Rugpijn na lange vergaderingen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Mine rygsmerter bliver værre efter lange møder.

   Mijn rugpijn wordt erger na lange vergaderingen.

   Mine

   mijn

   rygsmerter

   rugpijn

   bliver

   wordt

   værre

   erger

   efter

   na

   lange

   lange

   møder

   vergaderingen

   Uitgebreide uitleg

   Mine betekent hier “mijn” en staat bij rygsmerter, een meervoudsvorm. Het Deense bezittelijk voornaamwoord stemt hier af op het meervoud: vergelijk min bij een gemeenwoordelijk enkelvoud en mit bij een onzijdig enkelvoud. Voorbeeld: Mine sko er våde. — “Mijn schoenen zijn nat.” rygsmerter betekent hier “rugpijn”. Het woord is opgebouwd uit ryg (“rug”) en smerter (“pijnen”), maar in deze vaste vorm verwijst het geheel naar pijn in de rug. De vorm staat in het meervoud; smerte is de enkelvoudsvorm voor “pijn”. Voorbeeld: Jeg har rygsmerter. — “Ik heb rugpijn.” bliver is de tegenwoordige tijd van blive, “worden” of “blijven”. In deze zin betekent het “wordt” en geeft het een verandering aan: de pijn neemt in ernst toe. Voorbeeld: Det bliver koldt. — “Het wordt koud.” værre betekent hier “erger” en is de vergrotende trap van dårlig (“slecht”). De reeks is dårlig — værre — værst: slecht — erger — ergst/slechtst. In deze zin beschrijft værre dat de rugpijn een ongunstigere toestand bereikt. efter betekent “na” en plaatst het volgende tijdstip of de volgende gebeurtenis later dan wat eraan voorafgaat. Hier leidt het de tijdsbepaling lange møder in. Voorbeeld: Vi spiser efter mødet. — “We eten na de vergadering.” lange betekent hier “lange”. Het is de meervoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord lang, die bij møder past. In het Deens krijgen bijvoeglijke naamwoorden in zulke gevallen een meervoudsvorm; het is lange dat deze vorm draagt, niet het zelfstandig naamwoord. møder betekent “vergaderingen” en is het meervoud van møde, “vergadering”. Voorbeeld: Jeg har to møder i dag. — “Ik heb vandaag twee vergaderingen.” Samen vormen Mine rygsmerter het onderwerp: “mijn rugpijn”. bliver værre zegt dat die pijn erger wordt. efter lange møder bepaalt wanneer dat gebeurt: na lange vergaderingen. De volledige betekenis is dus: “Mijn rugpijn wordt erger na lange vergaderingen.”

2. Din stol hjælper dig måske ikke med at holde en god siddestilling.

   Je stoel helpt je misschien niet om een goede zithouding te behouden.

   Din

   jouw

   stol

   stoel

   hjælper

   helpt

   dig

   je

   måske

   misschien

   ikke

   niet

   med at

   om te

   holde

   behouden

   god

   goede

   siddestilling

   zithouding

   Uitgebreide uitleg

   Din betekent hier “jouw” en is de bezittelijke vorm voor één aangesproken persoon. Bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het Deense gemeenschappelijke geslacht staat din; bij een onzijdig enkelvoud staat dit, en bij een meervoud staat dine. Vergelijk bijvoorbeeld din bog (“jouw boek”), dit hus (“jouw huis”) en dine bøger (“jouw boeken”). stol betekent “stoel”. Het is een zelfstandig naamwoord: en stol in het enkelvoud en stole in het meervoud. In deze zin is de stoel het onderwerp van hjælper. hjælper is de tegenwoordige tijd van hjælpe, “helpen”. Het onderwerp is hier Din stol, dus letterlijk helpt “jouw stoel”. Een veelgebruikt patroon is hjælpe nogen med at + infinitief: “iemand helpen om te …”. Voorbeeld: Hun hjælper mig med at læse. — “Zij helpt mij met lezen / om te lezen.” dig is de objectsvorm van het persoonlijke voornaamwoord voor “jou”. Het verwijst in de vertaling naar de aangesprokene en is degene die door de stoel geholpen zou worden. De vorm staat na het werkwoord in het patroon hjælpe dig (“jou helpen”). måske betekent “misschien”. Het maakt de bewering onzeker: de zin zegt dat de stoel mogelijk niet helpt, niet dat dit zeker zo is. Samen met ikke draagt het bij aan de betekenis “misschien niet”. ikke is de gewone Deense ontkenning “niet”. Hier ontkent het de verwachte werking van hjælper: de stoel helpt je mogelijk niet met het behouden van een goede zithouding. med at is in het patroon hjælpe nogen med at een vaste manier om een activiteit te introduceren: “iemand helpen om te …”. at markeert hier het daaropvolgende infinitief holde; het is niet het Nederlandse voorzetsel “met” dat zelfstandig als vertaling moet worden opgevat. holde is de infinitief van holde. In deze context betekent het “behouden” of “in stand houden”, niet bijvoorbeeld “vasthouden” in de fysieke betekenis. In med at holde benoemt het de activiteit waarmee de stoel je mogelijk helpt. god betekent “goed”. Het is een bijvoeglijk naamwoord. Hier staat het in de vorm voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht in een onbepaalde naamwoordgroep: en god siddestilling. De vergelijkende vormen zijn bedre (“beter”) en bedst (“best”): en bedre siddestilling betekent “een betere zithouding”. siddestilling betekent “zithouding”. Het is een zelfstandig naamwoord voor de manier waarop iemand zit; in de zin staat het na en god als het doel van holde. Het meervoud is siddestillinger (“zithoudingen”). Samen vormen de delen Din stol (“jouw stoel”) en hjælper dig (“helpt jou”) de hoofdgedachte. måske ikke maakt die hulp onzeker en ontkennend. Daarna geeft med at holde en god siddestilling aan waarbij de stoel zou helpen: het behouden van een goede zithouding. De volledige betekenis is daarom: “Je stoel helpt je misschien niet om een goede zithouding te behouden.”

3. Skal jeg holde flere korte pauser?

   Moet ik vaker korte pauzes nemen?

   Skal jeg

   moet ik

   holde

   houden

   flere

   meer

   korte

   korte

   pauser

   pauzes

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg combineert het werkwoord skal met het onderwerp jeg. Skal is de tegenwoordige vorm van skulle; in deze vraag geeft het, samen met de infinitief, de betekenis “moet ik?”. Het is dus niet het zelfstandig naamwoord “schema” of een vast onderdeel van holde. Bijvoorbeeld: Skal jeg vente? = “Moet ik wachten?” holde is de infinitief van holde. In holde pauser betekent het hier “pauzes nemen”; het is een vaste, goed herbruikbare combinatie. Dezelfde vorm kan in andere contexten ook “houden” of “vasthouden” betekenen, maar die betekenis past hier niet. Na skal blijft het volgende werkwoord in de infinitief: Skal jeg holde ...? flere betekent hier “meer” in de zin van een groter aantal pauzes. Het is de vergelijkende vorm die bij telbare zaken wordt gebruikt: mange – flere – flest (“veel” – “meer” – “het meest”). Bij niet-telbare hoeveelheden staat vaak mere, bijvoorbeeld mere tid = “meer tijd”. In deze zin wordt het grotere aantal pauzes volgens de vaste vertaling opgevat als vaker pauzeren. korte is de meervoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord kort (“kort”). Het krijgt hier -e omdat het een meervoudig zelfstandig naamwoord beschrijft: korte pauser. Bijvoorbeeld: to korte møder = “twee korte vergaderingen”. pauser is het onbepaalde meervoud van pause (“pauze”): en pause – pauser – pauserne (“een pauze” – “pauzes” – “de pauzes”). Het meervoud past bij flere, omdat er meer dan één pauze wordt bedoeld. Samen vormt Skal jeg holde flere korte pauser? de vraag: “Moet ik vaker korte pauzes nemen?” De structuur is Skal jeg + infinitief holde + hoeveelheid flere + bijvoeglijk naamwoord korte + meervoudig zelfstandig naamwoord pauser. Het is een gewone, neutrale vraag naar de gewenste of aanbevolen handelwijze.

4. Korte pauser kan hjælpe.

   Korte pauzes kunnen helpen.

   Korte

   korte

   pauser

   pauzes

   kan

   kunnen

   hjælpe

   helpen

   Uitgebreide uitleg

   Korte betekent hier “kort” en staat bij het meervoudige zelfstandig naamwoord pauser. De basisvorm is kort; bij een meervoudig zelfstandig naamwoord krijgt het bijvoeglijk naamwoord hier de vorm korte. Vergelijk: en kort pause = “een korte pauze”, maar korte pauser = “korte pauzes”. Pauser betekent “pauzes”. Het is het meervoud van pause; de vorm pauser is hier onbepaald meervoud. De combinatie korte pauser is dus “korte pauzes”. Kan betekent hier “kan” of “kunnen” en drukt mogelijkheid uit. Het is de tegenwoordige tijd van kunne. De vorm blijft hetzelfde bij verschillende onderwerpen: jeg kan = “ik kan”, de kan = “zij kunnen”. Na een Deens modaal werkwoord zoals kan staat het volgende werkwoord zonder at: kan hjælpe = “kan helpen”. Hjælpe betekent “helpen”. Dit is de infinitiefvorm, gebruikt na kan. Op zichzelf kan de infinitief ook met at voorkomen, bijvoorbeeld at hjælpe = “helpen”; na kan gebruik je echter kan hjælpe. Samen vormen de woorden Korte pauser het onderwerp, kan geeft de mogelijkheid aan en hjælpe noemt de handeling. De hele zin betekent daarom: “Korte pauzes kunnen helpen.” De zin zegt niet nader waarbij of wie ze helpen; dat wordt hier niet gespecificeerd.

5. Rejs dig op og stræk dig forsigtigt.

   Sta op en rek je voorzichtig uit.

   Rejs dig op

   sta op

   stræk dig

   rek je uit

   forsigtigt

   voorzichtig

   Uitgebreide uitleg

   Rejs dig op betekent hier dat de aangesprokene moet opstaan. Rejs is de gebiedende wijs van rejse (“reizen” of, in deze constructie, “opstaan”). Het werkwoord staat hier in de constructie rejse sig op; dig is de wederkerende vorm voor de tweede persoon enkelvoud en verwijst naar de aangesprokene. Op geeft de beweging naar een staande positie aan. Voorbeeld: Rejs dig! — “Sta op!” In een andere vorm: Hun rejser sig op. — “Zij staat op.” Hier verandert het werkwoord mee met de tijd en persoon, terwijl dig in het voorbeeld door sig wordt vervangen omdat het onderwerp derde persoon is. stræk dig is de gebiedende wijs van strække sig: “je uitrekken”. Stræk is de imperatief van strække, en dig is opnieuw de wederkerende tweede-persoonsvorm. In deze zin gaat het om het lichaam strekken, niet om iets uitrekken dat als apart voorwerp wordt genoemd. Voorbeeld: Stræk armene. — “Strek je armen.” Zonder wederkerend voornaamwoord is armene hier het uitgerekte voorwerp; in stræk dig is de aangesprokene zelf het wederkerende object. forsigtigt beschrijft hoe de handeling wordt uitgevoerd: voorzichtig. Het is een bijwoord dat de manier aangeeft. Het hangt samen met het bijvoeglijk naamwoord forsigtig; de vorm forsigtigt bevat de uitgang -t, die hier de onzijdige vorm is die ook bij bijwoordelijk gebruik voorkomt. Og verbindt de twee bevelen. Eerst komt rejs dig op, daarna stræk dig; forsigtigt hoort bij het tweede bevel. Samen betekent de volledige uiting: “Sta op en rek je voorzichtig uit.”

6. Jeg skal også justere højden på min skærm.

   Ik moet ook de hoogte van mijn scherm aanpassen.

   Jeg skal

   ik moet

   også

   ook

   justere

   aanpassen

   højden

   de hoogte

   på

   van

   min

   mijn

   skærm

   scherm

   Uitgebreide uitleg

   Jeg skal betekent hier dat de spreker iets moet doen. skal is de tegenwoordige tijd van skulle; met een infinitief drukt het vaak verplichting of een noodzakelijke handeling uit. Het onderwerp Jeg is “ik”. Na skal staat de infinitief zonder at: Jeg skal justere. = “Ik moet aanpassen.” også betekent “ook” en voegt deze handeling toe aan iets anders dat al geldt. In deze zin staat het na het werkwoordelijke deel Jeg skal en vóór de infinitief. De combinatie Jeg skal også ... is een herbruikbaar patroon voor “Ik moet ook ...”. justere is de infinitief “aanpassen”. Het is het zelfstandige werkwoord na skal; skal draagt hier de modaliteit en justere benoemt de handeling. De vorm verandert in deze zin niet voor de persoon, omdat het een infinitief is. Voorbeeld: Jeg skal justere stolen. = “Ik moet de stoel aanpassen.” højden betekent “de hoogte”. De basisvorm is højde; højden is de bepaalde enkelvoudsvorm, vergelijkbaar met “de hoogte” in plaats van “een hoogte”. De uitgang -en hoort bij dit zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Højden er god. = “De hoogte is goed.” på verbindt højden met datgene waarvan de hoogte wordt genoemd. In højden på ... betekent het in het Nederlands natuurlijk “van”: “de hoogte van ...”. De betekenis ontstaat hier samen met het naamwoordelijke patroon, niet doordat på op zichzelf altijd “van” betekent. min is het bezittelijk voornaamwoord “mijn”. Het verwijst hier naar de bezitter in de eerste persoon enkelvoud. De vorm min wordt gebruikt bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtswoord; bij een onzijdig enkelvoud staat mit, en bij meervoud mine. In deze zin hoort min bij skærm. skærm betekent “scherm”. Het is hier een enkelvoudig zelfstandig naamwoord in de onbepaalde vorm, maar door min is de hele woordgroep al bepaald: min skærm = “mijn scherm”. De bepaalde vorm zonder bezittelijk woord is skærmen = “het scherm”. Samen vormen højden på min skærm de woordgroep “de hoogte van mijn scherm”. De volledige zin is Jeg skal også justere højden på min skærm.: “Ik moet ook de hoogte van mijn scherm aanpassen.”

7. Det kan hjælpe dig med at sidde mere behageligt.

   Dat kan je helpen om comfortabeler te zitten.

   Det

   dat

   kan

   kan

   hjælpe

   helpen

   dig

   je/jou

   sidde

   zitten

   mere behageligt

   comfortabeler

   Uitgebreide uitleg

   Det is hier het onderwerp en betekent “dat”. Het is een aanwijzend voornaamwoord; de concrete referent wordt in deze ene zin niet nader benoemd. Het staat vóór kan. kan is de tegenwoordige vorm van kunne. Deze vorm wordt in het Deens zowel bij enkelvoud als meervoud gebruikt. In combinatie met een infinitief drukt het hier mogelijkheid uit: iets kan helpen. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at. Vergelijk: Det kan hjælpe. — “Dat kan helpen.” hjælpe betekent hier “helpen”. Het is de infinitief na kan. Het werkwoord kan ook een persoon als object hebben, zoals in Hun hjælper mig. — “Zij helpt mij.” dig is het voornaamwoord voor “jou/je” als object. In deze zin is dig degene die geholpen wordt; het onderwerp is Det. De vorm voor het onderwerp is du, bijvoorbeeld Du sidder. — “Jij zit.” sidde betekent “zitten”. Het is de infinitief in hjælpe dig med at sidde; die combinatie betekent “je helpen om te zitten”. In een gewone hoofdzin staat de tegenwoordige vorm: Jeg sidder. — “Ik zit.” mere behageligt betekent hier “comfortabeler”. Mere maakt een vergelijking: het zitten wordt als comfortabeler voorgesteld dan een andere, niet nader genoemde manier van zitten. Behageligt is hier een bijwoordelijke vorm die sidde nader beschrijft. Het hoort bij het bijvoeglijk naamwoord behagelig; in de vergrotende trap staat hier mere behageligt. Bijvoorbeeld: Hun sidder mere behageligt nu. — “Zij zit nu comfortabeler.” Samen ontstaat de betekenis: Det + kan hjælpe geeft “dat kan helpen”; dig geeft aan wie hulp krijgt; med at sidde specificeert waarbij de hulp helpt; en mere behageligt beschrijft hoe het zitten gebeurt. De volledige zin betekent daarom: “Dat kan je helpen om comfortabeler te zitten.”

8. Jeg vil prøve disse ændringer i denne uge.

   Ik ga deze veranderingen deze week uitproberen.

   Jeg vil

   ik wil

   prøve

   uitproberen

   disse

   deze

   ændringer

   veranderingen

   denne

   deze

   uge

   week

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier dat de spreker van plan is iets te doen: “ik zal/ga …”. vil is de vorm van het werkwoord ville en blijft in de tegenwoordige tijd gelijk bij verschillende personen en aantallen. Na vil staat het volgende werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Hun vil vente. — “Zij zal/wil wachten.” prøve betekent hier “proberen” of “uitproberen”. Het is de infinitief die na vil staat; de vorm verandert dus niet om aan te geven wie de handeling uitvoert. Voorbeeld: Vi vil prøve igen. — “Wij zullen het opnieuw proberen.” disse betekent “deze” bij een meervoudig zelfstandig naamwoord. De enkelvoudige tegenhangers zijn denne bij een gemeenschappelijk-geslacht-woord en dette bij een onzijdig woord. Voorbeeld: disse bøger — “deze boeken”. ændringer betekent “veranderingen”. Het is het meervoud van ændring; het bepaalde meervoud is ændringerne. In disse ændringer staat dus een meervoudig zelfstandig naamwoord na een meervoudige aanwijzer. denne uge betekent “deze week”. denne is de vorm voor één zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht; uge is zo’n woord: en uge — “een week”, ugen — “de week”. Na denne staat hier geen afzonderlijk lidwoord, omdat de aanwijzer de woordgroep al bepaalt. Voorbeeld: denne måned — “deze maand”. Samen betekent Jeg vil prøve disse ændringer i denne uge: “Ik ga deze veranderingen deze week uitproberen.” Jeg vil geeft het voornemen of de geplande toekomstige handeling aan, prøve benoemt die handeling, disse ændringer wat wordt uitgeprobeerd en i denne uge wanneer dat gebeurt. De structuur is herbruikbaar als Jeg vil + infinitief + voorwerp + tijdsbepaling.

9. Kontakt en sundhedsperson, hvis smerterne fortsætter.

   Neem contact op met een zorgverlener als de pijn aanhoudt.

   Kontakt

   neem contact op

   sundhedsperson

   zorgverlener

   hvis

   als

   smerterne

   de pijnen

   fortsætter

   aanhoudt

   Uitgebreide uitleg

   Kontakt is de gebiedende wijs van kontakte (“contact opnemen met”). De vorm richt zich rechtstreeks tot één of meer aangesproken personen; het onderwerp wordt in het Deens meestal niet uitgesproken in een bevel. Voorbeeld: Kontakt lægen. — “Neem contact op met de arts.” sundhedsperson betekent hier “zorgverlener”. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord: sundhed (“gezondheid”) + person (“persoon”), maar als geheel verwijst het naar een persoon die gezondheidszorg verleent. Met en staat het in de onbepaalde vorm; dat drukt hier niet op zichzelf een bepaald aantal uit. De bepaalde vorm is sundhedspersonen (“de zorgverlener”). hvis is een voegwoord met de betekenis “als” of “wanneer” in een voorwaarde. Het leidt hier de voorwaardelijke bijzin in. Een herbruikbaar patroon is hvis + bijzin: Ring, hvis du har spørgsmål. — “Bel als je vragen hebt.” smerterne betekent hier “de pijnen” of natuurlijker “de pijnklachten”. Het is de bepaalde meervoudsvorm van smerte (“pijn”): smerte → smerter → smerterne. De uitgang -erne markeert in deze vorm het bepaalde meervoud. De vertaling gebruikt enkelvoudig “de pijn”, maar de Deense vorm is meervoud. fortsætter is de tegenwoordige tijd van fortsætte (“doorgaan”, “aanhouden”). In deze zin betekent het, in combinatie met smerterne, “aanhouden”. De tegenwoordige tijd kan in zo’n voorwaarde een situatie in het heden of de nabije toekomst beschrijven. Voorbeeld: Problemet fortsætter. — “Het probleem houdt aan.” Samen vormt Kontakt en sundhedsperson het bevel “Neem contact op met een zorgverlener”. Daarna geeft hvis smerterne fortsætter de voorwaarde: “als de pijn aanhoudt”. De volledige betekenis is dus: “Neem contact op met een zorgverlener als de pijn aanhoudt.”