogen på bordet. — “Ik leg het boek op tafel.” Let op het nuttige onderscheid tussen lægge (iets ergens leggen, met een voorwerp) en ligge (ergens liggen, zonder dat iemand het voorwerp plaatst). min is het bezittelijke voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud: “mijn”. In het Deens stemt het hier af op het zelfstandig naamwoord dat erop volgt: min staat bij een enkelvoudig gemeenschappelijk geslacht, zoals en taske; bij een onzijdig enkelvoud staat mit, en bij meervoud mine. Voorbeeld: mit bord — “mijn tafel”, maar mine tasker — “mijn tassen”. taske betekent “tas”. Het is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord en: en taske. Het meervoud is tasker — “tassen”. In deze zin is het de zaak die de spreker verplaatst. ved is een voorzetsel met de betekenis “bij”, “naast” of “tegen de buurt van”, afhankelijk van de context. Hier geeft het de plaats aan waar de tas wordt neergelegd: bij de muur. Voorbeeld: Hun står ved døren. — “Zij staat bij de deur.” væggen betekent “de muur”. De basisvorm is væg — “muur”; de uitgang -en maakt het enkelvoud bepaald: væggen = “de muur”. Het onbepaalde enkelvoud is en væg, en het meervoud is vægge; het bepaalde meervoud is væggene. Samen vormt Jeg lægger min taske de kern “Ik leg mijn tas”, waarbij lægger de plaatsingshandeling uitdrukt. ved væggen voegt de plaats toe: “bij de muur”. De volledige betekenis is dus: “Ik leg mijn tas bij de muur.”

6. Hold bordet frit, tak.

   Houd de tafel alstublieft leeg.

   Hold

   houd

   bordet

   de tafel

   frit

   vrij; leeg

   tak

   alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   Hold is de gebiedende wijs van holde (“houden”): holde → hold. In deze zin betekent het niet simpelweg “vasthouden”, maar “vrij of leeg houden”. In een Deense gebiedende wijs staat het onderwerp meestal niet uitgedrukt. Voorbeeld: Hold døren åben. — “Houd de deur open.” bordet betekent hier “de tafel”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van bord: et bord (“een tafel”) → bordet (“de tafel”). De uitgang -et markeert hier zowel bepaaldheid als het onzijdige geslacht van dit zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Bordet er rent. — “De tafel is schoon.” frit betekent hier “vrij” of, in deze situatie, “leeggehouden”. Het is de onzijdige enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord fri: fri bij een gemeenschappelijk-geslachtig zelfstandig naamwoord, maar frit bij een onzijdig zelfstandig naamwoord zoals bord. De vorm stemt dus af op bord, niet op bordet als afzonderlijk woord. Voorbeeld: Hold gulvet frit. — “Houd de vloer vrij.” tak betekent letterlijk “dank” of “bedankt”, maar staat ook aan het einde van een verzoek als een beleefde verzachting, vergelijkbaar met “alstublieft” in de vaste vertaling. In deze zin verandert het niets aan de opdracht zelf. Samen vormen Hold bordet frit het herbruikbare patroon “Houd de tafel vrij/leeg”: gebiedende wijs + het object + de toestand waarin dat object moet blijven. tak maakt het verzoek beleefder. De volledige betekenis is daarom: “Houd de tafel alstublieft leeg.”

7. Vi efterlader rummet rent, når vi er færdige.

   We laten de ruimte schoon achter als we klaar zijn.

   Vi

   wij

   efterlader

   achterlaten

   rummet

   de ruimte

   rent

   schoon

   når

   wanneer / als

   vi er færdige

   als we klaar zijn

   Uitgebreide uitleg

   Vi betekent hier “wij” en is de eerste persoon meervoud. Het verwijst naar de groep die de handeling uitvoert; de zin specificeert niet welke personen daar precies toe behoren. efterlader betekent hier “achterlaten”. De vorm staat in de tegenwoordige tijd bij vi; het onderwerp maakt in deze vorm geen zichtbare persoonsuitgang. Het werkwoord efterlade wordt vaak gebruikt voor iets dat in een bepaalde toestand achterblijft. Bijvoorbeeld: Vi efterlader døren åben. — “Wij laten de deur open achter.” rummet betekent “de ruimte” of “de kamer”. Het is de bepaalde vorm van et rum: rum betekent “ruimte/kamer”, en rummet verwijst naar een als bepaald opgevatte ruimte. In deze zin is het de zaak die wordt achtergelaten. rent betekent “schoon”. Het is de onzijdige enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord ren, omdat het predicatief bij rummet hoort, een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Vergelijk: en ren stol — “een schone stoel”, maar et rent rum — “een schone ruimte”. Bij meervoud of een meervoudig onderwerp verschijnt de vorm rene, bijvoorbeeld Rummene er rene. — “De ruimtes zijn schoon.” når betekent “wanneer” of, zoals in deze zin, natuurlijk “als”. Het leidt de bijzin in die aangeeft wanneer de hoofdhandeling geldt. Het is hier geen vraagwoord. vi er færdige betekent “we klaar zijn”. er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). færdige is de meervoudsvorm van færdig (“klaar”); de vorm past bij vi. In deze context beschrijft færdig dat de groep klaar is met de relevante taak, niet dat een voorwerp voltooid is. Samen betekent Vi efterlader rummet rent letterlijk dat de groep de ruimte schoon achterlaat. De bijzin når vi er færdige geeft het moment aan: “als we klaar zijn”. De volledige betekenis is daarom: “Wij laten de ruimte schoon achter als we klaar zijn.”

8. Det hjælper den næste gruppe.

   Dat helpt de volgende groep.

   Det

   dat

   hjælper

   helpt

   den

   de

   næste

   volgende

   gruppe

   groep

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en staat als onderwerp vóór het werkwoord. Het is een enkelvoudig onzijdig voornaamwoord; de precieze zaak waarnaar het verwijst, wordt in deze zin niet zelfstandig benoemd. Voorbeelden: Det virker. = “Dat werkt.” en Den virker. = “Die werkt.” De keuze tussen det en den hangt daar af van de grammaticale soort van het bedoelde woord, niet alleen van de betekenis “dat/die”. hjælper is de tegenwoordige tijd van hjælpe (“helpen”). In het Deens verandert de tegenwoordige tijd hier niet mee met de persoon of het getal van het onderwerp: jeg hjælper, du hjælper en de hjælper hebben dezelfde werkwoordsvorm. Voorbeeld: Det hjælper meget. = “Dat helpt veel.” den is het bepaalde lidwoord voor een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtelijk zelfstandig naamwoord. Samen met een bijvoeglijk naamwoord vormt het een bepaalde woordgroep: den næste gruppe = “de volgende groep”. Het lidwoord draagt hier de bepaaldheid; daarom staat gruppe niet in zijn afzonderlijk bepaalde vorm. næste betekent hier “volgende” in de betekenis van wat daarna komt in een reeks of volgorde. De vorm blijft in deze woordgroep næste; het is niet de vergelijkende vorm van ny of een ander zelfstandig basiswoord. Voorbeeld: den næste dag = “de volgende dag”. gruppe betekent “groep”. De vorm is hier enkelvoud; het meervoud is grupper. In den næste gruppe verwijst het woord naar één bepaalde groep, zonder dat de zin zelf zegt hoeveel personen die groep bevat. Samen vormt Det hjælper de betekenis “Dat helpt”. den næste gruppe is het lijdend voorwerp: het is de groep die door “dat” wordt geholpen. De volledige zin betekent dus: “Dat helpt de volgende groep.”