Waar de rij eindigt | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Wo ist das Ende dieser Schlange?

   Waar is het einde van deze rij?

   Wo ist

   waar is

   das Ende

   het einde

   dieser

   deze

   Schlange

   rij

   Uitgebreide uitleg

   Wo ist vormt hier de vraag “waar is …?”. wo vraagt naar een plaats; ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”). Dit patroon is herbruikbaar: Wo ist die Tür? — “Waar is de deur?” das Ende betekent hier “het einde”. Ende is een zelfstandig naamwoord met het onzijdige lidwoord das. In deze uitdrukking staat het in het enkelvoud; de vorm kan in andere naamvallen veranderen, bijvoorbeeld des Endes — “van het einde”. Voorbeeld: Das Ende ist bei der Tür. — “Het einde is bij de deur.” dieser betekent hier “deze”. De vorm staat bij Schlange in de genitief enkelvoud vrouwelijk: das Ende dieser Schlange betekent “het einde van deze rij”. De vorm wordt dus bepaald door het vrouwelijke woord Schlange én door de genitiefrelatie. Vergelijk: diese Schlange is nominatief of accusatief vrouwelijk enkelvoud, terwijl dieser Schlange hier genitief vrouwelijk enkelvoud is. Schlange betekent in deze zin “rij”. Het woord kan in andere contexten ook “slang” betekenen, maar de vaste vertaling geeft hier de betekenis “rij”. Een duidelijk voorbeeld van de andere betekenis is Eine Schlange liegt im Gras. — “Een slang ligt in het gras.” Samen betekent Wo ist das Ende dieser Schlange?: “Waar is het einde van deze rij?” De vraag gebruikt Wo ist om naar de plaats te vragen, das Ende als datgene waarvan de plaats wordt gevraagd, en dieser Schlange om aan te geven van welke rij het einde is.

2. Das Ende ist bei der Tür.

   Het einde is bij de deur.

   Ende

   einde

   ist

   is

   bei

   bij

   Tür

   deur

   Uitgebreide uitleg

   Ende betekent hier “einde”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: das Ende. In deze zin staat het in de nominatief, omdat het onderwerp is. De vorm verandert wel in andere naamvallen: bijvoorbeeld dem Ende in de datief en des Endes in de genitief. In de voorafgaande vraag verwijst Ende, volgens de vertaling, naar het einde van de rij. ist is de vorm van sein (“zijn”) voor de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: ich bin, du bist, er/sie/es ist. Hier verbindt ist het onderwerp Das Ende met de plaatsbepaling bei der Tür. bei betekent hier “bij” of “in de buurt van” en wordt gebruikt voor een plaats nabij iets. Na bei staat de datief. Daarom staat hier der Tür, de datiefvorm van die Tür. Voorbeeld: Sie wartet bei der Tür. — “Zij wacht bij de deur.” Tür betekent “deur”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Tür in de nominatief en der Tür in de datief, zoals na bei. De umlaut hoort bij de spelling van dit woord en verandert niet door deze datiefvorm. De volledige structuur is Das Ende ist bei der Tür: Das Ende is het onderwerp, ist betekent “is”, en bei der Tür geeft de plaats aan. Samen betekent de zin: “Het einde is bij de deur.”

3. Soll ich dort warten?

   Moet ik daar wachten?

   Soll ich

   moet ik …?

   dort

   daar

   warten

   wachten

   Uitgebreide uitleg

   Soll ich bevat de vorm soll van sollen bij ich: ich soll. In deze vraag vraagt de spreker of hij of zij iets moet doen. Een herbruikbaar patroon is Soll ich + infinitief?, bijvoorbeeld Soll ich warten? = “Moet ik wachten?”. In een Duitse ja-neevraag staat de persoonsvorm vóór het onderwerp; de infinitief staat achteraan. Vergelijk: Du sollst warten. = “Je moet wachten.” dort is een plaatsbijwoord en betekent hier “daar”. Het verwijst naar een plaats die niet als hier wordt aangeduid. Het verandert niet naar persoon of getal. Voorbeeld: Ich warte dort. = “Ik wacht daar.” warten is de infinitief van warten. Na sollen blijft het werkwoord in de infinitief: ich soll warten. Zonder modaal werkwoord krijgt het de persoonsvorm, bijvoorbeeld Ich warte dort. = “Ik wacht daar.” Voor wachten op iemand of iets gebruikt Duits vaak warten auf: Wir warten auf den Bus. = “Wij wachten op de bus.” Samen vormen de woorden de vraag Soll ich dort warten?: de spreker vraagt of hij of zij daar moet wachten. dort geeft de plaats aan en warten de handeling. De volledige betekenis is “Moet ik daar wachten?”

4. Stell dich hinter die letzte Person.

   Ga achter de laatste persoon staan.

   Stell dich

   ga staan

   hinter

   achter

   letzte

   laatste

   Person

   persoon

   Uitgebreide uitleg

   Stell dich is hier een informele opdracht aan één persoon: “ga staan”. Stell is de gebiedende wijs van stellen voor du; het onderwerp du wordt niet uitgesproken. dich is het wederkerend voornaamwoord in de accusatief en verwijst naar dezelfde aangesprokene. In deze combinatie betekent sich stellen “gaan staan” of “zich plaatsen”. Voorbeeld: Stell dich hierhin. = “Ga hier staan.” hinter betekent hier “achter”. Het voorzetsel kan zowel een plaats zonder verplaatsing als een richting of bestemming aangeven. Bij een plaats zonder verplaatsing staat vaak datief: Ich stehe hinter der Tür. = “Ik sta achter de deur.” In deze zin volgt accusatief, omdat de aangesprokene zich naar die plaats moet verplaatsen: hinter die .... letzte betekent hier “laatste”. Het bijvoeglijk naamwoord hoort bij Person en staat in de accusatief enkelvoud vrouwelijk. Na het bepaalde lidwoord die krijgt het de vorm letzte. De basisvorm is letzt; vergelijk der letzte Zug (“de laatste trein”) en die letzten Personen (“de laatste personen”). Person betekent “persoon”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Person; het meervoud is die Personen. Hier staat het in het enkelvoud en in de accusatief, als onderdeel van die letzte Person. Samen bestaat de zin uit de gebiedende wijs Stell dich, de richtingsbepaling hinter en het doel die letzte Person. De volledige betekenis is daarom: “Ga achter de laatste persoon staan.”

5. Ich habe das Schild nicht gesehen.

   Ik heb het bord niet gezien.

   Ich habe

   ik heb

   Schild

   bord

   nicht

   niet

   gesehen

   gezien

   Uitgebreide uitleg

   Ich habe vormt hier het begin van het Duitse perfectum: haben is vervoegd als habe bij ich (eerste persoon enkelvoud). Het onderwerp ich betekent “ik”; habe is in deze combinatie het hulpwerkwoord voor een voltooide handeling, niet het zelfstandige werkwoord “bezitten”. Een herbruikbaar patroon is Ich habe + voltooid deelwoord, bijvoorbeeld: Ich habe gearbeitet. — “Ik heb gewerkt.” Schild betekent hier “bord”, in de zin van een zichtbaar informatie- of aanwijzingsbord. Het zelfstandig naamwoord staat hier als das Schild, dus in het enkelvoud met een onzijdig lidwoord. De meervoudsvorm is die Schilder; dat is niet dezelfde vorm als het enkelvoud. Voorbeeld: Das Schild ist blau. — “Het bord is blauw.” nicht ontkent hier de beschreven handeling: het zien van het bord heeft niet plaatsgevonden. Voorbeeld: Ich habe den Bus nicht gesehen. — “Ik heb de bus niet gezien.” gesehen is het voltooid deelwoord van sehen (“zien”). In het perfectum staat het hulpwerkwoord eerder in de zin en staat het voltooid deelwoord in deze hoofdzin aan het einde: Ich habe ... gesehen. Voorbeeld: Ich habe den Film gesehen. — “Ik heb de film gezien.” Samen vormen Ich habe + das Schild + nicht + gesehen de betekenis: “Ik heb het bord niet gezien.” das Schild is wat de spreker niet heeft gezien, en nicht ontkent de voltooide handeling.

6. Es hängt neben der Tür.

   Het hangt naast de deur.

   Es

   het

   hängt

   hangt

   neben

   naast

   Tür

   deur

   Uitgebreide uitleg

   Es betekent hier “het”. In de gegeven context sluit het aan bij het eerder genoemde das Schild (“het bord”); de vorm es is het Duitse persoonlijke voornaamwoord voor de derde persoon enkelvoud, onzijdig. In deze zin staat het als onderwerp. Voorbeeld: Das Schild hängt dort. — “Het bord hangt daar.” hängt is de vorm van hängen bij de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd: ich hänge, du hängst, es hängt. Hier beschrijft het een toestand: iets bevindt zich hangend op een plaats. Voor het ophangen als handeling gebruikt Duits het aparte scheidbare werkwoord aufhängen: Ich hänge das Bild auf. — “Ik hang de afbeelding op.” neben betekent “naast” en drukt hier een plaatsrelatie uit. Bij een vaste locatie staat de voorzetselgroep met datief: Das Bild hängt neben der Tür. — “De afbeelding hangt naast de deur.” Bij een beweging naar die positie staat na hetzelfde voorzetsel de accusatief: Ich stelle den Stuhl neben die Tür. — “Ik zet de stoel naast de deur.” Tür betekent “deur”. Het zelfstandig naamwoord is vrouwelijk; de woordenboekvorm is die Tür, waarbij Tür de eigenlijke basisvorm is. Na neben staat hier de datief enkelvoud: der Tür. Tür zelf verandert niet; het lidwoord der markeert hier de naamval. Samen vormen Es hängt en neben der Tür de betekenis: “Het hangt naast de deur.” De zin zegt dat het bedoelde voorwerp zich hangend naast de deur bevindt.

7. Ich gehe nach hinten.

   Ik ga naar achteren.

   Ich

   ik

   gehe

   ga

   nach hinten

   naar achteren

   Uitgebreide uitleg

   Ich betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Het is de eerste persoon enkelvoud. Vergelijk in een kort voorbeeld: Ich warte. = “Ik wacht.” gehe is de vorm van gehen (“gaan”) bij ich in de tegenwoordige tijd: ich gehe. De tegenwoordige tijd kan in het Duits ook een huidige of nabije geplande beweging uitdrukken. Voorbeelden: Wir gehen. = “Wij gaan.” en Ich gehe morgen. = “Ik ga morgen.” nach hinten geeft de richting “naar achteren” aan. hinten betekent “achteraan/achter”, terwijl nach hinten een beweging in die richting uitdrukt. Voorbeeld: Sie geht nach hinten. = “Zij gaat naar achteren.” Samen vormen de delen Ich gehe nach hinten. de betekenis “Ik ga naar achteren”: de spreker is degene die beweegt en noemt de richting van die beweging.

8. Dort stellen sich Leute an.

   Daar sluiten mensen aan.

   Dort

   daar

   stellen sich … an

   zich aansluiten

   Leute

   mensen

   Uitgebreide uitleg

   Dort betekent hier “daar”. Het is een plaatsbijwoord. Voorbeeld: Dort arbeitet sie. = “Daar werkt ze.” stellen sich ... an hoort bij het scheidbare en wederkerende werkwoord sich anstellen. In deze betekenis betekent het “in de rij gaan staan” of “aansluiten”. In een hoofdzin wordt het werkwoord gesplitst: Sie stellen sich an. Het voorvoegsel an staat aan het einde. sich is hier de wederkerende vorm voor de derde persoon; die vorm wordt zowel bij enkelvoud als meervoud gebruikt. Het losse stellen kan in andere contexten bijvoorbeeld “zetten” of “plaatsen” betekenen, dus leer sich anstellen als geheel voor deze betekenis. Leute betekent “mensen” en is hier het meervoudige onderwerp. Voor één persoon kun je bijvoorbeeld eine Person of ein Mensch gebruiken. Voorbeeld: Viele Leute stellen sich an. = “Veel mensen sluiten aan.” De letterlijke volgorde is Dort + stellen + sich + Leute + an. Omdat Dort vooraan staat, staat het vervoegde werkwoord stellen op de tweede zinsplaats; het onderwerp kan daarna volgen. sich anstellen vormt hier dus samen met Leute de betekenis: “Daar sluiten mensen aan.”