De taxichauffeur duidelijke aanwijzingen geven | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Könnten Sie uns bitte in der Nähe des Klinikeingangs absetzen?

   Kunt u ons alstublieft in de buurt van de ingang van de kliniek afzetten?

   Könnten Sie

   kunt u

   uns

   ons

   bitte

   alstublieft

   in der Nähe

   in de buurt

   Klinikeingangs

   ingang van de kliniek

   absetzen

   afzetten

   Uitgebreide uitleg

   Könnten Sie is een beleefde vraagvorm. könnten is de Konjunktiv II van können en betekent hier niet letterlijk “zouden kunnen”, maar verzacht het verzoek: “zou u kunnen…?” Sie is de formele aanspreekvorm voor één of meer personen; als onderwerp wordt die met een hoofdletter geschreven. Könnten Sie ...? is een herbruikbaar beleefd vraagpatroon. uns is de accusatiefvorm van wir en betekent hier “ons”: de personen die afgezet moeten worden. Vergelijk wir als onderwerp met uns als voorwerp: Wir warten. = “Wij wachten.”, maar Sie sehen uns. = “U ziet ons.” bitte betekent “alstublieft” en verzacht hier het verzoek. In Duitse verzoeken kan het op verschillende plaatsen staan; hier staat het direct na uns. in der Nähe is een vaste uitdrukking voor “in de buurt”. Nähe is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord. In deze uitdrukking staat het met der; de plaatsbepaling wordt vervolgens aangevuld met wat dichtbij is. Klinikeingangs betekent hier “van de ingang van de kliniek”. Het is de genitief enkelvoud van het mannelijke samengestelde zelfstandig naamwoord Klinikeingang: Klinik + Eingang. Het slot-s hoort bij de genitief: der Eingang → des Klinikeingangs. De genitief geeft hier de relatie met de ingang aan. absetzen betekent hier “afzetten”, in de zin van iemand met een voertuig ergens laten uitstappen. Het is een scheidbaar werkwoord (ab- + setzen), maar na het modale werkwoord könnten blijft het als infinitief aan het einde staan. In een hoofdzin zonder modaal werkwoord splitst het zich bijvoorbeeld: Der Fahrer setzt uns dort ab. = “De chauffeur zet ons daar af.” Samen vormt de zin het patroon Könnten Sie + uns + plaatsbepaling + absetzen?: “Zou u ons alstublieft in de buurt van de ingang van de kliniek kunnen afzetten?” De plaatsbepaling specificeert waar het afzetten moet gebeuren; könnten maakt het verzoek beleefd.

2. Ist das gleich hinter der Hauptkreuzung?

   Is dat net voorbij het grote kruispunt?

   Ist das

   Is dat?

   gleich

   net

   hinter

   voorbij

   Hauptkreuzung

   hoofdkruispunt

   Uitgebreide uitleg

   Ist das betekent hier “Is dat?”. ist is de derde persoon enkelvoud van sein in de tegenwoordige tijd: sein–ist. Samen met das vormt het een ja/nee-vraag. In een gewone mededelende zin staat het werkwoord bijvoorbeeld in Das ist ...; in de vraag staat het in Ist das ...? vooraan. das is hier een aanwijzend voornaamwoord; de precieze zaak waarnaar het verwijst wordt door deze ene zin niet benoemd. gleich betekent hier “net” of “direct” en maakt de plaatsaanduiding nauwkeuriger: iets ligt onmiddellijk voorbij een bepaald punt. In andere contexten kan gleich bijvoorbeeld “gelijk” of “hetzelfde” betekenen, maar dat is hier niet de bedoelde betekenis. hinter betekent hier “voorbij” in de ruimtelijke betekenis die de vaste vertaling aangeeft. Het kan in een andere plaatsbeschrijving ook “achter” betekenen. Als het om een vaste locatie gaat, staat na hinter vaak de datief. In hinter der Hauptkreuzung is der daarom de datief enkelvoud van het vrouwelijke zelfstandig naamwoord Hauptkreuzung. Bij beweging naar een plaats kan hinter met de accusatief worden gebruikt, bijvoorbeeld Ich gehe hinter die Kreuzung — “Ik ga achter het kruispunt.” Hauptkreuzung betekent “hoofdkruispunt”. Het is een samenstelling van Haupt- (“hoofd-” of “belangrijkste”) en Kreuzung (“kruispunt”). Het woord is vrouwelijk: die Hauptkreuzung; in het meervoud is het die Hauptkreuzungen. In deze zin gaat het dus om het hoofdkruispunt; de vaste vertaling geeft dat weer als “het grote kruispunt”. Samen vormen gleich hinter der Hauptkreuzung de plaatsbepaling “net voorbij het hoofdkruispunt”. De vraag Ist das vraagt of de bedoelde afzetplek daar ligt. De volledige betekenis is daarom: “Is dat net voorbij het grote kruispunt?”

3. Biegen Sie nach der Bank links ab.

   Sla na de bank linksaf.

   Biegen … ab

   afslaan

   Sie

   u (formeel)

   nach

   na

   Bank

   bank

   links

   links

   Uitgebreide uitleg

   Biegen … ab vormt hier het scheidbare werkwoord abbiegen: afslaan of een bocht nemen. In de hoofdzin staat het voorvoegsel ab aan het einde. De basisvorm is abbiegen; bijvoorbeeld: Biegen Sie hier rechts ab. = Sla hier rechtsaf. Sie is de formele aanspreekvorm voor één of meer aangesproken personen. Bij een formele gebiedende zin staat die vorm samen met het werkwoord: Gehen Sie weiter. = Loop verder. Sie krijgt hier een hoofdletter; dat onderscheidt deze aanspreekvorm van sie met andere functies. nach betekent hier na in de tijd of volgorde. Voor een plaats gebruikt het Duits vaak een andere constructie, bijvoorbeeld nach Berlin = naar Berlijn; dat is niet de betekenis in deze zin. Bank betekent hier bank, in de betekenis die door de vaste vertaling wordt ondersteund. Het zelfstandig naamwoord is vrouwelijk: die Bank. Na nach staat hier de datief, waardoor het lidwoord der wordt in der Bank. De vorm Bank zelf verandert niet door deze naamval. links is een bijwoord en betekent aan de linkerkant of kortweg links. Het kan met richtingswerkwoorden worden gecombineerd: Gehen Sie links. = Ga links. Samen geeft Biegen Sie nach der Bank links ab de instructie om, nadat men bij de bank is gekomen, linksaf te slaan: Sla na de bank linksaf. De formele aanspreekvorm, het scheidbare werkwoord abbiegen, de datiefconstructie nach der Bank en de richtingsaanduiding links werken samen in die betekenis.

4. Folgen Sie dann der Straße zur Apotheke.

   Volg daarna de weg naar de apotheek.

   Folgen Sie

   volg

   dann

   daarna

   der Straße

   de weg

   zur

   naar de

   Apotheke

   apotheek

   Uitgebreide uitleg

   Folgen Sie betekent hier “volg” in een formele gebiedende zin. Het werkwoord is folgen; in deze betekenis neemt het de persoon of route die gevolgd wordt in de datief: jemandem/einer Sache folgen. Sie is de formele aanspreekvorm voor één of meer personen; de vorm Folgen hoort bij het formele imperatief en ziet er hetzelfde uit als het infinitief. Voorbeeld: Folgen Sie mir. — “Volg mij.” dann betekent “daarna” of “dan” en plaatst deze handeling na een eerder genoemde stap. In de gegeven route volgt het op het linksaf slaan na de bank. der Straße betekent hier “de weg”. Het zelfstandige naamwoord is Straße (vrouwelijk: die Straße); na folgen staat het in de datief, waardoor die der wordt: der Straße. De datief komt hier dus door het werkwoord folgen, niet doordat der op zichzelf een bepaald soort weg aanduidt. Voorbeeld: Folgen Sie der Beschilderung. — “Volg de bewegwijzering.” zur is de vaste samentrekking van zu der: zu plus het vrouwelijke datief-bepaald lidwoord der. Het betekent hier “naar de”. Na zu staat de datief. zur is geen zelfstandig naamwoord en draagt geen eigen betekenis van “daarna” of “volg”. Apotheke betekent “apotheek”. Het basiswoord is die Apotheke; na zu verschijnt het als zur Apotheke, omdat het vrouwelijke lidwoord in deze datiefconstructie der wordt. Voorbeeld: Wir gehen zur Apotheke. — “Wij gaan naar de apotheek.” Samen vormen de delen: Folgen Sie (“volg”) + dann (“daarna”) + der Straße (“de weg”, als datiefobject van folgen) + zur Apotheke (“naar de apotheek”). De volledige betekenis is: “Volg daarna de weg naar de apotheek.”

5. Soll ich nach dem Abbiegen geradeaus weiterfahren?

   Moet ik na de bocht rechtdoor blijven rijden?

   Soll ich

   zal ik ...?

   nach dem Abbiegen

   na het afslaan

   geradeaus

   rechtdoor

   weiterfahren

   doorrijden

   Uitgebreide uitleg

   Soll ich vormt hier een vraag naar de bedoeling of toestemming van de spreker: “Zal ik …?” Het is de eerste persoon enkelvoud van sollen (ich soll). In een vraag staat de vervoegde vorm vooraan en komt het onderwerp er direct achter. Vergelijk: Soll ich warten? — “Zal ik wachten?” Dit drukt hier geen vaststaand moeten uit, maar een voorstel om te controleren welke handeling de spreker moet uitvoeren. nach dem Abbiegen betekent “na het afslaan”. nach krijgt in deze tijdsaanduiding de datief; dem is de datiefvorm van het onzijdige lidwoord. Abbiegen is een van het werkwoord abbiegen afgeleid zelfstandig gebruikt infinitief: “afslaan” wordt zo “het afslaan”. Het is dus niet hetzelfde als een gewoon zelfstandig naamwoord voor een bocht; de formulering benoemt de handeling. Een herbruikbaar voorbeeld is Nach dem Abbiegen halten wir an. — “Na het afslaan stoppen we.” geradeaus is een bijwoord dat de richting “rechtdoor” aangeeft. Het verandert niet mee met een zelfstandig naamwoord. In route-instructies staat het vaak bij werkwoorden van bewegen, bijvoorbeeld Gehen Sie geradeaus. — “Ga rechtdoor.” weiterfahren betekent “doorrijden” of “verder rijden”. Het is het werkwoord weiterfahren, samengesteld uit weiter en fahren; in deze vorm staat het als infinitief aan het einde omdat het bij soll hoort. In een gewone hoofdzin wordt het vervoegd als Ich fahre weiter. — “Ik rijd door.” Het voorvoegsel weiter- geeft hier voortzetting aan, niet een nieuwe afzonderlijke rit. Samen vormt de zin de vraag Soll ich ... weiterfahren?: “Zal ik na het afslaan rechtdoor blijven/doorrijden?” geradeaus specificeert de richting van weiterfahren, en nach dem Abbiegen geeft aan wanneer dat doorrijden plaatsvindt. De volledige Duitse vraag vraagt dus of de spreker na het afslaan rechtdoor moet blijven rijden.

6. Fahren Sie weiter, bis die Apotheke auf der rechten Seite ist.

   Rijd door tot de apotheek aan uw rechterkant is.

   Fahren Sie

   rijdt u

   weiter

   verder; door

   bis

   totdat

   die Apotheke

   de apotheek

   auf der

   aan de

   rechten

   rechter-

   Seite

   kant

   ist

   is

   Uitgebreide uitleg

   Fahren Sie is de formele gebiedende wijs van fahren (“rijden”) met Sie: “rijdt u”. Bij deze aanspreekvorm staat de infinitief fahren vóór Sie; bij een informele enkelvoudige aanspreking is het bijvoorbeeld Fahr!. weiter voegt “verder” of “door” toe. Samen met fahren vormt het de herbruikbare combinatie weiterfahren (“doorrijden”); in deze zin staan de delen uit elkaar. Voorbeeld: Fahren Sie weiter. — “Rijd door.” bis betekent hier “totdat” en leidt een bijzin in. In zo’n bijzin staat de persoonsvorm aan het einde. Patroon: Fahren Sie, bis ... — “Rijd door totdat ...”. die Apotheke betekent “de apotheek”. Apotheke is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat het vrouwelijke lidwoord die. Hier is die Apotheke het onderwerp van ist, niet het lijdend voorwerp. Voorbeeld: Die Apotheke ist dort. — “De apotheek is daar.” auf der draagt hier samen met de rest van de woordgroep de betekenis “aan de”. auf kan bij een plaats zonder verplaatsing de datief gebruiken; der is hier de datiefvorm van het vrouwelijke bepaalde lidwoord. rechten betekent hier “rechter-” en hoort bij Seite. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is recht. In der rechten Seite krijgt het de zwakke datiefuitgang -en, omdat het na het bepaalde lidwoord der staat. recht kan in andere contexten ook “juist” betekenen. Seite betekent “kant” of “zijde” en is vrouwelijk. De vaste woordgroep auf der rechten Seite betekent hier “aan de rechterkant”. ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”). In deze door bis ingeleide bijzin staat ist aan het einde. Voorbeeld: Die Straße ist dort. — “De straat is daar.” De zin bestaat uit Fahren Sie weiter (“rijd door”), bis (“totdat”) en de bijzin die Apotheke auf der rechten Seite ist (“de apotheek aan de rechterkant is”). Als geheel betekent hij: “Rijd door totdat de apotheek aan uw rechterkant is.”

7. Wo möchten Sie, dass ich anhalte?

   Waar wilt u dat ik stop?

   Wo

   waar

   möchten Sie

   wilt u

   dass

   dat

   ich

   ik

   anhalte

   stop

   Uitgebreide uitleg

   Wo betekent hier “waar” en vraagt naar een plaats. Het is het vraagwoord voor een locatie. Vergelijk: Wo ist die Tür? — “Waar is de deur?” möchten Sie betekent hier “wilt u”. möchten is de beleefde vorm die meestal wordt gebruikt om een wens of voorkeur uit te drukken; het is de Konjunktiv-II-vorm van mögen. Sie is de formele aanspreekvorm voor één of meer personen en krijgt in deze combinatie de werkwoordsvorm möchten. Een vergelijkbaar beleefd patroon is: Möchten Sie Kaffee? — “Wilt u koffie?” dass leidt een bijzin in met de betekenis “dat”. In een Duitse dass-bijzin staat het vervoegde werkwoord doorgaans aan het einde. Patroon: ..., dass + onderwerp + ... + werkwoord. ich betekent “ik”. Dit persoonlijke voornaamwoord is de eerste persoon enkelvoud. Het onderwerp van de bijzin is dus de spreker; ich bepaalt hier de eerste persoon van het werkwoord. anhalte betekent hier “stop”. Het is de vorm van anhalten voor ich in de tegenwoordige tijd: ich halte an. Omdat anhalten een scheidbaar werkwoord is, verschijnt het in een hoofdzin als halte ... an, maar in deze dass-bijzin staat de volledige vervoegde vorm aan het einde: dass ich anhalte. Voorbeeld: Ich halte hier an. — “Ik stop hier.” Samen vormen de delen de vraag Wo möchten Sie, dass ich anhalte? De hoofdzin Wo möchten Sie vraagt naar de gewenste plaats; dass ich anhalte zegt dat de spreker daar zal stoppen. De volledige betekenis is daarom: “Waar wilt u dat ik stop?” De formulering is beleefd en formeel.

8. Irgendwo in der Nähe der Eingangstür ist gut.

   Elke plek in de buurt van de voordeur is prima.

   Irgendwo

   ergens

   in der Nähe

   in de buurt

   Eingangstür

   voordeur

   ist

   is

   gut

   goed

   Uitgebreide uitleg

   Irgendwo betekent hier ‘ergens’ of ‘op een onbepaalde plek’. Het is een bijwoord en verandert niet naar persoon of getal. Vergelijk: irgendwo hier = ‘ergens hier’. Het drukt niet letterlijk uit dat elke plek geschikt is. in der Nähe betekent ‘in de buurt’. Bij een plaats betekent in hier een locatie; daarom staat Nähe in de datief. der is in deze combinatie de datiefvorm van het vrouwelijke bepaalde lidwoord bij Nähe. Eingangstür betekent ‘voordeur’ of letterlijk ‘ingangsdeur’. Het is een samenstelling: Eingang + Tür; het hele woord is vrouwelijk. In der Eingangstür staat het na Nähe in de genitief: het betekent letterlijk ‘van de voordeur’. Hier is der de genitiefvorm van het vrouwelijke lidwoord. Een bruikbaar voorbeeld is Die Tasche steht in der Nähe der Eingangstür. — ‘De tas staat in de buurt van de voordeur.’ ist is de derde persoon enkelvoud van sein (‘zijn’) in de tegenwoordige tijd. Het koppelt hier de onbepaalde locatie aan de beoordeling die volgt. De vormen zijn bijvoorbeeld ich bin, du bist, er/sie/es ist. gut betekent hier ‘goed’ of ‘prima’. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat na ist als gezegde staat en daarom geen uitgang krijgt. Voorbeelden: Das ist gut. — ‘Dat is goed.’ gut heeft als nuttige tegenstelling schlecht (‘slecht’). Samen betekent de Duitse zin natuurlijk: ‘Ergens in de buurt van de voordeur is het prima.’ In deze context kan dat als natuurlijke parafrase betekenen dat elke plek in dat gebied geschikt is. Daarom past de Nederlandse vertaling bij de bedoelde strekking, hoewel Irgendwo op zichzelf ‘ergens’ betekent en niet letterlijk ‘elke plek’.

9. Ich kann direkt hinter dem Eingang anhalten.

   Ik kan net voorbij de ingang stoppen.

   Ich kann

   ik kan

   direkt hinter

   net voorbij / vlak achter

   Eingang

   ingang

   anhalten

   stoppen

   Uitgebreide uitleg

   Ich kann betekent hier: “ik kan”. Ich is de eerste persoon enkelvoud (“ik”). kann is de vorm van können voor ich; können drukt mogelijkheid of vermogen uit. Bij een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in de infinitief aan het einde: Ich kann warten = “Ik kan wachten.” direkt hinter geeft hier de plaats aan: “direct achter” of, in deze context, “net voorbij”. direkt versterkt de plaatsbepaling en maakt de afstand klein. hinter is een voorzetsel dat een positie achter iets kan aangeven. In een andere context kan hinter bijvoorbeeld letterlijk “achter” betekenen; de vaste vertaling kiest hier voor “net voorbij de ingang”. Eingang betekent “ingang”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Eingang. Na hinter staat het hier om een vaste plaats aan te geven, daarom verschijnt in de zin dem Eingang: dat is de datiefvorm van der Eingang. Vergelijk: hinter dem Haus = “achter het huis”. Het voorzetsel en de plaatsbetekenis bepalen hier de naamval; het woord Eingang zelf blijft het zelfstandige naamwoord. anhalten betekent hier “stoppen”, bijvoorbeeld een voertuig stoppen of ergens tot stilstand komen. Het is een scheidbaar werkwoord: in een gewone hoofdzin kan men zeggen Ich halte an = “Ik stop.” Na kann blijft de infinitief echter volledig: Ich kann anhalten = “Ik kan stoppen.” Samen vormen de delen: Ich kann + direkt hinter dem Eingang + anhalten. De spreker zegt dat hij of zij net voorbij de ingang kan stoppen: “Ik kan net voorbij de ingang stoppen.”