Een ladder lenen en veilig gebruiken | Leer frans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Est-ce que je peux emprunter ton échelle ?

   Mag ik je ladder lenen?

   Est-ce que je peux

   kan ik ...?

   emprunter

   lenen

   ton

   jouw

   échelle

   ladder

   Uitgebreide uitleg

   Est-ce que je peux betekent hier “mag ik …?” en vormt een beleefde vraag naar toestemming. Est-ce que maakt van de daaropvolgende mededeling een vraag; je peux is de tegenwoordige tijd van pouvoir (“kunnen/mogen”) bij je. Het werkwoord pouvoir heeft onder andere de vormen je peux en tu peux. Voorbeeld: Est-ce que je peux entrer ? — “Mag ik binnenkomen?” emprunter betekent hier “lenen”, dus iets tijdelijk van iemand gebruiken met de bedoeling het terug te geven. Het is de infinitief na je peux: na pouvoir volgt in het Frans een infinitief. Dit verschilt van prêter, “uitlenen”: degene die iets gebruikt, emprunte; degene die het ter beschikking stelt, prête. Voorbeeld: Je peux emprunter ton livre ? — “Mag ik je boek lenen?” ton betekent “jouw” en staat vóór een enkelvoudig mannelijk zelfstandig naamwoord. Het bezittelijk woord past hier bij livre-achtige mannelijke woorden, niet bij de persoon die eigenaar is. Voor een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord gebruik je doorgaans ta, en voor meervoud tes; voor een klinkerklank staat vaak ton, ook vóór een vrouwelijk woord, zoals in ton amie. échelle betekent “ladder”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: une échelle. Het woord kan in andere contexten ook een “schaal” betekenen, maar hier maakt de vaste vertaling “ladder” de bedoelde betekenis duidelijk. In de volgende zin staat à l’échelle: het lidwoord la wordt vóór een klinker weggevallen tot l’. Samen vormen de delen Est-ce que je peux + emprunter + ton échelle de vraag: “Mag ik jouw ladder lenen?” De spreker vraagt toestemming om de ladder tijdelijk te gebruiken; ton échelle is het voorwerp van emprunter.

2. D’accord, mais fais attention à l’échelle.

   Natuurlijk, maar wees er alsjeblieft voorzichtig mee.

   D’accord

   Akkoord; goed

   fais attention

   wees voorzichtig

   échelle

   ladder

   Uitgebreide uitleg

   D’accord betekent hier “akkoord” of “goed” en drukt instemming uit. Het kan als zelfstandige korte reactie worden gebruikt. Voorbeeld: D’accord, je viens. — “Goed, ik kom.” fais attention is een aansporing aan één aangesproken persoon: “let op” of “wees voorzichtig”. fais is de gebiedende wijs van faire (“doen”) voor tu; het onderwerp tu wordt daarbij niet uitgesproken. De herbruikbare constructie is faire attention à + iets of iemand. Voorbeeld: Fais attention à la marche. — “Let op de trede.” échelle is hier een vrouwelijk zelfstandig naamwoord met de betekenis “ladder”; die betekenis past bij de vaste vertaling en de context. Het woord kan in een andere context ook “schaal” betekenen. In l’échelle is het bepaalde lidwoord vóór een klinkerklank geëlideerd tot l’; die vorm laat op zichzelf het grammaticale geslacht niet zien. De vorm échelle blijft hier hetzelfde; het lidwoord draagt de zichtbare elisie. In de volledige zin verbindt mais de instemming met een waarschuwing: D’accord, mais fais attention à l’échelle. betekent “Akkoord, maar wees voorzichtig met de ladder.” à l’échelle vult de constructie faire attention à aan en geeft aan waarmee de aangesprokene voorzichtig moet zijn.

3. Je dois atteindre une étagère haute.

   Ik moet bij een hoge plank komen.

   Je dois

   ik moet

   atteindre

   bereiken; erbij komen

   étagère

   plank; legplank

   haute

   hoog

   Uitgebreide uitleg

   Je dois bevat je (“ik”) en de eerste persoon enkelvoud van devoir (“moeten”). De tegenwoordige tijd dois drukt hier noodzaak uit: “ik moet”. Devoir wordt gevolgd door een infinitief: Je dois atteindre = “ik moet bereiken / erbij komen”. Vergelijk: Je peux atteindre... = “ik kan ... bereiken”; peux drukt mogelijkheid uit, niet verplichting. atteindre is de infinitief. In deze zin betekent het een concrete plaats of doel bereiken: bij een plank kunnen komen. Het is niet de vorm voor “vasthouden”; daarvoor staat bijvoorbeeld tenir. Voorbeeld: Il veut atteindre la porte. — “Hij wil de deur bereiken.” une étagère betekent hier “een plank” of “een legplank”. Étagère is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; het enkelvoudige onbepaalde lidwoord is daarom une. Une geeft hier geen expliciete numerieke telling, maar introduceert een niet nader bepaalde plank. Voorbeeld: une étagère solide — “een stevige plank”. haute betekent hier “hoog”. Dit is de vrouwelijke enkelvoudsvorm van haut; de uitgang -e stemt overeen met het vrouwelijke enkelvoud van étagère. Het bijvoeglijk naamwoord beschrijft dus de plank, niet het werkwoord atteindre. Vergelijk: un meuble haut — “een hoge kast”; une étagère haute — “een hoge plank”. Samen betekent Je dois atteindre une étagère haute: “Ik moet bij een hoge plank komen.” De constructie devoir + infinitief geeft de noodzakelijkheid aan, terwijl une étagère haute het doel nader beschrijft.

4. Je peux la tenir fermement pour toi.

   Ik kan hem voor je stevig vasthouden.

   Je peux

   ik kan

   la

   haar / het

   tenir

   vasthouden

   fermement

   stevig

   pour toi

   voor jou

   Uitgebreide uitleg

   Je peux: peux is de eerste persoon enkelvoud van de tegenwoordige tijd van pouvoir (“kunnen”). Met je betekent dit “ik kan”; na pouvoir staat het volgende werkwoord normaal in de infinitief. la: dit is een vrouwelijk enkelvoudig lijdendvoorwerp-pronomen. Het verwijst naar een herkenbaar vrouwelijk persoon of voorwerp; in de gegeven context ligt de eerder genoemde plank voor de hand. la is niet het onderwerp van de zin. tenir: de infinitief betekent “vasthouden”. Met pouvoir vormt het de constructie pouvoir + infinitief, die mogelijkheid of vaardigheid uitdrukt. tenir is hier de basisvorm; je tiens zou de eerste persoon van het werkwoord zonder pouvoir zijn, maar die vorm wordt hier niet gebruikt. fermement: dit bijwoord beschrijft hoe het vasthouden gebeurt: stevig of vast. Het bepaalt tenir, niet pour toi. pour toi: pour leidt de persoon in voor wie iets wordt gedaan in, en toi is de beklemtoonde vorm van het informele enkelvoudige “jij” na een voorzetsel. Samen betekent dit “voor jou”. Samen betekent de zin dat de spreker het vrouwelijke enkelvoudige voorwerp stevig voor de aangesprokene kan vasthouden. De Nederlandse vertaling gebruikt hem, een mannelijk voornaamwoord, terwijl het Franse la vrouwelijk is; die grammaticale genderkeuze komt dus niet volledig overeen.

5. Ça aiderait beaucoup.

   Dat zou erg helpen.

   Ça

   dat

   aiderait

   zou helpen

   beaucoup

   erg

   Uitgebreide uitleg

   Ça betekent hier “dat” en is een aanwijzend voornaamwoord. Het verwijst naar iets of een situatie die buiten deze korte zin bepaald kan worden; de vaste zin identificeert niet precies waarnaar. Ça is in deze vorm onveranderlijk: deze vorm draagt hier geen grammaticaal mannelijk of vrouwelijk onderscheid. aiderait is een vorm van het werkwoord aider (“helpen”). Het is de conditionnel présent in de derde persoon enkelvoud: “zou helpen”. Ter vergelijking: aidera is de futurvorm (“zal helpen”). Voorbeeld: Cela aiderait. — “Dat zou helpen.” beaucoup is hier een bijwoord van graad en versterkt aiderait: “erg” of “veel”. Het noemt hier geen aantal personen of dingen. Voorbeeld: Ça aiderait beaucoup. — “Dat zou erg helpen.” Samen vormen Ça + aiderait + beaucoup de betekenis “Dat zou erg helpen.” De conditionnel presenteert het helpen als afhankelijk van een veronderstelde of niet-vaststaande omstandigheid, zonder dat de zin zelf die omstandigheid noemt.

6. Ne monte pas sur la marche du haut.

   Blijf van de bovenste trede af.

   Ne … pas

   niet (verbodspatroon)

   monte

   ga omhoog / klim

   sur

   op

   marche

   trede

   haut

   bovenste

   Uitgebreide uitleg

   Ne ... pas omringt hier de werkwoordsvorm monte en maakt er een verbod van: “doe het niet”. In een bevel aan één persoon staat het onderwerp meestal niet uitgeschreven. De vaste negatieve vorm is dus Ne monte pas ! — “Klim niet!” of “Ga niet naar boven!” In een bevestigend bevel valt ne ... pas weg: Monte ! — “Klim!” monte komt van het werkwoord monter, “omhooggaan, klimmen”. Hier is het de vorm voor een bevel aan één persoon. Het werkwoord kan ook met sur worden gebruikt om aan te geven waarop iemand terechtkomt: monter sur quelque chose — “ergens op klimmen”. sur betekent hier “op” en geeft de plaats of het oppervlak aan waarop de beweging eindigt. Het is niet hetzelfde als sous, “onder”. In monter sur la marche hoort sur bij de combinatie “op de trede klimmen”. marche betekent hier “trede”. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord; daarom staat ervoor la: la marche, “de trede”. Hetzelfde woord kan in een andere context ook “wandeling” of “lopen” betekenen, maar in deze zin gaat het door de omliggende plaatsaanduiding om een trede. haut draagt in du haut het idee “bovenste” of “bovenaan”. du is de samentrekking van de en le. In la marche du haut vormt du haut een vaste plaatsbepaling: “de bovenste trede”. haut is hier dus niet simpelweg een vrouwelijke vorm die zich aan marche aanpast; de uitdrukking gebruikt du haut als aanduiding van het bovenste niveau. Een vergelijkbare tegenstelling is du bas, “van onderen/onderaan”. Samen betekenen monte sur la marche du haut en de voorafgaande negatieve vorm Ne ... pas: “klim niet op de bovenste trede” of natuurlijker “blijf van de bovenste trede af”. De zin is een rechtstreeks verbod aan één persoon om op die trede te klimmen of erop te gaan staan.

7. Je vais rester sur une marche plus basse.

   Ik blijf op een lagere trede.

   Je vais

   ik ga

   rester

   blijven

   sur

   op

   marche

   trede

   plus basse

   lager

   Uitgebreide uitleg

   Je vais staat hier voor je + de tegenwoordige vorm vais van aller. Met een infinitief erna vormt aller de nabije toekomst: je vais rester betekent letterlijk ongeveer “ik ga blijven”, maar wordt in deze vaste vertaling natuurlijk weergegeven als “ik blijf”. Het onderwerp is dus je (“ik”); vais is geen vorm van rester. rester is het infinitief (“blijven”). Na aller blijft het volgende werkwoord in de infinitief: je vais rester, tu vas rester, elle va rester. Zonder aller kan het ook zelfstandig vervoegd worden, bijvoorbeeld: Je reste ici. — “Ik blijf hier.” sur betekent hier “op” en geeft de plaats aan. Het wordt gevolgd door une marche: sur une marche — “op een trede”. De vorm sur verandert niet mee met persoon of aantal. marche betekent hier “trede”. Het is het zelfstandig naamwoord in une marche; het lidwoord une laat zien dat het woord vrouwelijk is. Une drukt op zichzelf geen specifiek aantal uit; het introduceert hier een niet nader bepaalde trede. Een bruikbaar ander voorbeeld is: Je suis sur une marche. — “Ik sta op een trede.” plus basse betekent “lager”. Het bijvoeglijk naamwoord is basse, de vrouwelijke vorm van bas (“laag”), omdat het aansluit bij het vrouwelijke zelfstandig naamwoord marche. plus basse is de vergelijkende vorm: bas/basse — “laag”, plus bas/plus basse — “lager”. Het woord plus maakt dus de vergelijking, terwijl basse zelf de vorm van bas is. Voorbeeld: Cette marche est plus basse. — “Deze trede is lager.” Samen vormen de delen: Je vais rester (“ik blijf” / letterlijk “ik ga blijven”) + sur une marche (“op een trede”) + plus basse (“die lager is”). De volledige betekenis is: “Ik blijf op een lagere trede.”

8. Ramène-la quand tu as fini.

   Breng hem terug als je klaar bent.

   Ramène-la

   breng het terug

   quand

   wanneer; als

   tu as fini

   je bent klaar

   Uitgebreide uitleg

   Ramène-la is een gebiedende vorm: ramène komt van ramener (“terugbrengen”) en richt zich tot één persoon met tu. In de gebiedende wijs staat het voornaamwoord na het werkwoord en wordt het met een koppelteken verbonden: Ramène-la. la is hier een lijdend-voorwerpvoornaamwoord voor enkelvoudig vrouwelijk grammaticaal geslacht; het staat voor wat teruggebracht moet worden. Frans heeft in dezelfde positie bijvoorbeeld le voor enkelvoudig mannelijk. De vaste Nederlandse vertaling geeft dit voorwerp weer als “hem”, maar de Franse bronvorm blijft la. quand betekent hier “als” of “wanneer” en leidt de tijdsbepalende bijzin in. Een vergelijkbaar patroon is quand tu arrives (“als je aankomt”). tu as fini betekent “je bent klaar” in deze context. as is de vorm van avoir bij tu; samen met het voltooid deelwoord fini van finir vormt dit de passé composé: tu as fini (“je hebt beëindigd” / natuurlijker: “je bent klaar”). De vorm fini hoort bij finir; hij is niet afgeleid van avoir. Samen betekent de zin: “Breng hem terug als je klaar bent.” Eerst staat de opdracht om iets terug te brengen, daarna de voorwaarde dat de aangesprokene klaar is. De gebiedende wijs maakt de formulering direct en geschikt voor een instructie.