De gedeelde wasruimte gebruiken | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Må jeg bruge det fælles vaskerum?

   Kan ik de gedeelde wasruimte gebruiken?

   Må jeg

   mag ik

   bruge

   gebruiken

   det

   het

   fælles

   gedeeld

   vaskerum

   wasruimte

   Uitgebreide uitleg

   Må jeg betekent hier “mag ik?” en vraagt om toestemming. Må is de tegenwoordige vorm van måtte; na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at. Jeg is het persoonlijk voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud. Voorbeeld: Må jeg åbne vinduet? — “Mag ik het raam openen?” bruge is de infinitief “gebruiken”. De vormreeks is bruge — bruger — brugte — brugt (“gebruiken” — “gebruikt” — “gebruikte” — “gebruikt”). In deze zin volgt de infinitief op må: må ... bruge. det is hier geen zelfstandig voornaamwoord, maar het bepaalde lidwoord vóór een bijvoeglijk naamwoord en zelfstandig naamwoord. Het hoort bij het onzijdige enkelvoud van vaskerum: et vaskerum betekent “een wasruimte”, en det ... vaskerum betekent “de ... wasruimte”. fælles is het bijvoeglijk naamwoord “gedeeld” of “gemeenschappelijk”. Deze vorm verandert hier niet voor het onzijdige enkelvoud; hetzelfde woord kan ook in andere relevante vormen voorkomen, bijvoorbeeld fælles rum — “gemeenschappelijke ruimtes”. In deze zin beschrijft het de wasruimte als gedeeld door meerdere gebruikers. vaskerum betekent “wasruimte”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et vaskerum. Met een bijvoeglijk naamwoord ervoor verschijnt de combinatie det fælles vaskerum, met het bepaalde lidwoord vóór het bijvoeglijk naamwoord. Samen vormen de delen de vraag Må jeg bruge det fælles vaskerum?: “Kan ik de gedeelde wasruimte gebruiken?” of natuurlijker als toestemmingsvraag: “Mag ik de gedeelde wasruimte gebruiken?”

2. Det er åbent nu.

   Het is nu open.

   Det er

   het is

   åbent

   open

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Det er betekent hier “het is”. det is een Deens voornaamwoord in het onzijdige enkelvoud en is hier het onderwerp; er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Het precieze waarnaar det verwijst, wordt in deze zin niet benoemd. De combinatie kan dus als herbruikbaar patroon dienen: Det er ... — “Het is ...”. åbent betekent hier “open” en beschrijft een actuele toestand. Het is de onzijdige enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord åben (“open”): åben wordt gebruikt bij gemeenschappelijk geslacht en åbent bij onzijdig geslacht. De vorm åbent sluit hier aan bij het onzijdige det. Voorbeeld: Vinduet er åbent. — “Het raam is open.” nu betekent “nu” en plaatst de toestand in het huidige moment. Het is een bijwoord en verandert niet van vorm. Samen vormen de delen Det er åbent nu. de betekenis “Het is nu open.” De zin zegt dat iets op dit moment open is; wat precies met det wordt aangeduid, wordt in deze uiting niet expliciet benoemd. De formulering is kort en alledaags.

3. Er denne maskine ledig?

   Is deze machine vrij?

   Er denne

   is deze

   maskine

   machine

   ledig

   vrij; beschikbaar

   Uitgebreide uitleg

   Er denne betekent hier "is deze". In een Deense ja/nee-vraag staat er vóór het onderwerp: Er denne ...? betekent letterlijk "Is deze ...?". Er is de vorm van være (zijn) voor de tegenwoordige tijd; die vorm verandert hier niet naar geslacht of aantal. Denne is het aanwijzende woord voor één zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht. De overeenkomstige vormen zijn dette bij onzijdig enkelvoud en disse bij meervoud. Voorbeeld: Er denne stol ledig? — "Is deze stoel vrij?" maskine betekent hier "machine". Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht: en maskine betekent "een machine" en maskinen "de machine". Het meervoud is maskiner. In de vraag staat maskine zonder lidwoord, omdat het na denne om één specifiek aangewezen exemplaar gaat: denne maskine — "deze machine". ledig betekent hier "vrij" of "beschikbaar". Het is een bijvoeglijk naamwoord dat na er als gezegde bij maskine staat. Bij een gemeenschappelijk geslacht in het enkelvoud is de vorm ledig; bij onzijdig enkelvoud wordt dat ledigt, en bij meervoud of bepaalde vormen ledige. Voorbeeld: Pladsen er ledig. — "De plaats is vrij." Samen vormen de delen Er denne maskine ledig?: "Is deze machine vrij?" De vraag gebruikt er als werkwoord, denne maskine als onderwerp en ledig als eigenschap of beschikbaarheidsstatus van die machine.

4. Denne er ledig.

   Deze is beschikbaar.

   Denne

   deze

   er

   is

   ledig

   beschikbaar

   Uitgebreide uitleg

   Denne betekent hier ‘deze’ en verwijst, in de gegeven context, naar de eerder genoemde machine. Het is de vorm voor één zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht. Vergelijk: dette bij een onzijdig enkelvoud en disse bij een meervoud. De vorm van het aanwijzende woord hangt dus niet alleen van enkelvoud af, maar ook van het grammaticale geslacht of getal van het zelfstandig naamwoord. er is de tegenwoordige tijd van være, ‘zijn’. Dezelfde vorm wordt gebruikt bij verschillende onderwerpen; de persoon of het getal verandert hier dus niet de vorm. Voorbeeld: Jeg er klar. — ‘Ik ben klaar.’ ledig betekent hier ‘beschikbaar’ of ‘vrij’, in de zin dat de machine gebruikt kan worden. Het is een bijvoeglijk naamwoord. Bij een onzijdig enkelvoud verschijnt de vorm ledigt; bij meervoud of een bepaalde vorm verschijnt ledige. Voorbeeld: Pladsen er ledig. — ‘De plaats is vrij.’ Samen vormen de drie delen Denne er ledig.: ‘Deze is beschikbaar.’ Het aanwijzende woord neemt de eerder bedoelde machine als onderwerp, er zegt dat zij zich in een bepaalde toestand bevindt, en ledig benoemt die toestand. De zin is een korte, natuurlijke manier om te zeggen dat de machine vrij is om te gebruiken.

5. Hvor skal jeg stille min kurv?

   Waar moet ik mijn mand zetten?

   Hvor

   waar

   skal jeg

   moet ik

   stille

   zetten

   min

   mijn

   kurv

   mand

   Uitgebreide uitleg

   Hvor betekent hier “waar” en vraagt naar een plaats. Het is een vraagwoord voor plaats; vergelijk hvornår (“wanneer”) voor tijd en hvem (“wie”) voor een persoon. skal jeg vormt hier “moet ik”. skal is de tegenwoordige vorm van skulle en drukt hier een noodzakelijke of gewenste handeling uit. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief, dus skal ... stille, niet een vervoegde vorm. Voorbeeld: Skal jeg vente? — “Moet ik wachten?” stille betekent hier “zetten” of “plaatsen”. Het is de infinitief van stille. De vorm kan ook in andere contexten “opstellen” of “afstellen” betekenen, maar in deze zin gaat het om een mand ergens neerzetten. Voorbeeld: Jeg stiller koppen på bordet. — “Ik zet de kop op tafel.” min betekent “mijn” en staat vóór het zelfstandig naamwoord. De vorm min hoort bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het en-type. Bij een enkelvoudig et-woord staat mit, en bij meervoud staat mine; bijvoorbeeld min kurv, mit hus, mine kurve. kurv betekent “mand”. Het is een zelfstandig naamwoord van het en-type: en kurv (“een mand”). Het bepaalde enkelvoud is kurven (“de mand”). Samen betekent Hvor skal jeg stille min kurv? letterlijk: “Waar moet ik mijn mand zetten?” De vraag combineert het plaatsvraagwoord Hvor met de modale constructie skal jeg, gevolgd door de infinitief stille en het voorwerp min kurv. Het volgende contextzinnetje gebruikt voor dit eerder genoemde voorwerp den (“hem/het”) en geeft de plaats aan.

6. Stil den ved siden af væggen.

   Zet hem naast de muur.

   Stil

   zet neer

   den

   hem

   ved siden af

   naast

   væggen

   de muur

   Uitgebreide uitleg

   Stil is de gebiedende wijs van stille (“zetten/plaatsen”). De vorm richt zich rechtstreeks tot één of meer aangesproken personen; het onderwerp “jij” staat er niet bij. Vergelijk: Jeg stiller kurven her. — “Ik zet de mand hier.” den betekent hier “hem” en is het object dat geplaatst moet worden. In het Deens is den de vorm voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht; die vorm verandert hier niet door de objectfunctie. Het vaste Nederlandse “hem” geeft in deze zin de bedoelde verwijzing weer. ved siden af is een vaste voorzetseluitdrukking met de betekenis “naast”. Het benoemt de plaats ten opzichte van iets anders. Voorbeeld: Bogen ligger ved siden af lampen. — “Het boek ligt naast de lamp.” væggen betekent “de muur”. De basisvorm is en væg; de bepaalde enkelvoudsvorm is væggen (“de muur”). Het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid; het woord staat na ved siden af als het referentiepunt van de plaats. Samen vormt Stil den ved siden af væggen. de gebiedende zin “Zet hem naast de muur.” De volgorde is: opdracht (Stil), object (den), plaatsbepaling (ved siden af væggen).

7. Jeg tager mit tøj ud, når vasken er færdig.

   Ik haal mijn kleren eruit als de was klaar is.

   Jeg

   ik

   tager

   haal/neem

   mit

   mijn

   tøj

   kleren; kleding

   ud

   eruit; naar buiten

   når

   wanneer; als

   vasken

   de was

   færdig

   klaar

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de eerste-persoonsvorm voor één spreker. In een andere zin kan het onderwerp veranderen, bijvoorbeeld Du tager ... = “Jij haalt/neemt ...”; du is dan “jij”, niet een andere vorm van jeg. tager is de tegenwoordige tijd van tage (“nemen; halen”). In deze zin krijgt het samen met ud de betekenis “eruit halen”: tage ... ud. De tegenwoordige tijd kan hier een gewone of terugkerende handeling uitdrukken. Voorbeeld: Jeg tager bogen ud. = “Ik haal het boek eruit.” mit betekent “mijn” en staat bij het onzijdige enkelvoudige tøj. Het bezittelijk woord past zich in het Deens aan het grammaticale geslacht en getal van het bezeten woord aan: mit tøj, maar bijvoorbeeld min jakke (“mijn jas”) bij een gemeenschappelijk-geslachtwoord. Het zegt eigendom of verbondenheid, niet op zichzelf hoeveel kledingstukken er zijn. tøj betekent hier “kleding” of, in de vaste vertaling, “kleren”. Het is een massaal/collectief woord en wordt in deze uitdrukking niet als een gewoon meervoudig telwoord gebruikt. Het patroon mit tøj is daarom een bruikbare manier om “mijn kleding” te zeggen. ud betekent “eruit” of “naar buiten”. Als bewegingsbijwoord vormt het met tage de combinatie tage ... ud; het geeft aan dat iets naar buiten uit een plaats wordt gehaald. Het staat in de hoofdzin na tøj, terwijl het werkwoord tager eerder staat. når betekent “wanneer” of “als” en leidt hier een tijdsbepaling in: de handeling gebeurt op het moment dat de daaropvolgende toestand geldt. Voorbeeld: Jeg går, når arbejdet er færdigt. = “Ik ga wanneer het werk klaar is.” vasken betekent hier “de was”. Het is de bepaalde vorm van vask (“was”); de uitgang -en markeert hier een bepaald zelfstandig naamwoord van gemeenschappelijk geslacht. De vorm verwijst in deze zin naar de was als geheel, niet noodzakelijk naar een wasmachine. færdig betekent “klaar” of “af”. Het is hier een bijvoeglijk naamwoord na er en beschrijft de toestand van vasken. Omdat vasken een enkelvoudig woord van gemeenschappelijk geslacht is, staat hier færdig; bij een onzijdig enkelvoudig woord kan de vorm færdigt voorkomen, bijvoorbeeld Arbejdet er færdigt. = “Het werk is klaar.” Samen betekent Jeg tager mit tøj ud “Ik haal mijn kleren eruit”. når vasken er færdig voegt het tijdsmoment toe: “als de was klaar is”. De volledige betekenis is dus: “Ik haal mijn kleren eruit als de was klaar is.”

8. Hent dem med det samme.

   Haal ze alstublieft meteen op.

   Hent

   haal op

   dem

   ze

   med det samme

   meteen

   Uitgebreide uitleg

   Hent betekent hier “haal op”. Het is de gebiedende wijs van hente (“halen”): hente → hent. In het Deens heeft deze vorm hier geen zichtbaar onderwerp; de aangesprokene wordt uit de opdracht begrepen. Voorbeeld: Hent bogen. — “Haal het boek.” dem is hier het meervoudige objectpronomen: “ze”. Het staat na het werkwoord en verwijst naar datgene wat opgehaald moet worden. In deze vorm wordt geen onderscheid naar grammaticaal geslacht gemaakt. Het beschikbare contextmateriaal identificeert niet uniek waarnaar dem verwijst, dus de vorm zelf geeft alleen de meervoudige objectfunctie aan. med det samme is een vaste uitdrukking met de betekenis “meteen” of “onmiddellijk”. Samen geeft die uitdrukking aan dat het ophalen direct moet gebeuren. Voorbeeld: Kom med det samme. — “Kom meteen.” Samen vormen de delen de opdracht Hent dem med det samme.: “Haal ze meteen op.” De vaste Nederlandse vertaling luidt: “Haal ze alstublieft meteen op.” Het woord “alstublieft” staat niet als afzonderlijk woord in de Deense zin; het is een beleefde toevoeging in de vertaling.