De hoofdingang vinden | Leer duits in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Entschuldigung, in welche Richtung geht es zum Haupteingang?

   Pardon, welke kant gaat naar de hoofdingang?

   Entschuldigung

   pardon

   in welche Richtung

   in welke richting

   geht es

   gaat het

   zum Haupteingang

   naar de hoofdingang

   Uitgebreide uitleg

   Entschuldigung betekent hier “pardon” en wordt gebruikt om beleefd iemands aandacht te vragen voordat je een vraag stelt. Het komt van entschuldigen (“verontschuldigen”); in deze vaste aanspreekvorm staat het zelfstandig als beleefdheidsformule. in welche Richtung vraagt naar de richting. Richtung is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord in het enkelvoud. Omdat in hier een richting naar een doel aanduidt, staat het in de accusatief; daarom is het vraagwoord welche: in welche Richtung? = “in welke richting?”. Vergelijk als herbruikbaar patroon: In welche Richtung fährt der Bus? — “In welke richting rijdt de bus?”. geht es vormt hier samen met de richtingsbepaling de vraag naar de route. geht is de derde persoon enkelvoud van gehen (“gaan”): gehen → geht. es is het grammaticale onderwerp van deze onpersoonlijke constructie; het verwijst hier niet naar een specifiek genoemd ding. Het patroon Wie geht es ...? kan in andere contexten een andere betekenis hebben, maar in deze zin helpt geht es ...? om te vragen welke kant de route op gaat. zum Haupteingang betekent “naar de hoofdingang”. zum is de samengevoegde vorm van zu dem; zu neemt hier de datief, en dem hoort bij het mannelijke zelfstandig naamwoord Haupteingang. Haupteingang is een samenstelling van Haupt (“hoofd-”) en Eingang (“ingang”); het geheel betekent “hoofdingang”. Een bruikbaar contrast is zum Eingang (“naar de ingang”) tegenover zum Haupteingang (“naar de hoofdingang”). Samen vormt de zin: Entschuldigung + in welche Richtung + geht es + zum Haupteingang? De spreker vraagt beleefd welke richting naar de hoofdingang leidt: “Pardon, welke kant gaat naar de hoofdingang?”

2. Folgen Sie den gelben Schildern zur Haupthalle.

   Volg de gele borden naar de centrale hal.

   Folgen

   volgen

   gelben

   gele

   Schildern

   borden

   zur

   naar de

   Haupthalle

   centrale hal

   Uitgebreide uitleg

   Folgen betekent hier “volg” en is, samen met Sie, de formele gebiedende wijs van folgen. Bij deze betekenis neemt folgen een datiefobject: jemandem/etwas folgen = iemand of iets volgen. In Folgen Sie ... staat de aangesproken persoon na het werkwoord, zoals gebruikelijk in deze formele gebiedende wijs. gelben beschrijft Schildern. Het basiswoord is gelb (“geel”); gelben is hier de verbogen vorm. Omdat Schildern meervoud in de datief staat, krijgt het bijvoeglijk naamwoord in deze woordgroep de uitgang -en. Voorbeeld: Ich folge den roten Pfeilen. — “Ik volg de rode pijlen.” Schildern betekent hier “borden” of “bewegwijzeringsborden”. Het enkelvoud is das Schild, het meervoud die Schilder; na folgen staat het meervoud in de datief: den Schildern. De uitgang -n hoort dus bij de datief-meervoudsvorm van het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Wir folgen den Schildern. — “Wij volgen de borden.” zur is de samengevoegde vorm van zu der. zu drukt hier de richting naar een doel uit en der is de datiefvorm van het vrouwelijke lidwoord die. zur wordt daarom gebruikt vóór een vrouwelijk zelfstandig naamwoord in de datief, zoals in zur Halle. Haupthalle betekent “centrale hal” of letterlijk “hoofdhal”. Het is een samenstelling van Haupt (“hoofd-”) en Halle (“hal”); het hele woord is vrouwelijk: die Haupthalle. Na zu staat het in de datief: zur Haupthalle. Voorbeeld: Gehen Sie zur Eingangshalle. — “Ga naar de entreehal.” Samen betekent Folgen Sie den gelben Schildern zur Haupthalle: “Volg de gele borden naar de centrale hal.” De formele instructie gebruikt Folgen Sie; de borden staan als datiefobject bij folgen, en zur Haupthalle noemt het doel van de aangegeven route.

3. Soll ich hinter der Ticketschranke die Rolltreppe nehmen?

   Moet ik na het toegangspoortje de roltrap nemen?

   Soll ich

   zal ik

   hinter

   na

   Ticketschranke

   toegangspoortje

   Rolltreppe

   roltrap

   nehmen

   nemen

   Uitgebreide uitleg

   Soll ich is een vraagconstructie met sollen in de eerste persoon enkelvoud: in deze zin betekent ze natuurlijk zal ik ...? of moet ik ...?. In een ja/nee-vraag staat ich na de persoonsvorm. Voorbeeld: Soll ich warten? = Zal ik wachten? hinter betekent hier, in combinatie met de vaste vertaling en de routecontext, na of letterlijk achter het toegangspoortje. Het gaat om een plaatsbepaling: waar moet de spreker de roltrap nemen? Bij een vrouwelijke enkelvoudige plaatsbepaling staat na hinter de datief. Daarom staat hier der Ticketschranke, niet die Ticketschranke. Bij een richting naar een plaats zou de accusatief worden gebruikt, bijvoorbeeld hinter die Schranke = achter de slagboom in. Ticketschranke is een samenstelling van Ticket en Schranke en betekent hier een toegangspoortje of -barrière voor tickets. Schranke is vrouwelijk; in de waargenomen vorm der Ticketschranke herken je de datief enkelvoud. Een verwante, maar andere samenstelling is bijvoorbeeld Fahrkartenschranke voor een poortje bij vervoerskaartjes. Rolltreppe betekent roltrap. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: die Rolltreppe; het meervoud is Rolltreppen. Voor een lift gebruik je bijvoorbeeld Aufzug, niet Rolltreppe. nehmen is hier de infinitief nemen. Na Soll ich blijft het hoofdwerkwoord in de infinitief en staat het aan het einde van de vraag. De vervoegde vorm is bijvoorbeeld ich nehme; nehmen blijft in deze constructie onveranderd. Voorbeeld: Soll ich den Aufzug nehmen? = Zal ik de lift nemen? Samen vormen de delen de vraag Soll ich ... nehmen?: de spreker vraagt of hij of zij een bepaalde handeling moet uitvoeren. hinter der Ticketschranke geeft aan waar die handeling plaatsvindt, en die Rolltreppe nehmen betekent daar de roltrap nemen. De volledige betekenis is: Moet ik na het toegangspoortje de roltrap nemen?

4. Nehmen Sie die Rolltreppe nach oben und biegen Sie dann rechts ab.

   Neem de roltrap naar boven en ga dan rechtsaf.

   Nehmen Sie

   neem / neemt u

   Rolltreppe

   roltrap

   nach oben

   naar boven

   biegen … ab

   afslaan

   rechts

   rechts

   Uitgebreide uitleg

   Nehmen Sie: Dit is een beleefde gebiedende zin met Sie, gericht tot één of meer aangesproken personen. Het werkwoord is nehmen (“nemen”); in deze route-instructie betekent het een vervoermiddel of route kiezen: neem de roltrap. In een informele instructie aan één persoon staat bijvoorbeeld Nimm die Treppe. — “Neem de trap.” Rolltreppe: Dit zelfstandig naamwoord betekent “roltrap”. Het lidwoord is in het Duits vrouwelijk: die Rolltreppe; het meervoud is die Rolltreppen. In deze zin is het de route die de aangesprokene moet nemen. nach oben: Deze combinatie geeft richting aan: naar boven. nach wordt hier gebruikt voor een richting, niet voor een bestemming met een naam. Een herbruikbaar voorbeeld is Gehen Sie nach oben. — “Ga naar boven.” biegen ... ab: Dit is het scheidbare werkwoord abbiegen, “afslaan”. In de beleefde gebiedende vorm staat het infinitief biegen vóór Sie, terwijl het voorvoegsel ab aan het einde staat: Biegen Sie ... ab. Het werkwoord heeft hier dus niet alleen de betekenis van “buigen”, maar van een richting veranderen door af te slaan. Een voorbeeld is Biegen Sie an der Ecke links ab. — “Sla bij de hoek linksaf.” rechts: Dit betekent “rechts” en bepaalt de richting van het afslaan. Het is hier een richtingsaanduiding; het verandert niet mee met Sie of met Rolltreppe. Het tegenovergestelde is links (“links”). Samen vormen de delen een route-instructie: neem de roltrap naar boven en sla daarna rechtsaf. und verbindt de twee handelingen, en dann geeft aan dat het rechts afslaan volgt op het nemen van de roltrap.

5. Ist der Haupteingang weit von hier?

   Is de hoofdingang ver hiervandaan?

   Ist

   is

   Haupteingang

   hoofdingang

   weit

   ver

   von hier

   hiervandaan

   Uitgebreide uitleg

   Ist is de derde persoon enkelvoud van sein in de tegenwoordige tijd: sein → ist. In een ja/nee-vraag staat het vervoegde werkwoord vooraan: Ist ...? betekent hier “Is ...?”. Voorbeeld: Ist der Weg weit? — “Is de weg ver?” Haupteingang betekent hier “hoofdingang”. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord: Haupt geeft het hoofd- of belangrijkste exemplaar aan, en Eingang betekent “ingang”. Duitse zelfstandige naamwoorden worden met een hoofdletter geschreven. Haupteingang is mannelijk; in deze zin staat het als enkelvoudig onderwerp in de nominatief. Daarom krijgt het het bepaald lidwoord der: mannelijk, enkelvoud, nominatief. weit betekent hier “ver” in de betekenis van afstand. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat na sein als naamwoordelijk deel van het gezegde staat en daarom in deze positie geen uitgang krijgt. De vergrotende trap is weiter en de overtreffende trap is am weitesten. von hier betekent “hiervandaan”, letterlijk “van hier”. von geeft het vertrekpunt van de afstand aan, en hier verwijst naar de relevante huidige plaats. Voorbeeld: Der Bahnhof ist nicht weit von hier. — “Het station is niet ver hiervandaan.” Samen vormen de delen de vraag Ist der Haupteingang weit von hier?: “Is de hoofdingang ver hiervandaan?” De vraag informeert naar de afstand van de hoofdingang tot de huidige plaats.

6. Von dort ist es nur ein kurzer Fußweg.

   Vanaf daar is het maar een kort stukje lopen.

   Von dort

   vanaf daar

   ist es

   het is

   nur

   maar; slechts

   kurzer

   kort

   Fußweg

   stukje lopen; voetpad

   Uitgebreide uitleg

   Von dort betekent hier “vanaf daar”. von staat bij een vertrekpunt of herkomst en wordt met de datief gebruikt; dort is een plaatsbijwoord: “daar”. Samen is dit een herbruikbaar patroon: von dort = “vanaf daar”. Voorbeeld: Der Weg führt von dort zum Bahnhof. = “De weg leidt vanaf daar naar het station.” ist es vormt hier geen beschrijving van een eerder genoemd zelfstandig naamwoord. es is een onpersoonlijk onderwerp in de vaste constructie es ist ...: “het is ...”. De vorm ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”). Voorbeeld: Es ist nah. = “Het is dichtbij.” nur beperkt de uitspraak: “maar” of “slechts”. Hier maakt het de afstand kleiner dan de luisteraar misschien verwacht: het gaat slechts om een korte wandeling. Het woord zelf verandert niet naar persoon of getal. kurzer betekent hier “kort” en hoort bij Fußweg. De basisvorm is kurz; kurzer is de verbogen vorm vóór het mannelijke zelfstandig naamwoord Fußweg in de nominatief. In ein kurzer Fußweg heeft het onbepaalde lidwoord bij het mannelijke nominatief geen zichtbare uitgang, waardoor het bijvoeglijk naamwoord de uitgang -er draagt. Vergelijk: ein kurzer Weg = “een korte weg”, maar der kurze Weg = “de korte weg”. Fußweg is een mannelijk zelfstandig naamwoord voor een weg die je te voet aflegt; in deze zin past de betekenis “stukje lopen” het best. Het meervoud is Fußwege. In combinatie met ein kurzer betekent ein kurzer Fußweg hier “een kort stukje lopen” of “een korte wandeling”, niet noodzakelijk een formeel voetpad. De delen worden dus als volgt samengevoegd: Von dort geeft het vertrekpunt, ist es introduceert de afstandssituatie, nur beperkt die afstand, en ein kurzer Fußweg benoemt de afstand als een korte wandeling. De volledige betekenis is: “Vanaf daar is het maar een kort stukje lopen.”

7. Dieser Bahnhof ist ein bisschen verwirrend.

   Dit station is een beetje verwarrend.

   Dieser

   dit/deze

   Bahnhof

   station

   ist

   is

   ein bisschen

   een beetje

   verwirrend

   verwarrend

   Uitgebreide uitleg

   Dieser verwijst hier naar één mannelijk zelfstandig naamwoord in de onderwerpsfunctie: Bahnhof. De vorm is de nominatief mannelijk enkelvoud van het aanwijzende voornaamwoord dieser (bijvoorbeeld: Diese Straße ist lang. = “Deze straat is lang.”). De vorm verandert volgens het grammaticale geslacht, getal en de naamval van het woord waarnaar hij verwijst; het concrete referent is hier het station. Bahnhof betekent hier “station”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord: der Bahnhof. Het meervoud is die Bahnhöfe; de umlaut hoort bij deze meervoudsvorm. Bijvoorbeeld: Der Bahnhof ist nah. = “Het station is dichtbij.” ist is de derde persoon enkelvoud van sein (“zijn”), in de tegenwoordige tijd. Het verbindt het onderwerp met de beschrijving verwirrend: Der Weg ist lang. = “De weg is lang.” ein bisschen drukt hier een geringe graad uit: “een beetje”. In combinatie met een bijvoeglijk naamwoord verzacht het de beschrijving: Das ist ein bisschen schwierig. = “Dat is een beetje moeilijk.” Het bevat hier geen zelfstandige bewering over een telbare hoeveelheid. verwirrend beschrijft iets dat verwarring veroorzaakt: “verwarrend”. Het is hier een bijvoeglijk naamwoord na ist; het krijgt daardoor niet automatisch een uitgang. Het hangt samen met het werkwoord verwirren (“in de war brengen”); dat is iets anders dan verwirrt (“in de war gebracht” of “in de war”). Bijvoorbeeld: Die Karte ist verwirrend. = “De kaart is verwarrend.” Samen vormen de delen: Dieser Bahnhof (“Dit station”) + ist (“is”) + ein bisschen verwirrend (“een beetje verwarrend”). De volledige betekenis is dus: “Dit station is een beetje verwarrend.”

8. Oben kann man den Schildern leichter folgen.

   De borden zijn boven makkelijker te volgen.

   Oben

   boven

   kann man

   men kan

   den Schildern

   de borden

   leichter

   makkelijker

   folgen

   volgen

   Uitgebreide uitleg

   Oben betekent hier ‘boven’ en staat als plaatsbijwoord aan het begin. Het kan zelfstandig een plaats aangeven, zonder dat er een zelfstandig naamwoord achter hoeft te staan. Voorbeeld: Oben ist es ruhiger. — ‘Boven is het rustiger.’ kann man vormt hier met het werkwoord verderop de algemene constructie ‘men kan’. kann is de vorm van können voor ich, er/sie/es en ook voor man; man is het onbepaalde voornaamwoord voor een algemene persoon of mensen in het algemeen. Bij een modaal werkwoord staat het andere werkwoord in de infinitief aan het einde van de hoofdzin. den Schildern betekent hier ‘de borden’. Schildern is het meervoud van das Schild (‘het bord’). De vorm den laat hier datief meervoud zien. Het zelfstandig naamwoord krijgt in het datief meervoud de uitgang -n: Schilder → Schildern. leichter betekent ‘makkelijker’ en is de vergrotende trap van leicht (‘makkelijk’): leicht → leichter → am leichtesten. De vergelijking betreft de handeling van volgen: die gaat boven makkelijker dan op de andere bedoelde plaats. Voorbeeld: Mit dieser Karte findet man den Weg leichter. — ‘Met deze kaart vindt men de weg makkelijker.’ folgen betekent hier ‘volgen’. Dit werkwoord neemt in het Duits een datiefobject: jemandem oder etwas folgen — ‘iemand of iets volgen’. Daarom staat den Schildern in de datief. De infinitief folgen blijft hier onveranderd omdat hij na kann staat. Voorbeeld: Ich folge dem Weg. — ‘Ik volg de weg.’ Samen vormen de delen: Oben geeft de plaats aan, kann man drukt de mogelijkheid uit, den Schildern folgen betekent ‘de borden volgen’, en leichter maakt duidelijk dat dit daar makkelijker gaat. De hele zin betekent dus: ‘Boven kan men de borden makkelijker volgen.’