Een losse deurklink vastzetten | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Håndtaget på badeværelsesdøren føles løst igen.

   De deurklink van de badkamer voelt weer los aan.

   Håndtaget

   de deurklink

   badeværelsesdøren

   de badkamerdeur

   føles

   voelt aan

   løst

   los

   igen

   weer

   Uitgebreide uitleg

   Håndtaget betekent hier “de deurklink”. De basisvorm is håndtag (“handgreep, klink”); -et markeert het bepaalde enkelvoud van dit et-woord: “de klink”. badeværelsesdøren betekent “de badkamerdeur”. Het is een samenstelling van badeværelse (“badkamer”) en dør (“deur”), met een verbindings-s; -en aan het einde maakt de volledige samenstelling bepaald enkelvoud. De samenstelling benoemt de deur, niet de badkamer als afzonderlijk bezit. Tussen deze twee naamwoordgroepen staat på, dat hier de relatie “van” uitdrukt: de klink van de badkamerdeur. på badeværelsesdøren specificeert bij welke deur de klink hoort. føles komt van føle (“voelen”). In de constructie X føles + bijvoeglijk naamwoord betekent het dat X een bepaalde indruk geeft of zo aanvoelt. føles is hier de tegenwoordige vorm. Bijvoorbeeld: Stolen føles hård. — “De stoel voelt hard aan.” løst betekent hier “los”. Het bijvoeglijk naamwoord heeft onder meer deze vormreeks: løs bij een enkelvoudig en-woord, løst bij een enkelvoudig et-woord, en løse bij meervoud en bepaalde vormen. Hier staat løst omdat håndtaget een et-woord is. Het beschrijft de toestand van de klink; het is niet het werkwoord “losmaken”. igen betekent “weer” of “opnieuw”. Het geeft aan dat de toestand opnieuw geldt, zonder op zichzelf te zeggen hoe vaak dat eerder zo was. Samen vormen de delen: Håndtaget is het onderwerp, på badeværelsesdøren geeft aan bij welke deur de klink hoort, føles løst zegt dat de klink los aanvoelt, en igen voegt “weer” toe. De volledige betekenis is: “De deurklink van de badkamer voelt weer los aan.”

2. Jeg lagde mærke til det i går, men glemte at stramme det.

   Ik merkte het gisteren, maar vergat hem vast te draaien.

   Jeg

   ik

   lagde mærke til

   merkte op

   det

   het

   i går

   gisteren

   men

   maar

   glemte

   vergat

   at stramme

   vast te draaien

   det

   het

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud als onderwerp. Voorbeeld: Jeg kommer i morgen. — “Ik kom morgen.” lagde mærke til is de verleden tijd van de vaste uitdrukking lægge mærke til: iets opmerken. lægge wordt hier lagde. Voorbeeld: Jeg lagde mærke til fejlen. — “Ik merkte de fout op.” det betekent hier “het” en is een Deens onzijdig enkelvoudig voornaamwoord in de voorwerpsfunctie. In deze context verwijst het naar de losse deurklink of handgreep uit de vorige zin: de spreker merkte die op en vergat die daarna vast te draaien. Het Deense det blijft dus hetzelfde, ook al wordt dat referent in de Nederlandse vertaling met hem weergegeven. De grammaticale vorm van het Deense voornaamwoord en het grammaticale geslacht van het Nederlandse woord hoeven niet overeen te komen. i går betekent “gisteren” en plaatst het opmerken in het verleden. Voorbeeld: Jeg arbejdede i går. — “Ik werkte gisteren.” men verbindt twee zinsdelen met tegenstelling: “maar”. glemte is de verleden tijd van glemme, “vergeten”. Het onderwerp blijft Jeg, ook na men. Voorbeeld: Jeg glemte nøglen. — “Ik vergat de sleutel.” at stramme betekent hier “vastdraaien”. at leidt de infinitief in en stramme is de basisvorm van het werkwoord. De constructie glemme at + infinitief betekent “vergeten om iets te doen”. Voorbeeld: Hun glemte at lukke døren. — “Zij vergat de deur te sluiten.” Samen betekenen Jeg lagde mærke til det i går en men glemte at stramme det: “Ik merkte hem gisteren op, maar vergat hem vast te draaien.” Volgens de context gaat het in beide gevallen om dezelfde losse deurklink of handgreep; det is eerst het voorwerp van lagde mærke til en daarna het voorwerp van stramme.

3. Har vi en skruetrækker i skuffen?

   Hebben we een schroevendraaier in de la?

   Har vi

   hebben we?

   skruetrækker

   schroevendraaier

   skuffen

   de lade

   Uitgebreide uitleg

   Har vi staat hier aan het begin als vraagvolgorde: het werkwoord har komt vóór het onderwerp vi. har is de tegenwoordige tijd van have bij vi; in een mededelende zin staat de volgorde vi har ..., maar in deze ja-neevraag wordt dat har vi .... Het betekent hier dat de spreker vraagt of er een schroevendraaier in de lade is. skruetrækker betekent hier ‘schroevendraaier’. Het is een zelfstandig naamwoord; het meervoud is skruetrækkere. Ervoor staat en, het onbepaalde lidwoord dat bij dit enkelvoudige en-woord hoort. Dat lidwoord beweert op zichzelf niet uitdrukkelijk dat het om precies één exemplaar gaat. Voorbeeld: Jeg har en skruetrækker. — ‘Ik heb een schroevendraaier.’ skuffen betekent ‘de lade’. De basisvorm is skuffe; -en markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm: skuffe = ‘een lade’, skuffen = ‘de lade’. De woordgroep i skuffen betekent ‘in de lade’. Voorbeeld: Nøglen ligger i skuffen. — ‘De sleutel ligt in de lade.’ Samen vormen Har vi + en skruetrækker + i skuffen de vraag ‘Hebben we een schroevendraaier in de lade?’ De Deense vraag gebruikt dus har in de betekenis ‘hebben’ en plaatst dit werkwoord vóór vi.

4. Den lille burde virke til de her skruer.

   De kleine zou voor deze schroeven moeten werken.

   Den lille

   de kleine

   burde

   zou moeten

   virke

   werken

   til

   voor

   de her

   deze

   skruer

   schroeven

   Uitgebreide uitleg

   Den lille betekent hier “de kleine [één]”: een bijvoeglijk naamwoord wordt zelfstandig gebruikt, terwijl den de bepaalde enkelvoudsvorm van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht markeert. De specifieke naam van het voorwerp wordt in deze zin niet uitgesproken; in de gegeven context ligt een kleine schroevendraaier als bedoeld hulpmiddel voor de hand, maar de vorm zelf betekent algemener “de kleine”. Vergelijk als voorbeeld: den store = “de grote [één]”. burde is de vorm van het modale werkwoord burde, verwant aan bør, en drukt hier een verwachting of veronderstelde geschiktheid uit: “zou moeten”. Het is niet automatisch verleden tijd. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief: burde virke = “zou moeten werken”. Bør kan in een andere zin directer advies of verplichting uitdrukken; burde klinkt vaak meer als een verwachting. virke betekent hier “werken” of “functioneren”. Het kan ook “lijken” betekenen in andere constructies, maar die betekenis past hier niet bij til de her skruer. Voorbeeld: Det virker ikke = “Het werkt niet.” til verbindt virke met het doel of de toepassing: iets virke til bepaalde voorwerpen betekent dat het daarvoor werkt of geschikt is. Het is dus niet alleen een los voorzetsel dat mechanisch met “voor” moet worden vertaald. de her betekent “deze” bij een meervoudig zelfstandig naamwoord. her maakt het aanwijzende element nabijheidsgericht; het verwijst naar schroeven die in de situatie als deze worden aangewezen. Voorbeeld: de her bøger = “deze boeken”. skruer is het meervoud van skrue, “schroef”: en skrue → skruer. De meervoudsvorm staat hier na het bepaalde aanwijzende element de her, dus de combinatie betekent “deze schroeven”. Samen vormen de delen: Den lille + burde virke + til de her skruer → “De kleine zou voor deze schroeven moeten werken.” De zin drukt uit dat de kleine optie naar verwachting geschikt is voor deze schroeven; burde maakt die geschiktheid een verwachting, geen absolute garantie.

5. Kan du holde håndtaget, mens jeg strammer det?

   Kun je de deurklink vasthouden terwijl ik hem vastdraai?

   Kan du

   Kun je

   holde

   vasthouden

   håndtaget

   de deurklink

   mens jeg

   terwijl ik

   strammer

   vastdraai

   det

   hem

   Uitgebreide uitleg

   Kan du betekent hier “kun je”. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”) bij du; als hulpwerkwoord staat het samen met een infinitief. Het is een verzoek naar de mogelijkheid of bereidheid om iets te doen. Vergelijk: Kan du vente? — “Kun je wachten?” holde is de infinitief van holde en betekent hier “vasthouden”. Na kan blijft het werkwoord in de infinitief: Kan du holde ...? Het kan ook in andere contexten “houden” betekenen; hier bepaalt håndtaget wat er wordt vastgehouden. håndtaget betekent hier “de deurklink”. De vorm bestaat uit het onbepaalde enkelvoud et håndtag en de bepaalde vorm håndtaget: “het/de handgreep” of, in deze context, “de deurklink”. De uitgang -et markeert hier enkelvoud en bepaaldheid; hij is niet een zelfstandig woord voor “de”. mens jeg betekent “terwijl ik”. mens leidt een bijzin in die aangeeft dat iets gedurende dezelfde tijd gebeurt. jeg is de eerste persoon enkelvoud: “ik”. Een herbruikbaar patroon is mens + onderwerp + werkwoord, bijvoorbeeld Jeg læser, mens du laver mad. — “Ik lees terwijl jij kookt.” strammer is de tegenwoordige vorm van stramme, “aandraaien” of “strak zetten”. Het onderwerp is jeg, maar de vorm in de tegenwoordige tijd is hier strammer; Deens vervoegt zulke werkwoorden niet verschillend voor alle personen. In deze zin past “vastdraaien” bij de Nederlandse vertaling. Vergelijk de infinitief na een hulpwerkwoord: jeg kan stramme — “ik kan aandraaien”. det betekent hier “hem” en verwijst, volgens de vaste vertaling, naar de deurklink. Het is het onzijdige enkelvoudige objectpronomen; die vorm past bij het Deense woord et håndtag, niet bij het geslacht van een persoon. Dezelfde vorm kan in andere zinnen naar een ander onzijdig enkelvoudig ding verwijzen. Samen vormen de delen: Kan du holde håndtaget — “Kun je de deurklink vasthouden” — gevolgd door mens jeg strammer det — “terwijl ik hem vastdraai”. De hele vraag verzoekt de aangesprokene om de deurklink vast te houden gedurende het moment waarop de spreker hem aandraait. De vraagvorm is beleefd en alledaags.

6. Jeg holder det godt fast, mens du drejer det.

   Ik houd hem stevig vast terwijl jij eraan draait.

   holder … fast

   houdt stevig vast

   mens

   terwijl

   drejer

   draait eraan

   Uitgebreide uitleg

   holder fast betekent hier dat de spreker iets stevig blijft vasthouden. holder is de tegenwoordige tijd van holde (vasthouden); in het Deens verandert deze tegenwoordige tijd normaal niet naar persoon of getal. fast maakt duidelijk dat het vasthouden stevig of onbeweeglijk gebeurt. Het naburige godt versterkt dit: holder det godt fast is letterlijk ongeveer “houdt het goed stevig vast”. Voorbeeld: Jeg holder fast i rebet. — “Ik houd het touw stevig vast.” mens verbindt twee gelijktijdige handelingen en betekent “terwijl”. Het introduceert hier de bijzin waarin de andere handeling plaatsvindt. Voorbeeld: Hun læser, mens jeg skriver. — “Zij leest terwijl ik schrijf.” drejer betekent hier “draait”. Het is de tegenwoordige tijd van dreje; ook deze vorm blijft in het Deens normaal gelijk bij verschillende personen. In du drejer det is du degene die draait en det het object dat wordt gedraaid. In deze context verwijst det naar hetzelfde object dat wordt vastgehouden en gedraaid; de vaste Nederlandse vertaling geeft dat weer als “eraan draaien”. De hele zin bestaat uit een hoofdzin en een gelijktijdige bijzin: Jeg holder det godt fast = “Ik houd het stevig vast”, en mens du drejer det = “terwijl jij eraan draait”. Samen betekent de uiting: “Ik houd hem stevig vast terwijl jij eraan draait.”

7. Det føles meget strammere nu.

   Hij voelt nu veel steviger aan.

   Det

   het; hier: het bedoelde voorwerp

   føles

   voelt aan

   meget

   veel; erg

   strammere

   steviger; strakker

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Det is een Deens onzijdig voornaamwoord als onderwerp. In deze context verwijst het, zoals de vaste vertaling en de omliggende zinnen aangeven, naar het voorwerp dat wordt vastgehouden en waaraan wordt gedraaid. Het is dus niet nodig om hier een andere referent te veronderstellen. Vergelijk in een andere zin bijvoorbeeld Det er koldt. — “Het is koud.” føles komt van føle (“voelen”) en is de tegenwoordige tijd. In det føles ... beschrijft het werkwoord hoe iets aanvoelt, niet dat iemand het voorwerp actief voelt. Een bruikbaar patroon is X føles + beschrijving, bijvoorbeeld Stoffet føles blødt. — “De stof voelt zacht aan.” meget is een bijwoord dat de daaropvolgende beschrijving versterkt: “veel” of “erg”. Het draagt hier niet zelf de betekenis “steviger”; die betekenis komt van strammere. strammere is de vergrotende trap van stram (“strak”, “stevig”). De vorm stram → strammere betekent “strakker” of, passend bij de vaste vertaling, “steviger”. De uitgang -ere markeert hier de vergelijking; meget strammere maakt de mate nog sterker. Een voorbeeld is Denne rem føles strammere. — “Deze riem voelt strakker aan.” nu plaatst de beschreven toestand in het huidige moment. Het contrasteert hier met de eerdere toestand zonder zelf aan te geven wanneer die verandering precies begon. Samen vormen de delen Det + føles + meget strammere + nu: het bedoelde voorwerp voelt op dit moment veel strakker of steviger aan. Daarmee sluit de zin aan bij de vaste Nederlandse betekenis “Hij voelt nu veel steviger aan”; hij is daar de Nederlandse verwijzing naar het voorwerp en zegt niets over een mannelijke Deense vorm.

8. Lad os tjekke det én gang til senere, bare for en sikkerheds skyld.

   Laten we hem later nog een keer controleren, voor de zekerheid.

   Lad os

   laten we

   tjekke

   controleren

   det

   hem

   én gang til

   nog een keer

   senere

   later

   bare

   gewoon

   for en sikkerheds skyld

   voor de zekerheid

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is de vaste Deense aansporing “laten we ...”. lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”), en os betekent “ons”. Na deze constructie volgt de infinitief zonder extra infinitiefmarkering: Lad os tjekke = “laten we controleren”. tjekke betekent hier “controleren” of “nakijken”. Het is een regelmatig werkwoord; de infinitief is tjekke, en de tegenwoordige tijd is tjekker. Voorbeeld: Vi tjekker det. — “We controleren het.” det is de Deense vorm voor een enkelvoudig onzijdig “het/dit” als voornaamwoord of object. In deze vaste vertaling wordt het object bedoeld met “hem”; die vertaling bepaalt hier de bedoelde verwijzing, zonder dat de Deense vorm zelf een Nederlandse mannelijke vorm hoeft te tonen. Voorbeeld: Jeg tjekker det. — “Ik controleer het.” én gang til betekent “nog één keer” of “nogmaals”. gang is het zelfstandig naamwoord “keer”; til voegt hier de betekenis “erbij/opnieuw” toe. Het accent in én benadrukt één enkele extra keer. Voorbeeld: Sig det én gang til. — “Zeg het nog één keer.” senere betekent “later”. Het is een bijwoord en verandert dus niet naar persoon of getal. Voorbeeld: Vi gør det senere. — “We doen het later.” bare betekent hier “gewoon” of “alleen maar” en verzacht de bedoeling: het controleren wordt voorgesteld als een eenvoudige voorzorgsmaatregel. Het betekent in deze zin niet dat de controle minder werkelijk is. for en sikkerheds skyld is een vaste uitdrukking met de betekenis “voor de zekerheid”. sikkerheds is de genitiefvorm van sikkerhed (“zekerheid/veiligheid”); samen met skyld vormt dit de idiomatische uitdrukking. Leer het geheel als patroon: for ... skyld kan een reden of voorzorg aanduiden. Voorbeeld: Tag en paraply med for en sikkerheds skyld. — “Neem voor de zekerheid een paraplu mee.” Samen vormt de zin het patroon Lad os + infinitief + object + tijdsbepaling + doel/reden: “Laten we het later nog één keer controleren, gewoon voor de zekerheid.” tjekke benoemt de handeling, det het bedoelde object, én gang til maakt duidelijk dat het om een extra controle gaat, en senere plaatst die controle later. De slotuitdrukking geeft de voorzorgsreden.