Een gedeelde koelkast gebruiken | Leer spaans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. ¿Puedo usar la nevera compartida?

   Mag ik de gedeelde koelkast gebruiken?

   Puedo

   mag ik

   usar

   gebruiken

   nevera

   koelkast

   compartida

   gedeeld

   Uitgebreide uitleg

   Puedo betekent hier “mag ik” in de vraag naar toestemming. Het is de eerste persoon enkelvoud van het onregelmatige werkwoord poder in de tegenwoordige tijd: puedo = “ik kan/mag”. In combinatie met een infinitief volgt de handeling: ¿Puedo entrar? = “Mag ik binnenkomen?” usar is de infinitief “gebruiken”. Na puedo blijft het werkwoord in de infinitief; alleen poder wordt vervoegd. Voorbeeld: ¿Puedo usar tu teléfono? = “Mag ik je telefoon gebruiken?” nevera is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord voor “koelkast”. Het lidwoord la en het bijvoeglijke woord erna passen hierbij: la nevera. Voorbeeld: La nevera está llena. = “De koelkast is vol.” compartida betekent hier “gedeeld”. Deze vorm hoort bij compartir en staat als bijvoeglijke bepaling bij nevera: vrouwelijk enkelvoud, dus compartida. De mannelijke enkelvoudsvorm is compartido; bij meervoud krijg je bijvoorbeeld neveras compartidas. Voorbeeld: Es una cocina compartida. = “Het is een gedeelde keuken.” Samen vormt ¿Puedo usar la nevera compartida? de beleefde vraag “Mag ik de gedeelde koelkast gebruiken?” Het patroon ¿Puedo + infinitief + ...? is herbruikbaar om toestemming te vragen.

2. Pon una etiqueta en tu comida antes de meterla.

   Plak een etiket op je eten voordat je het erin zet.

   Pon

   plak

   etiqueta

   etiket

   comida

   eten

   antes de

   voordat

   meterla

   het erin zetten

   Uitgebreide uitleg

   Pon is hier een bevestigend bevel voor één aangesproken persoon met tú. Het komt van poner (‘plaatsen, leggen’): poner → pon in dit bevel. Voor een beleefde enkelvoudige aanspreking is de vorm ponga, niet pon. Voorbeeld: Pon la taza aquí. — Zet het kopje hier neer. etiqueta betekent hier ‘etiket’. Het is een zelfstandig naamwoord en is vrouwelijk: daarom staat er una etiqueta. Het meervoud is etiquetas. Voorbeeld: La etiqueta tiene tu nombre. — Het etiket heeft jouw naam. comida betekent hier ‘eten’ of ‘voedsel’. Het is vrouwelijk; dat wordt later zichtbaar in la van meterla. Het kan ook naar een maaltijd verwijzen, afhankelijk van de context. Voorbeeld: La comida está en la mesa. — Het eten staat op tafel. antes de betekent ‘voordat’ wanneer er daarna een infinitief komt. Hier volgt meterla, dus de handeling van het erin zetten gebeurt later dan het plakken van het etiket. Een veelgebruikt patroon is antes de + infinitief: Lávate las manos antes de comer. — Was je handen voordat je eet. meterla bestaat uit meter (‘erin doen, naar binnen brengen’) plus het eraan vastgeschreven directe-voorwerpsvoornaamwoord la. La is vrouwelijk enkelvoud en verwijst hier naar la comida; de vorm drukt dus uit: ‘het eten erin doen’. Het voornaamwoord staat bij deze infinitief achteraan vast aan het werkwoord. Voor een mannelijk enkelvoudig voorwerp zou men bijvoorbeeld meterlo gebruiken: Voy a meterlo en la caja. — Ik ga het in de doos doen. Samen betekent de zin: Pon una etiqueta en tu comida antes de meterla. Eerst moet je een etiket op je eten plakken; daarna doe je dat eten ergens naar binnen. De bestemming wordt in deze zin niet met een afzonderlijk zelfstandig naamwoord genoemd; de context over de gedeelde koelkast ondersteunt de lezing ‘het erin zetten’.

3. ¿Dónde puedo encontrar una etiqueta?

   Waar kan ik een etiket vinden?

   ¿Dónde

   waar

   puedo

   kan ik

   encontrar

   vinden

   etiqueta

   etiket

   Uitgebreide uitleg

   ¿Dónde betekent hier “waar” en vraagt naar een plaats. Het is een vraagwoord; het verandert niet naar gelang van het geslacht of aantal van het gevraagde. Vergelijk ¿Cuándo? = “Wanneer?” als je naar tijd vraagt. puedo komt van poder en is de tegenwoordige tijd in de eerste persoon enkelvoud: “ik kan”. In deze vraag drukt het uit dat de spreker vraagt of het mogelijk is om iets te vinden. De infinitief die erop volgt blijft onveranderd: puedo encontrar = “ik kan vinden”. encontrar is de infinitief “vinden”. Na een vervoegde vorm van poder staat deze infinitief, bijvoorbeeld: Puedo encontrar la llave. = “Ik kan de sleutel vinden.” una etiqueta betekent “een etiket”. Etiqueta is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat hier het vrouwelijke onbepaalde lidwoord una. Dat lidwoord duidt hier niet op een expliciet aantal, maar op een niet nader bepaald etiket. Het meervoud is etiquetas, zoals in Hay etiquetas = “Er zijn etiketten”. Samen vormt ¿Dónde puedo encontrar una etiqueta? de herbruikbare vraagstructuur ¿Dónde puedo + infinitief + zelfstandig naamwoord?: “Waar kan ik een ... vinden?” De volledige betekenis is: “Waar kan ik een etiket vinden?”

4. Hay etiquetas al lado de la nevera.

   Er zijn etiketten naast de koelkast.

   Hay

   er zijn

   etiquetas

   etiketten

   al lado de

   naast

   la nevera

   de koelkast

   Uitgebreide uitleg

   Hay betekent hier dat er iets aanwezig is: “er zijn”. Het is de onpersoonlijke vorm van haber in de tegenwoordige tijd en blijft in deze gebruikswijze hetzelfde bij enkelvoud en meervoud. Vergelijk: Hay una etiqueta. — “Er is een etiket.” en Hay varias etiquetas. — “Er zijn verschillende etiketten.” Dit is niet hetzelfde als está of están, die de plaats of toestand van een bepaald ding beschrijven. etiquetas betekent hier “etiketten”. Het enkelvoud is etiqueta; de uitgang -s markeert hier het meervoud: una etiqueta tegenover varias etiquetas. De vrouwelijke vorm van het zelfstandig naamwoord zie je ook aan het lidwoord: la etiqueta. al lado de is een vaste plaatsaanduiding met de betekenis “naast” of letterlijk “aan de zijkant van”. Het patroon is al lado de + zelfstandig naamwoord: El vaso está al lado de la nevera. — “Het glas staat naast de koelkast.” al is de samentrekking van a en el in al lado; die vorm wordt niet bepaald door het geslacht van het zelfstandig naamwoord dat na de komt. la nevera betekent “de koelkast”. Het zelfstandig naamwoord is vrouwelijk, daarom staat er la; het meervoud is las neveras. Een andere veelgebruikte Spaanse benaming voor een koelkast is el frigorífico, maar dat is een ander woord met een mannelijk lidwoord. Samen betekent Hay etiquetas al lado de la nevera.: “Er zijn etiketten naast de koelkast.” Hay introduceert het bestaan van de etiketten, etiquetas benoemt wat er aanwezig is, en al lado de la nevera geeft hun plaats aan.

5. ¿Hay suficiente espacio dentro de la nevera?

   Is er genoeg ruimte in de koelkast?

   Hay

   is er

   suficiente

   genoeg

   espacio

   ruimte

   dentro de

   binnen/in

   nevera

   koelkast

   Uitgebreide uitleg

   Hay komt hier van het onpersoonlijke werkwoord haber en betekent in een vraag “is er”. Het introduceert het bestaan of de aanwezigheid van iets; het verandert niet mee met het aantal van wat erop volgt. Vergelijk: Hay una mesa. — “Er is een tafel.” en Hay dos mesas. — “Er zijn twee tafels.” Suficiente betekent hier dat de hoeveelheid toereikend is: “genoeg”. Het staat bij espacio en heeft hier de enkelvoudsvorm. Bij een meervoudig zelfstandig naamwoord wordt het suficientes, bijvoorbeeld: Hay suficientes sillas. — “Er zijn genoeg stoelen.” De vorm suficiente is in het enkelvoud hetzelfde bij mannelijke en vrouwelijke zelfstandige naamwoorden. Espacio is het zelfstandig naamwoord voor “ruimte” of “plaats”. In deze zin gaat het om beschikbare ruimte. Het is mannelijk; daarom past bijvoorbeeld el in el espacio disponible — “de beschikbare ruimte”. Dentro de is een vaste voorzetselconstructie met de betekenis “binnen/in”. Ze geeft aan waar iets zich bevindt. Voorbeeld: El libro está dentro de la caja. — “Het boek ligt in de doos.” Nevera betekent “koelkast”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord. In de volledige woordgroep staat het bepaalde lidwoord ervoor: la nevera — “de koelkast”; in de zin is die woordgroep dentro de la nevera. Samen vormt de zin de vraag ¿Hay suficiente espacio dentro de la nevera?: “Is er genoeg ruimte in de koelkast?” Hay vraagt of er ruimte aanwezig is, suficiente beoordeelt die ruimte als toereikend, en dentro de la nevera bepaalt waar die ruimte is.

6. Usa el estante de arriba; allí hay espacio.

   Gebruik de bovenste plank; daar is ruimte.

   Usa

   gebruik

   estante

   plank

   de arriba

   bovenste

   allí

   daar

   hay

   er is

   espacio

   ruimte

   Uitgebreide uitleg

   Usa betekent hier “gebruik” en is de bevestigende bevelsvorm voor tú van usar (“gebruiken”). Voor een beleefde enkelvoudige aanspreking is de vorm use; voor ustedes is het usen. Voorbeeld: Usa esta llave. — “Gebruik deze sleutel.” estante is een zelfstandig naamwoord voor een plank of legplank. Het meervoud is estantes. In el estante laat el zien dat het zelfstandig naamwoord grammaticaal mannelijk en enkelvoudig is; dat betekent niet dat de plank zelf “mannelijk” is. estante krijgt hier geen aparte vrouwelijke vorm. de arriba specificeert welke plank bedoeld is: de plank die boven is. Samen met el estante betekent dit “de bovenste plank”. Een bruikbaar contrast is el estante de abajo — “de onderste plank”. allí betekent “daar”. Hier duidt het op de plaats die in de uiting met de bovenste plank wordt verbonden. Het is een plaatsbijwoord en verandert niet mee met een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Pon la llave allí. — “Leg de sleutel daar neer.” hay betekent hier “er is” en komt van haber. Het wordt gebruikt om aanwezigheid of beschikbaarheid uit te drukken en verandert in deze betekenis niet mee met het aantal: Hay espacio. — “Er is ruimte.” en Hay dos estantes. — “Er zijn twee planken.” espacio betekent hier “ruimte”, in de zin van beschikbare plaats. Het meervoud espacios kan, afhankelijk van de context, “ruimtes” of “plaatsen” betekenen. De uiting bestaat uit twee delen: Usa el estante de arriba geeft de instructie om de bovenste plank te gebruiken; allí hay espacio meldt dat daar ruimte is. Samen betekent de hele uiting: “Gebruik de bovenste plank; daar is ruimte.”

7. Voy a sacar mi comida más tarde.

   Ik haal mijn eten er later uit.

   Voy a

   ik ga

   sacar

   eruit halen

   comida

   eten

   más tarde

   later

   Uitgebreide uitleg

   Voy a bestaat uit voy, de ik-vorm van ir (gaan), plus a en een infinitief. Samen vormt dit een veelgebruikt patroon voor een voorgenomen of nabije handeling: ir a + infinitief = van plan zijn om iets te doen / iets gaan doen. Het onderwerp is hier de spreker, omdat voy de eerste persoon enkelvoud is. sacar is de infinitief en betekent hier iets ergens uit halen of verwijderen. In deze context gaat het om het eten uit de plank of de betreffende opbergruimte halen. De infinitief blijft na voy a onveranderd. Voorbeeld: Voy a sacar el libro. — Ik ga het boek eruit halen. comida is een zelfstandig naamwoord en betekent hier eten of voedsel. Het is vrouwelijk; dat zie je bijvoorbeeld aan la comida. Het bezit wordt in de zin aangegeven door mi: mi comida betekent mijn eten. Mi verandert niet naar geslacht, maar wel naar meervoud: mis comidas. más tarde betekent later. Más maakt hier een vergelijking met een later tijdstip dan het relevante moment; tarde betekent laat. Voorbeeld: Comemos más tarde. — We eten later. Dit is iets anders dan tarde zonder más, dat gewoon laat kan betekenen. Samen betekent Voy a sacar mi comida más tarde.: Ik ga mijn eten er later uit halen. Voy a sacar geeft het voorgenomen handelen aan, mi comida benoemt wat de spreker eruit haalt, en más tarde plaatst die handeling op een later tijdstip.

8. Así queda espacio para otras personas.

   Zo blijft er ruimte over voor andere mensen.

   Así

   zo

   queda

   blijft over

   espacio

   ruimte

   otras

   andere

   personas

   mensen

   Uitgebreide uitleg

   Así betekent hier “zo” of “op die manier”. Het verwijst naar de manier waarop iets gebeurt; het is niet hetzelfde als así que, dat vaak “dus” betekent. queda komt van quedar en is de vorm voor de derde persoon enkelvoud in de tegenwoordige tijd. In deze zin betekent quedar dat iets overblijft of beschikbaar blijft. Voorbeelden: Queda tiempo. — “Er blijft tijd over.” Quedan dos sillas. — “Er blijven twee stoelen over.” Het werkwoord staat in het enkelvoud bij espacio; met een meervoudig onderwerp staat er quedan. espacio is een zelfstandig naamwoord voor “ruimte”. Het is mannelijk en enkelvoud; het meervoud is espacios. In queda espacio wordt geen exact aantal beweerd: de zin zegt alleen dat er ruimte overblijft. Voorbeeld: Hay espacio aquí. — “Er is hier ruimte.” otras betekent hier “andere”. Het is de vrouwelijke meervoudsvorm van otro/otra en stemt af op personas: otra persona — “een andere persoon”, otras personas — “andere mensen”. In een mannelijke meervoudige combinatie staat bijvoorbeeld otros lugares — “andere plaatsen”. personas betekent “mensen” of letterlijk “personen”. Het is het meervoud van persona; ondanks de betekenis kan persona grammaticaal vrouwelijk zijn, waardoor het bijvoeglijk naamwoord hier otras krijgt. Voorbeeld: Conozco a otras personas. — “Ik ken andere mensen.” Samen vormt Así queda espacio para otras personas de betekenis: “Zo blijft er ruimte over voor andere mensen.” para geeft aan voor wie die overblijvende ruimte bestemd is. De voorafgaande zin over het later eruit halen van het eten levert een mogelijke aanleiding voor así, maar verandert de letterlijke betekenis van deze zin niet.