De woonkamer opruimen voor gasten | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Vores gæster kommer snart.

   Onze gasten komen zo.

   Vores

   onze

   gæster

   gasten

   kommer

   komen

   snart

   binnenkort

   Uitgebreide uitleg

   Vores betekent hier “onze”. Het is het Deense bezittelijke woord voor de eerste persoon meervoud. Vores is niet zelf een meervoudsvorm: het verandert niet voor het enkelvoud of meervoud van het zelfstandig naamwoord dat erop volgt. Vergelijk vores gæst (“onze gast”) met vores gæster (“onze gasten”). Gæster betekent hier “gasten”. Het is het meervoud van gæst (“gast”): gæst → gæster. Deze vorm verwijst hier naar meerdere gasten. Kommer betekent hier “komen”. Het is de tegenwoordige tijd van komme (“komen”). In het Deens heeft het werkwoord in de tegenwoordige tijd dezelfde vorm bij verschillende personen, bijvoorbeeld jeg kommer (“ik kom”) en de kommer (“zij komen”). Snart betekent “binnenkort” of “straks”: op een nabije tijd. Het is een bijwoord en verandert niet mee met het onderwerp. Samen vormen Vores gæster (“onze gasten”), kommer (“komen”) en snart (“binnenkort”) de betekenis: “Onze gasten komen zo.”

2. Så bør vi rydde stuen, før de kommer.

   Dan moeten we de woonkamer opruimen voordat ze komen.

   Så

   dan

   bør vi

   moeten we

   rydde

   opruimen

   stuen

   de woonkamer

   før

   voordat

   de

   ze

   kommer

   komen

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en knoopt deze zin aan de voorafgaande situatie vast. Het kan ook “zo” of “dus” betekenen, afhankelijk van de context. Voorbeeld: Så går vi. — “Dan gaan we.” bør vi bestaat uit het hulpwerkwoord bør en het onderwerp vi (“we”). Bør is de tegenwoordige vorm van burde en drukt normaal uit dat iets verstandig, wenselijk of verwacht is: “zouden moeten” of “horen te”. In deze zin past de vertaling “moeten” bij de bedoelde praktische aanbeveling. Na bør staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder extra infinitiefmarkering: bør vi rydde. rydde is de infinitief van rydde, “opruimen” of “netjes maken”. De infinitief blijft na een modaal werkwoord onveranderd. Voorbeeld: Vi bør rydde køkkenet. — “We zouden de keuken moeten opruimen.” stuen betekent hier “de woonkamer”. De vorm bestaat uit het zelfstandig naamwoord stue (“woonkamer”) met de bepaalde uitgang -n: stue → stuen. Het is dus de woonkamer, niet zomaar een woonkamer. Voorbeeld: Stuen er stor. — “De woonkamer is groot.” før betekent “voordat” wanneer het een bijzin inleidt. Het geeft aan dat het opruimen eerder moet plaatsvinden dan de gebeurtenis in die bijzin. Voorbeeld: Vi spiser, før vi går. — “We eten voordat we weggaan.” de is hier het meervoudige persoonlijke voornaamwoord “ze” of “zij”. In de gegeven context ondersteunt de de lezing van de gasten uit de vorige zin. Het woord zelf markeert geen geslacht. kommer is de tegenwoordige vorm van komme, “komen”. De tegenwoordige tijd heeft hier een toekomstige betekenis: før de kommer betekent “voordat ze komen”. In het Deens verandert kommer in deze vorm niet naar persoon of getal; het onderwerp maakt duidelijk wie komt. Voorbeeld: De kommer i morgen. — “Ze komen morgen.” Samen vormt Så bør vi rydde stuen de hoofdzin “Dan moeten we de woonkamer opruimen”. før de kommer is de bijzin “voordat ze komen”; daarin staat kommer na het onderwerp de. De volledige betekenis is dus: “Dan moeten we de woonkamer opruimen voordat ze komen.”

3. Jeg sætter bøgerne tilbage på hylden.

   Ik zet de boeken terug op de plank.

   Jeg

   ik

   sætter

   zet

   bøgerne

   de boeken

   tilbage

   terug

   på

   op

   hylden

   de plank

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker is degene die de handeling uitvoert. Dit is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud; voor de eerste persoon meervoud gebruikt het Deens een andere vorm. Voorbeeld: Jeg læser — “Ik lees.” sætter is de tegenwoordige tijd van sætte en betekent hier “zetten” of “plaatsen”. In combinatie met tilbage beschrijft het dat de spreker iets terugplaatst. De infinitief is sætte; de verleden tijd is satte. Voorbeeld: Jeg sætter koppen på bordet. — “Ik zet de kop op tafel.” bøgerne betekent “de boeken”. Het basiswoord is bog (“boek”); bøger is het meervoud en bøgerne is het bepaalde meervoud. De uitgang -ne markeert hier bepaaldheid in het meervoud. Voorbeeld: Bøgerne ligger på bordet. — “De boeken liggen op tafel.” tilbage betekent “terug” en geeft aan dat iets naar een eerdere of oorspronkelijke plaats wordt gebracht. Het verandert niet mee met het onderwerp of met bøgerne. Voorbeeld: Læg bogen tilbage. — “Leg het boek terug.” på betekent hier “op” en introduceert de plaats waar iets wordt gezet. In sætte ... på volgt dus de oppervlakte of plaats waarop iets terechtkomt. Voorbeeld: Hun sætter glasset på bordet. — “Zij zet het glas op tafel.” hylden betekent “de plank”. Het basiswoord is hylde (“plank”); hylden is de bepaalde enkelvoudsvorm. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid bij een en-woord. Het meervoud is hylder, en het bepaalde meervoud is hylderne. Samen vormt Jeg sætter bøgerne tilbage på hylden de betekenis: “Ik zet de boeken terug op de plank.” Jeg is de uitvoerder, sætter drukt de plaatsingshandeling in de tegenwoordige tijd uit, bøgerne is wat wordt verplaatst, tilbage geeft de terugkeer naar een eerdere plaats aan en på hylden noemt de bestemming.

4. Jeg retter puderne på sofaen.

   Ik leg de kussens op de bank netjes.

   Jeg

   ik

   retter

   ordent; legt netjes

   puderne

   de kussens

   sofaen

   de bank

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker is degene die de handeling uitvoert. Het is een persoonlijk voornaamwoord in de eerste persoon enkelvoud. Vergelijk in een eenvoudig voorbeeld: Jeg læser. — “Ik lees.” retter is de tegenwoordige tijd van rette. In deze zin betekent het “rechtleggen, schikken of netjes maken”; samen met de kussens past dat bij de vertaling “de kussens netjes leggen”. De vorm retter is de vorm voor de tegenwoordige tijd; in het Deens verandert een werkwoord in de tegenwoordige tijd niet mee naar persoon of enkelvoud/meervoud. Voorbeeld: Vi retter puderne. — “Wij schikken de kussens.” puderne betekent “de kussens”. Het basiswoord is pude (“kussen”); puder is het meervoud en puderne is het bepaalde meervoud, dus “de kussens”. Het achtervoegsel -ne markeert hier de bepaaldheid van het meervoud. Ter vergelijking: puder betekent “kussens” zonder bepaald lidwoord, terwijl puderne naar bepaalde kussens verwijst. sofaen betekent “de bank”. Het basiswoord is sofa; sofaen is de bepaalde enkelvoudsvorm. Het achtervoegsel -en maakt het zelfstandig naamwoord bepaald: sofa is “een bank/sofa” als onbepaalde vorm, en sofaen is “de bank/sofa”. på sofaen geeft de plaatsrelatie “op de bank”. De voorzetselgroep bepaalt waar de kussens zich bevinden; zij verandert niet wie de handeling uitvoert. De zin kan zo worden opgebouwd: Jeg + retter + puderne + på sofaen: “Ik schik de kussens op de bank.” In de gegeven vertaling wordt het resultaat bovendien als netjes neerleggen weergegeven: “Ik leg de kussens op de bank netjes.”

5. Skal vi også støvsuge tæppet?

   Zullen we het kleed ook stofzuigen?

   Skal vi

   zullen we

   også

   ook

   støvsuge

   stofzuigen

   tæppet

   het kleed

   Uitgebreide uitleg

   Skal vi betekent hier “zullen we ...?” en vormt een vraag waarin de spreker een gezamenlijke handeling voorstelt. skal is de tegenwoordige vorm van skulle; vóór het onderwerp vi staat het in deze vraagconstructie. Het is niet hetzelfde als een gewone mededeling over een verplichting. Voorbeeld: Skal vi spise nu? — “Zullen we nu eten?” også betekent “ook” en voegt deze handeling toe aan iets anders dat al genoemd of verondersteld is. In deze zin gaat het dus om nog een taak naast het rechtleggen van de kussens. Voorbeeld: Jeg vasker gulvet også. — “Ik maak de vloer ook schoon.” støvsuge betekent “stofzuigen”. Dit is de infinitief, passend na skal; na een modaal werkwoord staat in het Deens doorgaans de infinitief zonder at. De tegenwoordige vorm is støvsuger, bijvoorbeeld in Jeg støvsuger tæppet. — “Ik stofzuig het kleed.” tæppet betekent hier “het kleed”. De basisvorm is tæppe; tæppet is de bepaalde enkelvoudsvorm: het suffix -t maakt er “het kleed” van. De onbepaalde vorm is et tæppe — “een kleed”. Het suffix hoort bij het zelfstandig naamwoord, niet bij støvsuge. Samen vormen de delen de vraag Skal vi + også + støvsuge + tæppet: “Zullen we het kleed ook stofzuigen?” De vraag stelt voor om het kleed als extra gezamenlijke handeling te stofzuigen.

6. Det ville hjælpe at støvsuge, især ved døråbningen.

   Stofzuigen zou helpen, vooral bij de deuropening.

   ville

   zou

   hjælpe

   helpen

   støvsuge

   stofzuigen

   især

   vooral

   ved

   bij

   døråbningen

   de deuropening

   Uitgebreide uitleg

   ville betekent hier ‘zou’ en staat vóór de infinitief hjælpe. De vorm ville is de verleden tijd van vil; naast verleden tijd kan deze vorm, zoals hier, ook een voorwaardelijke of voorzichtige mogelijkheid uitdrukken: ‘zou helpen’. Het is niet hetzelfde als een vast verledenverhaal over willen. hjælpe is de infinitief ‘helpen’. In de combinatie ville hjælpe geeft ville de modaliteit aan en blijft hjælpe in de infinitief. Een herbruikbaar patroon is: Det ville + infinitief — ‘Het zou ...’. støvsuge is eveneens een infinitief en betekent ‘stofzuigen’. Het is hier het handelen dat volgens de spreker zou helpen. In de eerdere context komt hetzelfde werkwoord voor in Skal vi også støvsuge ...?; daar staat het na skal vi, terwijl het hier na ville staat. Voorbeeld: Det hjælper at støvsuge. — ‘Het helpt om te stofzuigen.’ især betekent ‘vooral’ en beperkt de nadruk tot wat daarna komt. Het maakt ved døråbningen tot een bijzonder benadrukte plaats, zonder te zeggen dat alleen die plaats bedoeld is. ved is een voorzetsel dat hier een plaatsrelatie uitdrukt: ‘bij’ of ‘ter hoogte van’. De betekenis moet dus samen met het daaropvolgende zelfstandig naamwoord worden gelezen: ved døråbningen — ‘bij de deuropening’. døråbningen betekent ‘de deuropening’. Het is een bepaald zelfstandig naamwoord in het enkelvoud: døråbning is de onbepaalde vorm en døråbningen de bepaalde vorm. Het woord is samengesteld uit dør (‘deur’) en åbning (‘opening’); de vorm -en markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm van het samengestelde zelfstandig naamwoord. Samen vormen de delen: Det ville hjælpe = ‘Het zou helpen’, at støvsuge = ‘om te stofzuigen’, en især ved døråbningen = ‘vooral bij de deuropening’. De volledige betekenis is daarom: ‘Stofzuigen zou helpen, vooral bij de deuropening.’

7. Rummet føles allerede mere behageligt.

   De kamer voelt al comfortabeler aan.

   Rummet

   de kamer

   føles

   voelt aan

   allerede

   al

   mere behageligt

   comfortabeler

   Uitgebreide uitleg

   Rummet betekent hier “de kamer”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van rum (“kamer/ruimte”): rum → rummet. De uitgang -et markeert hier een bepaald onzijdig zelfstandig naamwoord. In deze zin verwijst het, zoals de vertaling aangeeft, naar de kamer. føles komt van føle (“voelen”) en betekent hier “aanvoelen”. De tegenwoordige tijd heeft in het Deens dezelfde vorm voor verschillende personen; føles past dus niet alleen bij een derde persoon. De -s-vorm hoort bij deze betekenis van iets dat op een bepaalde manier aanvoelt. Voorbeeld: Det føles godt. — “Dat voelt goed aan.” allerede betekent “al” of “reeds” en plaatst de verandering vóór het verwachte latere moment. Het zegt hier dat de kamer nu al comfortabeler aanvoelt. mere behageligt drukt de vergelijking “comfortabeler” uit. behagelig betekent “aangenaam/comfortabel”; mere vormt hier de vergrotende trap, in plaats van een vorm met -ere. Het bijvoeglijk naamwoord staat als behageligt met -t, omdat het predicatief verwijst naar het onzijdige enkelvoudige rummet. Een nuttig contrast is mindre behageligt — “minder comfortabel”. Samen vormen de delen: Rummet (“de kamer”) + føles (“voelt aan”) + allerede (“al”) + mere behageligt (“comfortabeler”). De volledige betekenis is: “De kamer voelt al comfortabeler aan.”

8. Lad os lave te, når alt er klart.

   Laten we thee zetten zodra alles klaar is.

   Lad os

   laten we

   lave

   maken; bereiden

   te

   thee

   når

   wanneer; zodra

   alt

   alles

   klart

   klaar

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste manier om een voorstel of aansporing in de eerste persoon meervoud te formuleren: “laten we …”. Lad is hier de gebiedende wijs van lade (“laten”), en os betekent “ons”. Het is dus geen bevel aan één andere persoon alleen. Voorbeeld: Lad os gå. — “Laten we gaan.” lave betekent hier “bereiden” of, met thee als object, “zetten”. Het is de infinitief die volgt op de constructie Lad os; het onderwerp van die voorgestelde handeling is begrepen als “wij”. De betekenis “maken” is breder, maar in lave te wordt de handeling specifiek als thee bereiden opgevat. Voorbeeld: Vi laver kaffe. — “Wij zetten koffie.” te is het zelfstandig naamwoord “thee”. In lave te is het de zaak die bereid wordt. Voorbeeld: Jeg drikker te. — “Ik drink thee.” når leidt hier een tijdsbepaling in: “wanneer” of, passend bij de vaste vertaling, “zodra”. Het verbindt de voorgestelde handeling met het moment waarop iets klaar is. In når alt er klart staat alt vóór de persoonsvorm er, zoals gebruikelijk in deze bijzin. Voorbeeld: Vi begynder, når læreren kommer. — “We beginnen wanneer de leraar komt.” alt betekent zelfstandig “alles”. Het is hier een onbepaald geheel en wordt in deze zin niet verder gespecificeerd. Alt is de onzijdige enkelvoudsvorm van al; de meervoudsvorm is alle. Voorbeeld: Alt er klart. — “Alles is klaar.” klart betekent hier “klaar”. Deze vorm heeft de onzijdige uitgang -t en stemt af op alt; de basisvorm is klar. Het is dus klart dat de vormverandering heeft, niet alt. Vergelijk: en klar plan — “een duidelijk/klaar plan” tegenover et klart svar — “een duidelijk/klaar antwoord”. In når alt er klart staat er als tegenwoordige tijd van være (“zijn”): alt is het onderwerp en klart beschrijft de toestand ervan. Samen betekent dit “zodra alles klaar is”. De volledige opbouw is Lad os + lave te + når alt er klart: “Laten we thee zetten zodra alles klaar is.” De zin doet een voorstel voor een gezamenlijke handeling en plaatst die handeling na het klaar zijn van alles.