Ruimte laten in een drukke rij | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Diese Schlange wird wirklich voll.

   Deze rij wordt echt heel druk.

   Diese

   deze

   Schlange

   rij

   wird

   wordt

   wirklich

   echt

   voll

   heel druk

   Uitgebreide uitleg

   Diese staat vóór het zelfstandige naamwoord en verwijst hier naar één specifieke rij: “deze”. Het is de vrouwelijke enkelvoudsvorm in de nominatief, passend bij Schlange. Schlange betekent hier “rij”, zoals door de vaste vertaling en de context blijkt. Het woord kan in andere contexten ook “slang” betekenen, maar die betekenis past hier niet. Het meervoud is Schlangen. wird is de derde persoon enkelvoud van werden in de tegenwoordige tijd. In deze zin drukt werden een verandering uit: iets wordt of raakt in een bepaalde toestand. Een bruikbaar patroon is etwas wird + bijvoeglijk naamwoord. Voorbeeld: Der Raum wird leer. — “De kamer wordt leeg.” wirklich is een bijwoord met de betekenis “echt” of “werkelijk”. Het versterkt hier de bewering dat de rij vol raakt; het is niet zelf het woord dat de toestand beschrijft. voll betekent hier “vol”, in de context natuurlijk opgevat als “heel druk” of “zonder veel ruimte”. Na wird staat het bijvoeglijk naamwoord predicatief en krijgt het geen verbuiging: Die Schlange wird voll, niet een vorm met een uitgang. Het tegenovergestelde is bijvoorbeeld leer (“leeg”). Samen vormen de delen Diese Schlange wird wirklich voll: deze rij + raakt/wordt + echt + vol. De volledige betekenis is daarom: “Deze rij wordt echt heel druk.”

2. Lassen wir an der Seite etwas Platz.

   Laten we aan de zijkant wat ruimte laten.

   Lassen wir

   laten we

   an der Seite

   aan de zijkant

   etwas

   wat

   Platz

   ruimte

   Uitgebreide uitleg

   Lassen wir betekent hier: “laten we”. Het is een aansporing in de eerste persoon meervoud: de spreker rekent zichzelf mee. De werkwoord-eerstvolgorde hoort bij deze Duitse aansporingsvorm. Het werkwoord is lassen; een andere veelgebruikte aansporing is bijvoorbeeld Lass uns gehen! — “Laten we gaan!” an der Seite betekent hier “aan de zijkant”. Seite is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Seite. Bij een plaats zonder beweging staat an met de datief, daarom verschijnt der: an der Seite. Vergelijk an der Tür — “bij de deur”. etwas betekent hier “wat”: een niet nader bepaalde hoeveelheid. Het geeft in deze zin geen precies aantal aan en beweert op zichzelf ook niet dat de hoeveelheid klein is. In een andere context kan etwas “iets” betekenen, maar die betekenis past hier niet. Platz betekent hier “ruimte”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Platz. In deze zin staat het zonder lidwoord in de onbepaalde-hoeveelheidsbetekenis “ruimte”. In een andere context kan Platz bijvoorbeeld “plaats” betekenen: Der Platz ist frei — “De plaats is vrij”. Hier bepaalt de combinatie met lassen de betekenis “ruimte laten”. Samen vormen de delen Lassen wir ... Platz de herbruikbare aansporing “laten we ergens ruimte laten”. an der Seite geeft aan waar die ruimte moet blijven, en etwas geeft de onbepaalde hoeveelheid aan. De hele zin betekent: “Laten we aan de zijkant wat ruimte laten.”

3. Soll ich ein bisschen zurückgehen?

   Zal ik een beetje naar achteren gaan?

   Soll ich

   Zal ik …?

   ein bisschen

   een beetje

   zurückgehen

   naar achteren gaan

   Uitgebreide uitleg

   Soll ich betekent hier “zal ik …?” en vormt een aanbod of vraag naar wat de spreker moet doen. soll is de vorm van sollen voor ich in de tegenwoordige tijd; ich staat direct na het werkwoord omdat dit een ja-neevraag is. In een mededeling staat de volgorde bijvoorbeeld anders: Ich soll warten. — “Ik moet wachten” of “Ik hoor te wachten”, afhankelijk van de context. ein bisschen verzacht de hoeveelheid: “een beetje”. Het geeft hier geen precieze meetbare hoeveelheid aan. Het kan ook bij andere werkwoorden staan, bijvoorbeeld: Warte ein bisschen. — “Wacht een beetje.” zurückgehen betekent hier “naar achteren gaan” of “een stapje teruggaan”. Dit is het infinitief van het scheidbare werkwoord zurückgehen; in deze vraag blijft het infinitief als één woord staan na soll. In een hoofdzin zonder modaal werkwoord wordt het voorvoegsel gescheiden: Ich gehe zurück. — “Ik ga naar achteren.” Het voorvoegsel zurück- geeft hier de richting terug of naar achteren aan. Samen vormt Soll ich ein bisschen zurückgehen? de vraag: “Zal ik een beetje naar achteren gaan?” De spreker vraagt of die persoon zich enigszins naar achteren moet verplaatsen, bijvoorbeeld om aan de zijkant ruimte vrij te laten zodat anderen gemakkelijker kunnen passeren. De vraag is beleefd en laat de beslissing bij de aangesprokene.

4. Dann können die Leute leichter vorbeigehen.

   Dan kunnen mensen er makkelijker langs.

   Dann

   dan

   können

   kunnen

   die Leute

   de mensen

   leichter

   makkelijker

   vorbeigehen

   erlangs gaan

   Uitgebreide uitleg

   Dann betekent hier ‘dan’ en plaatst de beschreven mogelijkheid in een volgende of daaropvolgende omstandigheid. In andere contexten kan het ook naar een moment verwijzen, bijvoorbeeld in een verhaal over het verleden. Voorbeeld: Dann gehen wir. — ‘Dan gaan we.’ können is hier de tegenwoordige tijd van können bij het meervoudige onderwerp die Leute. Het drukt uit dat iets mogelijk is. Bij een modaal werkwoord staat de vervoegde vorm op de tweede plaats en staat het andere werkwoord als infinitief achteraan. Voorbeeld: Die Leute können warten. — ‘De mensen kunnen wachten.’ die Leute betekent hier ‘de mensen’. Leute is een meervoudig zelfstandig naamwoord; die is daarbij het bepaalde lidwoord. Het lidwoord drukt op zichzelf geen numerieke hoeveelheid uit; het meervoud zit in Leute. Voorbeeld: Die Leute warten. — ‘De mensen wachten.’ leichter is de vergrotende trap van het bijvoeglijk naamwoord leicht: leicht — leichter — am leichtesten (‘makkelijk’ — ‘makkelijker’ — ‘het makkelijkst’). Hier wordt leichter bijwoordelijk gebruikt: het beschrijft dat het erlangs gaan gemakkelijker gebeurt. Voorbeeld: So geht es leichter. — ‘Zo gaat het makkelijker.’ vorbeigehen is een scheidbaar samengesteld werkwoord met de betekenis ‘voorbijgaan’ of ‘ergens langs gaan’. De delen zijn vorbei en gehen. Na können blijft de volledige infinitief samen aan het einde staan. Zonder modaal werkwoord splitst het werkwoord in een hoofdzin: Die Leute gehen vorbei. — ‘De mensen lopen voorbij.’ Samen betekent Dann können die Leute leichter vorbeigehen: ‘Dan kunnen de mensen er makkelijker langs.’ Dann geeft de omstandigheid aan, können drukt mogelijkheid uit, en leichter vorbeigehen beschrijft dat het langsgaan gemakkelijker gebeurt. Een bruikbaar patroon is Onderwerp + können + ... + infinitief.

5. Ist das weit genug?

   Is dit ver genoeg?

   Ist das

   is dit

   weit

   ver

   genug

   genoeg

   Uitgebreide uitleg

   Ist das vormt hier een ja-neevraag: ist is de derde persoon enkelvoud van sein (de basisvorm sein, “zijn”), en das betekent hier “dit”. In een gewone mededelende zin staat het werkwoord meestal op de tweede plaats, maar in een ja-neevraag komt ist vooraan: Das ist ... → Ist das ...? Voorbeeld: Ist das dein Buch? — “Is dit jouw boek?” weit betekent hier “ver” in de ruimtelijke zin. De vorm verandert hier niet omdat hij na ist als naamwoordelijk deel van de zin staat. Een nuttig contrast is nah — “dichtbij”: Der Bahnhof ist weit. — “Het station is ver.” genug betekent “genoeg” en staat in deze combinatie na het bijvoeglijk naamwoord: weit genug = “ver genoeg”. Het geeft aan dat een vereiste mate bereikt is. Het kan ook bij andere woorden staan, bijvoorbeeld schnell genug — “snel genoeg”. Samen vragen de delen Ist das + weit + genug of “dit” een voldoende grote afstand heeft: Ist das weit genug? betekent “Is dit ver genoeg?” De vraag sluit aan bij een situatie waarin een doorgang voldoende vrij of ruim moet zijn, zonder zelf een antwoord of verdere uitkomst te geven.

6. Jetzt ist der Weg frei.

   Er is nu een vrije doorgang.

   Jetzt

   nu

   ist

   is

   der Weg

   de weg; de doorgang

   frei

   vrij; niet geblokkeerd

   Uitgebreide uitleg

   Jetzt betekent hier ‘nu’: het plaatst de toestand in het huidige moment. Het kan ook elders in de zin staan, bijvoorbeeld: Jetzt bin ich bereit. — ‘Nu ben ik klaar.’ ist is de vorm van sein (‘zijn’) voor de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: er/sie/es ist. Hier verbindt het der Weg met de eigenschap frei. Vergelijk: Der Weg ist frei. — ‘De weg is vrij.’ der Weg betekent hier ‘de weg’ in de betekenis van een route of doorgang. Weg is een mannelijk zelfstandig naamwoord. In deze zin staat het als onderwerp in de nominatief; de combinatie van mannelijk enkelvoud en nominatief verklaart het lidwoord der. De meervoudsvorm is die Wege: Die Wege sind frei. — ‘De wegen zijn vrij.’ frei betekent hier ‘vrij’ in de zin van niet geblokkeerd of toegankelijk. Na sein staat het als predicatieve eigenschap en krijgt het geen uitgang: Der Weg ist frei. — ‘De weg is vrij.’ Een passend tegenovergesteld woord in deze betekenis is blockiert: Der Weg ist blockiert. — ‘De weg is geblokkeerd.’ Frei betekent hier niet specifiek dat iemand de doorgang heeft vrijgemaakt; het beschrijft de toestand. Samen vormen de delen Jetzt (‘nu’) + ist (‘is’) + der Weg (‘de weg/de doorgang’) + frei (‘vrij, niet geblokkeerd’). De hele zin betekent: ‘Nu is de weg vrij’, natuurlijk weergegeven als: ‘Er is nu een vrije doorgang.’

7. Ich kann näher an der Wand stehen.

   Ik kan dichter bij de muur staan.

   Ich kann

   ik kan

   näher

   dichterbij

   Wand

   muur

   stehen

   staan

   Uitgebreide uitleg

   Ich kann betekent hier “ik kan” en vormt met een volgend infinitief een modale constructie. kann is de vorm van können voor de eerste persoon enkelvoud; het drukt hier mogelijkheid of vermogen uit. In zo’n constructie staat het andere werkwoord als infinitief aan het einde: Ich kann warten = “Ik kan wachten”. näher betekent hier “dichterbij” en is de vergrotende trap van nah (“dichtbij”). De reeks is nah – näher – am nächsten; näher vergelijkt de afstand met een ander, hier niet expliciet genoemd, punt of positie. Het is dus niet hetzelfde als näher zonder verdere context als een vaste afstandsmaat. Wand betekent “muur”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Wand in de basisvorm. In an der Wand staat het met het bepaald lidwoord in de datief enkelvoud. an met datief beschrijft hier een plaats of positie: “bij/aan de muur”. Het zelfstandig naamwoord is Wand; der is de verbogen vorm van het lidwoord, niet een vorm van het zelfstandig naamwoord. stehen betekent “staan”. Dit is de infinitief die na kann aan het einde staat. De persoonsvorm zou zonder kann bijvoorbeeld zijn: Ich stehe an der Wand = “Ik sta bij de muur”. Samen vormen de delen Ich kann + näher + an der Wand + stehen: “Ik kan dichter bij de muur staan.” De spreker geeft daarmee aan dat het voor hem of haar mogelijk is om een positie in te nemen die dichter bij de muur ligt.

8. So bleibt der Weg frei.

   Zo blijft de doorgang vrij.

   So

   zo

   bleibt

   blijft

   Weg

   weg, doorgang

   frei

   vrij

   Uitgebreide uitleg

   So betekent hier “zo” of “op deze manier”. Het verwijst naar de manier die uit de situatie of de vorige zin blijkt: door dichter bij de muur te staan, blijft de doorgang vrij. Als aanwijzend bijwoord kan so dus een manier of gevolgssituatie aanduiden. Voorbeeld: So geht es besser. — “Zo gaat het beter.” bleibt is de vorm van bleiben (“blijven”) voor de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: ich bleibe, du bleibst, er/sie/es bleibt. Het beschrijft dat iets in een toestand voortduurt; het betekent hier niet simpelweg “staan”. Voorbeeld: Die Tür bleibt offen. — “De deur blijft open.” Weg is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Weg. In deze zin betekent het, mede door de vaste vertaling, “doorgang” of “pad”, niet noodzakelijk een route die iemand aflegt. Het meervoud is die Wege. Voorbeeld: Der Weg ist breit. — “De doorgang/weg is breed.” frei is een bijvoeglijk naamwoord en betekent hier “vrij”, in de betekenis “niet geblokkeerd” of “beschikbaar”. Het beschrijft de toestand van der Weg; het is geen vorm van het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Der Eingang bleibt frei. — “De ingang blijft vrij.” Samen vormen de delen So bleibt der Weg frei de betekenis: “Zo blijft de doorgang vrij.” So geeft de manier aan, bleibt drukt het voortduren van een toestand uit, en der Weg is het onderwerp dat frei blijft. De zin zegt dus dat de doorgang door deze manier van handelen niet wordt geblokkeerd.