Timing bij een etentje | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Gæsterne kan komme, mens hovedretten stadig er ved at blive tilberedt.

   De gasten kunnen aankomen terwijl het hoofdgerecht nog aan het koken is.

   Gæsterne

   de gasten

   kan

   kunnen

   komme

   komen

   mens

   terwijl

   hovedretten

   het hoofdgerecht

   stadig

   nog steeds

   er ved at blive tilberedt

   wordt bereid

   Uitgebreide uitleg

   Gæsterne betekent hier “de gasten”. Het is de bepaalde meervoudsvorm van gæst (“gast”): gæst → gæster → gæsterne. Het achtervoegsel -ne markeert hier bepaald meervoud. kan is de tegenwoordige vorm van kunne en drukt in deze zin mogelijkheid uit: het is mogelijk dat de gasten komen. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief, dus kan komme, niet een vervoegde vorm. kan kan in andere contexten ook vermogen of toestemming uitdrukken. komme betekent “komen”. In kan komme blijft het een infinitief. Voorbeeld: Hun kan komme i morgen. — “Zij kan morgen komen.” mens betekent “terwijl” en verbindt hier de hoofdzin met een gelijktijdige bijzin. Voorbeeld: Jeg læser, mens du laver mad. — “Ik lees terwijl jij kookt.” hovedretten betekent “het hoofdgerecht”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van hovedret: hovedret → hovedretten. Het eerste deel verwijst naar het hoofd- of belangrijkste onderdeel van een maaltijd; de vorm -en maakt het zelfstandig naamwoord bepaald enkelvoud. stadig betekent hier “nog steeds” en geeft aan dat de beschreven toestand op dat moment voortduurt. In combinatie met een proces, zoals stadig er ved at ..., benadrukt het dat het proces nog niet klaar is. er ved at blive tilberedt betekent “wordt nog bereid” of “is nog aan het worden bereid”. er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). De constructie være ved at geeft aan dat iets bezig is te gebeuren. blive tilberedt vormt een passieve constructie: tilberede betekent “bereiden”, en tilberedt is het voltooid deelwoord daarvan. De gasten of een andere handelende persoon worden niet als bereiders voorgesteld; het hoofdgerecht staat centraal als datgene waaraan de handeling wordt uitgevoerd. Voorbeeld: Maden er ved at blive tilberedt. — “Het eten wordt bereid.” Samen betekent Gæsterne kan komme dat de gasten kunnen komen, en mens hovedretten stadig er ved at blive tilberedt dat dit gebeurt terwijl het hoofdgerecht nog wordt bereid. De volledige betekenis is dus: “De gasten kunnen aankomen terwijl het hoofdgerecht nog wordt bereid.”

2. Så server en enkel forret, så folk kan falde til.

   Serveer dan een eenvoudig voorgerecht, zodat iedereen rustig kan wennen.

   Så

   dan

   server

   serveer

   enkel

   eenvoudig

   forret

   voorgerecht

   så

   zodat

   folk

   mensen; iedereen

   kan

   kan

   falde til

   wennen; zich aanpassen

   Uitgebreide uitleg

   Så staat hier aan het begin en betekent dan of vervolgens: het verbindt deze instructie met wat eerder is gezegd. Het is niet hetzelfde gebruik als het tweede så, dat een doelgevolg inleidt. server is de gebiedende wijs van servere (serveren). De vorm richt zich tot één of meer aangesproken personen; het onderwerp jij/jullie wordt in het Deens bij een gewone gebiedende wijs meestal niet uitgesproken. Voorbeeld: Server suppen varm. — Serveer de soep warm. enkel betekent hier eenvoudig, in de zin van niet uitgebreid of niet zwaar. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat bij forret staat. Het Deense bijvoeglijk naamwoord krijgt hier de vorm enkel bij een en-woord in het enkelvoud; bij een onzijdig enkelvoud is de vorm vaak enkelt, en bij meervoud of bepaalde vormen vaak enkle. Voorbeeld: Det er en enkel løsning. — Dat is een eenvoudige oplossing. forret is een voorgerecht, dus het gerecht dat vóór het hoofdgerecht wordt geserveerd. Het is een zelfstandig naamwoord: en forret (enkelvoud), forretter (meervoud). Voorbeeld: Vi bestiller en forret. — We bestellen een voorgerecht. Het tweede så leidt samen met de volgende bijzin het doel of beoogde gevolg in: så ... kan ... betekent hier zodat ... kan .... De herhaling van så is dus functioneel: het eerste geeft de volgorde aan, het tweede verbindt de handeling met haar doel. folk betekent mensen en verwijst hier naar de personen voor wie het voorgerecht wordt geserveerd. Het woord is een zelfstandig naamwoord; in deze zin staat het zonder lidwoord als onderwerp van de bijzin. De vertaling iedereen geeft de bedoelde groep weer, maar de Deense vorm zelf betekent letterlijker mensen. kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne. In deze bijzin drukt het uit dat de betrokken mensen de mogelijkheid of gelegenheid krijgen om zich op hun gemak te voelen. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at: kan falde. falde til is hier een vaste uitdrukking met de betekenis wennen of zich op zijn gemak voelen; de letterlijke betekenis van falde (vallen) past hier dus niet. Het onderwerp van deze uitdrukking is folk, en niet de spreker. Voorbeeld: Gæsterne falder hurtigt til. — De gasten voelen zich snel op hun gemak. Samen betekent Så server en enkel forret dus: Serveer dan een eenvoudig voorgerecht. så folk kan falde til voegt het doel toe: zodat de mensen zich op hun gemak kunnen voelen. De volledige instructie is daarmee: Serveer dan een eenvoudig voorgerecht, zodat iedereen rustig kan wennen.

3. Jeg kan have salat og brød klar, før de kommer.

   Ik kan de salade en het brood klaar hebben voordat ze aankomen.

   Jeg kan

   ik kan

   have

   hebben

   salat

   salade

   brød

   brood

   klar

   klaar

   før

   voordat

   de

   ze/zij

   kommer

   aankomen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan bestaat uit het onderwerp Jeg (“ik”) en het modale werkwoord kan (“kan”). In deze zin drukt het uit dat de spreker iets kan regelen of klaar kan hebben. Na een Deens modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at: Jeg kan have = “ik kan hebben”. have is de infinitief van at have (“hebben”). In het patroon kan have ... klar betekent het hier dat iets op tijd beschikbaar en voorbereid kan zijn. Dezelfde infinitief kan ook na andere modale werkwoorden staan, bijvoorbeeld: Jeg vil have brød. — “Ik wil brood hebben.” salat betekent hier “salade”. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht; en salat is de onbepaalde vorm. brød betekent “brood” en is een zelfstandig naamwoord van het onzijdige geslacht; daarbij hoort et brød. De combinatie salat og brød noemt de twee dingen die klaargezet kunnen zijn; og betekent “en”. Een onbepaald lidwoord geeft niet automatisch een concrete hoeveelheid aan. klar betekent hier “klaar” of “gereed”. Het beschrijft de toestand waarin salat en brød zich bevinden nadat ze zijn voorbereid. In have noget klar is klar onderdeel van het patroon “iets klaar hebben”; het is niet het werkwoordelijke hoofd van de zin. Voorbeeld: Jeg har kaffen klar. — “Ik heb de koffie klaar.” før is een voegwoord met de betekenis “voordat”. Het leidt hier de tijdsbepaling in die aangeeft dat de voorbereiding eerder voltooid moet zijn dan de gebeurtenis in de bijzin. Het patroon is ... før + bijzin, zoals in Vi spiser, før de går. — “We eten voordat ze weggaan.” de is hier het meervoudige persoonlijke voornaamwoord “ze/zij” en is het onderwerp van de bijzin. In de gegeven context verwijst het naar de mensen die in de vorige zin met folk worden genoemd. De vorm de drukt zelf geen bepaald individueel persoon uit; de context bepaalt de verwijzing. kommer is de tegenwoordige tijd van at komme (“komen”). In før de kommer verwijst deze tegenwoordige tijd naar een toekomstige aankomst: “voordat ze aankomen”. De Deense tegenwoordige tijd krijgt hier geen aparte persoons- of meervoudsvorm: jeg kommer, de kommer en vi kommer gebruiken dezelfde werkwoordsvorm. De hele opbouw is Jeg kan have [salat og brød] klar, før [de kommer]: de spreker kan de salade en het brood klaar hebben vóórdat de betreffende mensen aankomen. De komma scheidt de hoofdzin van de daaropvolgende tijdsbepaling; de betekenis is dat het klaarmaken eerder voltooid is dan hun aankomst.

4. Det giver hovedretten lidt ekstra tid, uden at det virker, som om middagen er forsinket.

   Daardoor krijgt het hoofdgerecht wat extra tijd, zonder dat het lijkt alsof het diner vertraging heeft.

   giver

   geeft

   hovedretten

   het hoofdgerecht

   lidt

   een beetje

   ekstra

   extra

   tid

   tijd

   uden at

   zonder te

   virker

   lijkt

   som om

   alsof

   middagen

   het diner

   forsinket

   vertraagd

   Uitgebreide uitleg

   giver is de tegenwoordige tijd van give (‘geven’). De vorm verandert in het Deens niet volgens persoon: jeg giver, du giver, de giver. In deze zin betekent Det giver ... dat iets aan het hoofdgerecht extra tijd geeft. Det is hier het onderwerp; de precieze verwijzing ervan wordt door de vaste zin niet afzonderlijk genoemd. hovedretten betekent hier ‘het hoofdgerecht’. Het basiswoord is hovedret; de uitgang -en maakt er de bepaalde vorm van: ‘het hoofdgerecht’. Dezelfde tegenstelling zie je bij en hovedret (‘een hoofdgerecht’) tegenover hovedretten (‘het hoofdgerecht’). lidt betekent ‘een beetje’ of ‘wat’ en geeft een kleine hoeveelheid aan. Het is bijvoorbeeld bruikbaar in lidt vand — ‘wat water’. ekstra betekent ‘extra’, dus meer dan de gewone of eerder bedoelde hoeveelheid. Het woord verandert hier niet omdat het vóór tid staat; het is geen vorm van tid. tid betekent ‘tijd’. In ekstra tid is tid het zelfstandig naamwoord en ekstra de bepaling ervoor. Een bruikbaar voorbeeld is Vi har ekstra tid — ‘We hebben extra tijd.’ uden at is een vaste verbinding met de betekenis ‘zonder te’ of ‘zonder dat’. Hier volgt een volledige bijzin: uden at det virker — ‘zonder dat het lijkt’. De combinatie beschrijft dus een bijkomende omstandigheid, niet een tweede afzonderlijke hoofdhandeling. virker is de tegenwoordige tijd van virke, ‘lijken’ of ‘werken’. In deze zin is de relevante betekenis ‘lijken’. De tegenwoordige vorm is voor personen gelijk: jeg virker, det virker. In det virker, som om ... leidt het woord een indruk of schijn in. som om betekent ‘alsof’ en introduceert een bijzin die beschrijft hoe iets lijkt. In det virker, som om middagen er forsinket wordt dus een indruk beschreven, niet rechtstreeks beweerd dat die indruk de volledige werkelijkheid is. Een ander voorbeeld is Hun taler, som om hun ved alt — ‘Ze praat alsof ze alles weet.’ middagen is de bepaalde vorm van middag, ‘diner’ of ‘avondmaaltijd’: middag is ‘een diner/avondmaaltijd’, middagen is ‘het diner/de avondmaaltijd’. De vorm is een zelfstandig naamwoord met de bepaalde uitgang -en; die uitgang hoort niet bij forsinket. forsinket betekent ‘vertraagd’. In deze zin staat het na er in middagen er forsinket: ‘het diner is vertraagd’. Het is een voltooid deelwoord dat hier als toestandbeschrijving wordt gebruikt. Het basiswerkwoord is forsinke, ‘vertragen’; er forsinket beschrijft de toestand, terwijl forsinker bijvoorbeeld een tegenwoordige werkwoordsvorm is in ‘vertraagt’. Samen vormt Det giver hovedretten lidt ekstra tid de betekenis ‘Daardoor krijgt het hoofdgerecht wat extra tijd’. Daarna voegt uden at det virker, som om middagen er forsinket de omstandigheid toe: dit gebeurt zonder dat het lijkt alsof het diner vertraging heeft. De hele zin betekent dus: ‘Daardoor krijgt het hoofdgerecht wat extra tijd, zonder dat het lijkt alsof het diner vertraging heeft.’

5. Skal jeg lave grøntsagerne, når alle er kommet?

   Zal ik de groenten koken zodra iedereen is aangekomen?

   Skal jeg

   zal ik

   lave

   bereiden

   grøntsagerne

   de groenten

   når

   zodra

   alle

   iedereen

   er kommet

   is aangekomen

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg vormt een vraag met skal en het onderwerp jeg: letterlijk gaat het om “moet/zal ik”, maar in deze zin vraagt de spreker of die persoon de handeling op zich zal nemen. Het is een bruikbaar patroon voor een aanbod of voorstel: Skal jeg + werkwoord ...? Bijvoorbeeld: Skal jeg åbne vinduet? — “Zal ik het raam openen?” lave is de infinitief van at lave. Hier betekent het, in combinatie met grøntsagerne, de groenten bereiden of koken. De infinitief staat na skal; hij krijgt daar geen persoonsuitgang. at lave kan ook algemener “maken/doen” betekenen, maar de vaste vertaling maakt hier de betekenis “koken” passend. grøntsagerne betekent hier “de groenten”. Het is het meervoud van grøntsag (“groente”), met het bepaalde achtervoegsel -ene: grøntsager = “groenten”, grøntsagerne = “de groenten”. De bepaalde vorm verwijst naar de groenten die in deze maaltijdcontext bedoeld zijn; het woord drukt op zichzelf niet uit hoeveel groenten het zijn. når leidt de tijdsbepaling in en betekent hier “zodra/wanneer”. Het verbindt de handeling met het moment waarop de voorwaarde in de bijzin vervuld is. Een herbruikbaar patroon is når + bijzin: Vi spiser, når alle er kommet. — “We eten zodra iedereen is aangekomen.” alle betekent “iedereen” en verwijst hier naar alle personen die bij het aankomstmoment horen. Het is een onbepaald voornaamwoord; het benoemt geen specifiek aantal. In alle er kommet is alle het onderwerp van de bijzin. er kommet is de voltooide vorm van at komme (“aankomen/komen”): er + het voltooid deelwoord kommet. Bij deze bewegingsbetekenis gebruikt het Deens være als hulpwerkwoord. De vorm drukt uit dat het aankomen voltooid is: “is aangekomen”. Samen betekent Skal jeg lave grøntsagerne “Zal ik de groenten koken?” De bijzin når alle er kommet bepaalt wanneer dat moet gebeuren: “zodra iedereen is aangekomen”. De volledige vraag is dus: “Zal ik de groenten koken zodra iedereen is aangekomen?”

6. De smager bedre, når de lige er blevet tilberedt, så vent, til du næsten skal servere dem.

   Ze smaken beter als ze vers zijn klaargemaakt, dus wacht tot je bijna gaat serveren.

   De

   ze

   smager

   smaken

   bedre

   beter

   når

   wanneer

   lige

   net

   er blevet tilberedt

   klaargemaakt zijn

   så

   dus

   vent

   wacht

   til

   tot

   næsten

   bijna

   skal

   zullen

   servere

   serveren

   dem

   ze

   Uitgebreide uitleg

   De betekent hier ‘ze’ en verwijst, in samenhang met de vorige zin, naar de groenten. Het is een meervoudige vorm; de vorm zelf zegt niet wie de handelende persoon is. smager komt van at smage (‘smaken’). De tegenwoordige tijd is hier passend voor een algemene vergelijking over de smaak. Bedre betekent ‘beter’ en is de vergrotende vorm die bij god/godt hoort: god (goed) – bedre (beter) – bedst (best). In smager bedre vergelijkt het Deens de smaak met een andere bereidings- of serveertijd. Når betekent ‘wanneer’ en leidt hier de tijdsbepaling in. Het kan een tijdstip of terugkerende situatie verbinden met de hoofdzin. Lige betekent hier ‘net’ of ‘zojuist’ en beperkt de betekenis van de daaropvolgende gebeurtenis. Er blevet tilberedt betekent ‘zijn klaargemaakt’. Tilberedt is het voltooid deelwoord van at tilberede (‘bereiden’). De reeks er blevet tilberedt geeft aan dat het klaarmaken al voltooid is op het relevante moment; blevet maakt deel uit van deze voltooide passieve constructie. Het is niet hetzelfde als alleen er tilberedt, dat eerder een toestand (‘zijn bereid’) benadrukt. Så betekent ‘dus’ en verbindt de smaakobservatie met de praktische gevolgtrekking. Vent is de gebiedende wijs van at vente (‘wachten’): Vent! betekent ‘Wacht!’. De gebiedende wijs maakt van de tweede hoofdzin een verzoek of instructie. Til betekent hier ‘tot’ en markeert het moment waarop het wachten eindigt. Næsten betekent ‘bijna’: het bedoelde moment is nog niet bereikt, maar komt dichtbij. Skal komt van at skulle en staat hier bij het onderwerp du. In du skal servere drukt het uit dat jij op het punt staat of van plan bent te serveren; het is niet simpelweg het neutrale werkwoord ‘zijn’. Servere betekent ‘serveren’ en staat na skal in de infinitief. Een herbruikbaar patroon is du skal + infinitief, bijvoorbeeld Du skal ringe senere. — ‘Je moet/gaat later bellen.’ Dem betekent ‘ze’ als meervoudig object. Het verwijst hier naar dezelfde bereide etenswaren als de, maar heeft de objectsvorm: de als onderwerp tegenover dem als object. In servere dem zijn zij dus datgene wat jij serveert. De hele zin bouwt zo op: De smager bedre (‘Ze smaken beter’), når de lige er blevet tilberedt (‘wanneer ze net zijn klaargemaakt’), en så vent, til du næsten skal servere dem (‘dus wacht tot je ze bijna gaat serveren’). De betekenis is: ‘Ze smaken beter als ze vers zijn klaargemaakt, dus wacht tot je bijna gaat serveren.’

7. Det er stressende at være vært, fordi det er sværere at få styr på timingen end at lave mad.

   Het is stressvol om gasten te ontvangen, omdat het moeilijker is om alles goed te timen dan om te koken.

   Det er

   het is

   stressende

   stressvol

   at være vært

   gastheer of gastvrouw zijn

   fordi

   omdat

   sværere

   moeilijker

   at få styr på

   goed grip krijgen op

   timingen

   de timing

   end

   dan

   at lave

   maken

   mad

   eten

   Uitgebreide uitleg

   Det er vormt hier de onpersoonlijke constructie “het is …”. Det verwijst niet naar een bepaald zelfstandig naamwoord; de inhoud volgt in de infinitiefconstructie at være vært. Hetzelfde patroon is herbruikbaar: Det er let at ... = “Het is gemakkelijk om ...”. stressende betekent hier dat iets stress veroorzaakt: “stressvol”. Het is een bijvoeglijk naamwoord bij det in deze constructie. Vergelijk het met stresset, dat doorgaans “gestrest” betekent en de toestand van een persoon beschrijft. Een voorbeeld: Det er stressende at vente. — “Het is stressvol om te wachten.” at være vært betekent hier “gastheer of gastvrouw zijn”, dus gasten ontvangen. at være is de infinitief “zijn”; vært is het zelfstandig naamwoord “gastheer/gastvrouw”, hier gebruikt in de predicatieve constructie være vært. De constructie kan als geheel worden hergebruikt voor de rol van degene die gasten ontvangt. De vaste vertaling ondersteunt hier de betekenis “gasten ontvangen”. fordi leidt de redengevende bijzin in en betekent “omdat”. Wat na fordi komt, verklaart waarom de situatie stressvol is. Voorbeeld: Jeg bliver hjemme, fordi jeg er træt. — “Ik blijf thuis omdat ik moe ben.” sværere is de vergrotende trap van het bijvoeglijk naamwoord svær (“moeilijk”). De reeks is svær — sværere — sværest: moeilijk — moeilijker — moeilijkst. In deze zin vergelijkt sværere twee activiteiten: grip krijgen op de timing wordt als moeilijker voorgesteld dan koken. at få styr på is een vaste uitdrukking: “grip krijgen op” of “iets goed onder controle krijgen”. at få is de infinitief “krijgen”, maar de volledige combinatie heeft deze idiomatische betekenis. Voorbeeld: Hun prøver at få styr på planen. — “Ze probeert de planning goed onder controle te krijgen.” timingen betekent “de timing”. De vorm is bepaald: timing is de basisvorm en timingen betekent “de timing” met het bepaalde achtervoegsel -en. Hier gaat het om het goed afstemmen van het moment waarop iets gebeurt; de zin zegt niet dat timing als zelfstandig ding wordt gemaakt, maar dat men er grip op probeert te krijgen. end is het vergelijkingswoord “dan”. De combinatie sværere ... end ... betekent “moeilijker ... dan ...”. Na end staat hier opnieuw een infinitiefconstructie, zodat de twee activiteiten rechtstreeks worden vergeleken. at lave betekent “maken” of “bereiden”. at lave is de infinitief; lave verandert hier niet door persoon of getal, omdat het als infinitief wordt gebruikt. Samen met mad vormt het de gebruikelijke combinatie at lave mad, met de betekenis “koken” of “eten bereiden”. mad betekent “eten” of, in deze context, “voedsel”. In lave mad vormt het samen met at lave de gewone uitdrukking “koken” of “eten bereiden”. Mad staat hier zonder bepaald lidwoord, omdat het over voedsel in het algemeen gaat. De hele zin is opgebouwd als Det er stressende at være vært, fordi ...: “Het is stressvol om gastheer of gastvrouw te zijn, omdat ...”. In de redengevende bijzin staat de vergelijking det er sværere at få styr på timingen end at lave mad: “het is moeilijker om grip te krijgen op de timing dan om te koken.” Samen betekent de uiting: “Het is stressvol om gasten te ontvangen, omdat het moeilijker is om alles goed te timen dan om te koken.”

8. Lav en enkel plan for serveringen: drikkevarer, forret og derefter hovedretten.

   Maak een eenvoudig plan voor het serveren: drankjes, voorgerecht en daarna het hoofdgerecht.

   Lav

   maak

   enkel

   eenvoudig

   plan

   plan

   serveringen

   het serveren

   drikkevarer

   drankjes

   forret

   voorgerecht

   derefter

   daarna

   hovedretten

   het hoofdgerecht

   Uitgebreide uitleg

   Lav is de gebiedende wijs van lave (“maken/doen”). De vorm geeft hier een instructie: “maak”. In een verzoek staat bijvoorbeeld Lav en liste. — “Maak een lijst.” De gebiedende wijs gebruikt in het Deens vaak een korte werkwoordsvorm zonder uitgesproken onderwerp. enkel betekent hier “eenvoudig” of “simpel”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat plan nader bepaalt. Een bruikbare tegenstelling is enkel tegenover kompliceret (“ingewikkeld”): en enkel plan betekent “een eenvoudig plan”. plan is het zelfstandig naamwoord “plan”. In en enkel plan staat het na het onbepaalde lidwoord en; dat lidwoord markeert hier niet op zichzelf een concreet aantal, maar een niet nader bepaald plan. serveringen betekent hier “het serveren” of “de bediening”. De vorm is opgebouwd uit servering met de bepaalde uitgang -en: servering = “serveren/bediening”, serveringen = “het serveren/de bediening”. Het woord verwijst hier naar het organiseren van de maaltijdservice, niet naar een afzonderlijke maaltijd. drikkevarer is het meervoud van drikkevare (“drank” of “drankproduct”). De vorm noemt de drankjes als eerste onderdeel van het plan. Het meervoud is hier passend omdat de opsomming naar drank als categorie verwijst, niet noodzakelijk naar één specifieke drank. forret betekent “voorgerecht”. Dit is een onbepaalde enkelvoudsvorm: er wordt een soort gang genoemd zonder bepaalde uitgang. In een voorbeeld als Vi spiser en forret. betekent het “We eten een voorgerecht.” derefter is een bijwoord met de betekenis “daarna” of “vervolgens”. Het ordent het volgende onderdeel in de tijd: na het voorgerecht komt het hoofdgerecht. Het is geen zelfstandig naamwoord en krijgt dus niet de bepaalde vorm van een maaltijdgang. hovedretten betekent “het hoofdgerecht”. hovedret is de onbepaalde vorm (“een hoofdgerecht”); hovedretten is de bepaalde enkelvoudsvorm, met -en, en betekent “het hoofdgerecht”. Het eerste deel hoved- betekent “hoofd-” en ret betekent “gerecht”, maar de volledige samenstelling is de gebruikelijke benaming voor deze gang. Samen vormt de zin de gebiedende instructie Lav en enkel plan for serveringen: “Maak een eenvoudig plan voor het serveren.” Na de dubbele punt volgt de inhoud van dat plan: eerst drikkevarer (drankjes), daarna forret (voorgerecht), en vervolgens hovedretten (het hoofdgerecht). De volledige betekenis is dus: “Maak een eenvoudig plan voor het serveren: drankjes, voorgerecht en daarna het hoofdgerecht.”

9. Jeg kan have den tjekliste liggende ved komfuret.

   Ik kan die checklist bij het fornuis bewaren.

   kan

   kan

   have

   hebben

   den

   die

   tjekliste

   checklist

   liggende

   liggend

   ved

   bij

   komfuret

   het fornuis

   Uitgebreide uitleg

   kan drukt hier uit dat de spreker iets op die manier kan bewaren of laten liggen. Het is de tegenwoordige vorm van kunne; na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at. Voorbeeld: Jeg kan komme. — “Ik kan komen.” have betekent hier “hebben” en is de infinitief na kan. De constructie have noget liggende betekent niet alleen iets bezitten, maar iets ergens hebben terwijl het daar ligt. Voorbeeld: Jeg har bogen liggende på bordet. — “Ik heb het boek op tafel liggen.” den betekent hier “die” en staat als aanwijzend woord bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht. tjekliste is zo’n en-woord; bij een enkelvoudig et-woord staat in deze functie det. Welke concrete zaak bedoeld wordt, blijkt hier uit het genoemde zelfstandig naamwoord tjekliste en de vaste vertaling. tjekliste betekent “checklist”: een lijst met punten die je kunt nalopen. Het is een samenstelling van tjek en liste, maar het geheel functioneert als één zelfstandig naamwoord. In den tjekliste staat het zelfstandig naamwoord in zijn onbepaalde vorm na het aanwijzende woord; samen vormt dit de bepaalde verwijzing “die checklist”. liggende komt van ligge, “liggen”, en beschrijft hier de toestand waarin iets zich bevindt. Dat verschilt van lægge, “leggen”, dat het plaatsen van iets beschrijft. Voorbeeld: Bogen ligger ved døren. — “Het boek ligt bij de deur.” ved betekent hier “bij” of “in de buurt van” en geeft de plaats aan. Het zegt niet noodzakelijk dat de checklist het fornuis aanraakt. Voorbeeld: Tasken står ved stolen. — “De tas staat bij de stoel.” komfuret betekent “het fornuis”. De basisvorm is komfur; als et-woord krijgt het in het bepaald enkelvoud de uitgang -et: et komfur → komfuret. De bepaalde vorm wordt hier gebruikt omdat een specifiek fornuis als plaats bedoeld is; dat komt niet doordat het woord na het voorzetsel ved staat. Samen vormt Jeg kan have den tjekliste liggende ved komfuret de herbruikbare structuur Jeg kan have [iets] liggende ved [plaats]: “Ik kan [iets] bij [plaats] hebben liggen.” Jeg is het onderwerp, kan geeft de mogelijkheid aan, en have ... liggende beschrijft dat de checklist daar gehouden of bewaard wordt. De volledige betekenis is daarom: “Ik kan die checklist bij het fornuis bewaren.”

10. Den burde hjælpe dig med at holde fokus, mens folk kommer.

    Het zou je moeten helpen om gefocust te blijven terwijl de gasten aankomen.

    Den burde

    het zou moeten

    hjælpe

    helpen

    dig

    je

    med at

    om te

    holde

    houden

    fokus

    focus

    mens

    terwijl

    folk

    de gasten

    kommer

    aankomen

    Uitgebreide uitleg

    Den burde: den is a singular common-gender pronoun/demonstrative. In this context it refers to the checklist mentioned previously, and the fixed translation renders it as “het”. Burde is the past form of bør, but here it is used as a modal meaning “zou moeten”. A modal is followed by the bare infinitive: Den burde hjælpe = “Het zou moeten helpen”. Hjælpe means “helpen”. It is the infinitive after the modal burde; Danish does not add at after this modal. Example: Det burde virke. — “Dat zou moeten werken.” Dig is the object form of du (“jij/je”). The form du is used for the subject, while dig is used after a verb or preposition: Jeg hjælper dig. — “Ik help je.” Med at holde: med at introduces the activity that is being helped. Holde is the infinitive of “houden”; in this expression it means maintaining or keeping something in a state. The reusable pattern is hjælpe nogen med at + infinitief: Hun hjælper mig med at lære. — “Zij helpt me leren.” Fokus means “focus”. It is a noun, and holde fokus is the compact expression “de focus behouden / gefocust blijven”. Example: Prøv at holde fokus. — “Probeer gefocust te blijven.” Mens is a conjunction meaning “terwijl”. It introduces the simultaneous subordinate clause that follows it. Example: Jeg læser, mens du laver mad. — “Ik lees terwijl jij kookt.” Folk means “mensen”. In the fixed translation, the intended people are rendered as “de gasten”; the Danish word itself is a general plural noun and does not by itself mean “gasten”. Kommer is the present form of komme (“komen”). Here, in the context of mens, it describes the guests arriving: “terwijl de gasten aankomen”. Example: Børnene kommer snart. — “De kinderen komen binnenkort.” Together, Den burde hjælpe dig med at holde fokus says that the checklist should help you remain focused. Mens folk kommer adds the simultaneous situation: this happens while the guests arrive. The complete meaning is therefore: “Het zou je moeten helpen om gefocust te blijven terwijl de gasten aankomen.”