Een vertraagde bus | Leer frans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Excusez-moi, le bus est en retard ?

   Pardon, heeft de bus vertraging?

   Excusez-moi

   Pardon / neem me niet kwalijk

   bus

   bus

   en retard

   te laat / vertraagd

   Uitgebreide uitleg

   Excusez-moi betekent hier “pardon” of “neem me niet kwalijk”. Excusez is de beleefde gebiedende vorm van excuser (“verontschuldigen”), gericht aan één persoon met de beleefde aanspreekvorm of aan meerdere personen. moi is de beklemtoonde vorm van “mij”; samen vormt dit een vaste, beleefde manier om iemands aandacht te vragen of je te verontschuldigen. Tegen één persoon in een informele context gebruik je Excuse-moi. bus betekent “bus”. Het is een zelfstandig naamwoord; in deze zin laat le zien dat het in het Frans mannelijk is: le bus. Het meervoud heeft doorgaans dezelfde geschreven vorm: les bus. en retard betekent “te laat” of, bij vervoer, “vertraging hebbend”. Het is een vaste uitdrukking. Je kunt haar ook met andere zelfstandige naamwoorden gebruiken, bijvoorbeeld Le train est en retard. — “De trein heeft vertraging.” In het midden staat est, de derde persoon enkelvoud van être (“zijn”): être → est. De volledige nominale groep is le bus, en le bus est en retard betekent letterlijk dat de bus te laat is. In het Frans kan een vraag als Le bus est en retard ? door de vraagintonatie worden gevormd, zonder dat de woordvolgorde verandert. Alles samen is Excusez-moi, le bus est en retard ? een beleefde vraag: “Pardon, heeft de bus vertraging?” De context maakt duidelijk dat het over de actuele vertraging van de bus gaat.

2. Il y a beaucoup de circulation tout près.

   Er is hier vlakbij veel verkeer.

   Il y a

   er is / er zijn

   beaucoup de

   veel

   circulation

   verkeer

   tout près

   vlakbij

   Uitgebreide uitleg

   Il y a is een vaste Franse bestaansconstructie met de betekenis ‘er is’ of ‘er zijn’. In deze zin introduceert ze het verkeer dat aanwezig is. Het il verwijst hier niet naar een bepaalde persoon of zaak; het is een onpersoonlijk onderwerp. In tegenstelling tot het Nederlandse er is/er zijn verandert de Franse vorm il y a hier niet door het enkelvoud of meervoud van wat erop volgt. beaucoup de betekent ‘veel’ en staat vóór het zelfstandig naamwoord. Na een hoeveelheidwoord gebruikt het Frans de: beaucoup de circulation, niet beaucoup des circulation. Beaucoup kan ook zonder zelfstandig naamwoord staan, bijvoorbeeld J’en veux beaucoup — ‘Ik wil er veel van’. circulation betekent hier ‘verkeer’, meer bepaald het verkeer op de weg. Het is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: la circulation. In deze vaste uitdrukking wordt het doorgaans als een onbepaalde hoeveelheid behandeld, waardoor er geen lidwoord tussen beaucoup de en circulation staat. Een nuttig verwant woord is circuler, ‘zich verplaatsen’ of ‘rijden’, maar dat is een werkwoord en niet de vorm in deze zin. tout près is een bijwoordelijke uitdrukking die ‘vlakbij’ betekent. Près betekent ‘dichtbij’; tout versterkt dit hier, zoals in ‘heel dicht bij’. Voor een genoemde plaats of zaak staat vaak près de: La gare est près d’ici — ‘Het station is hier dichtbij.’ Samen betekent Il y a beaucoup de circulation ‘Er is veel verkeer’. tout près voegt de plaats toe: het verkeer is vlakbij de plaats waarnaar in de situatie wordt verwezen. De volledige zin betekent dus: ‘Er is hier vlakbij veel verkeer.’

3. Savez-vous quand il va arriver ?

   Weet u wanneer hij aankomt?

   Savez-vous

   weet u?

   quand

   wanneer

   il

   hij

   va

   gaat

   arriver

   aankomen

   Uitgebreide uitleg

   Savez-vous betekent hier “weet u?” en bevat de beleefde of meervoudige vorm vous van savoir (weten). De omkering van werkwoord en onderwerp — savez-vous — is een gebruikelijke manier om in verzorgd Frans een directe vraag te vormen. Vergelijk: Vous savez. = “U weet het.” quand betekent “wanneer” en opent hier de ingebedde vraag naar het tijdstip. Het is een vraagbijwoord; het vraagt dus naar het moment waarop iets gebeurt. il is een mannelijk enkelvoudig persoonlijk voornaamwoord als onderwerp. In deze vaste vertaling verwijst het naar “hij”. De vorm il blijft in deze functie gelijk, ongeacht de tijd van het werkwoord. va is de tegenwoordige tijd van aller (gaan), derde persoon enkelvoud. Samen met het daaropvolgende infinitief vormt het de Franse nabije toekomst: il va arriver = “hij zal aankomen” of natuurlijker “hij komt aan”. Het is dus niet alleen een los equivalent van “gaat”; va helpt hier de toekomstige gebeurtenis uit te drukken. arriver is de infinitief van “aankomen”. Na va staat de infinitief, niet een vervoegde vorm. Vergelijk: Il va partir. = “Hij zal vertrekken.” De opbouw is Savez-vous + quand + il va arriver: “Weet u wanneer hij zal aankomen?” In natuurlijk Nederlands is dat: “Weet u wanneer hij aankomt?” De vraag gaat over het tijdstip van zijn aankomst.

4. Il est toujours en route.

   Hij is nog onderweg.

   Il est

   hij is

   toujours

   nog steeds

   en route

   onderweg

   Uitgebreide uitleg

   Il est betekent hier ‘hij is’. Il is een persoonlijk voornaamwoord voor een mannelijke derde persoon enkelvoud; de vertaling identificeert de persoon als ‘hij’. Est is de vorm van être (‘zijn’) in de tegenwoordige tijd voor de derde persoon enkelvoud: je suis, tu es, il/elle est. Voorbeeld: Il est prêt. — ‘Hij is klaar.’ Toujours betekent in deze zin ‘nog steeds’: de toestand duurt voort. Het kan in andere zinnen ook ‘altijd’ betekenen, maar hier past ‘nog steeds’ bij de vaste vertaling en de context van iemand die nog niet is aangekomen. Voorbeeld: Elle est toujours au travail. — ‘Ze is nog steeds aan het werk.’ En route is een vaste uitdrukking met de betekenis ‘onderweg’. Het geheel beschrijft dat iemand op weg is; route betekent afzonderlijk ‘weg’ of ‘route’, maar de uitdrukking wordt niet woord voor woord als een gewone plaatsbepaling vertaald. Voorbeeld: Nous sommes en route. — ‘Wij zijn onderweg.’ Samen vormt Il est toujours en route de betekenis: ‘Hij is nog steeds onderweg.’ Il est geeft de toestand ‘hij is’, toujours geeft aan dat die toestand voortduurt, en en route zegt welke toestand dat is. De tegenwoordige tijd presenteert dit als de huidige situatie.

5. Alors, l'attente peut durer plus longtemps.

   Dus het wachten kan langer duren.

   Alors

   dus

   l'attente

   het wachten

   peut

   kan

   durer

   duren

   plus longtemps

   langer

   Uitgebreide uitleg

   Alors betekent hier “dus” en legt een gevolgtrekking of overgang naar de volgende mededeling aan. Het kan in andere contexten ook “toen” betekenen, maar die tijdsbetekenis past hier niet. Voorbeeld: Alors, on commence. — “Dus beginnen we.” l'attente betekent hier “het wachten”. Het is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord l'; de apostrof is de gebruikelijke verkorting van la vóór een klinker. Het woord hoort bij attendre (“wachten”), maar l'attente benoemt de wachttijd of het wachten als situatie. Voorbeeld: L'attente est longue. — “Het wachten duurt lang.” peut komt van pouvoir (“kunnen”) en is de tegenwoordige tijd voor de derde persoon enkelvoud. Het geeft hier mogelijkheid aan: iets kan gebeuren, niet dat het zeker gebeurt. Na peut staat het hele werkwoord in de infinitief: peut durer — “kan duren”. Voorbeeld: Le trajet peut durer une heure. — “De rit kan een uur duren.” durer betekent “duren” en staat hier in de infinitief omdat het volgt op peut. Het onderwerp van durer is dezelfde situatie als in l'attente; de constructie zegt dus dat het wachten een bepaalde tijd kan voortduren. Voorbeeld: Cela peut durer longtemps. — “Dat kan lang duren.” plus longtemps betekent “langer”. longtemps is een bijwoord (“lang” in de betekenis van tijdsduur), en plus maakt daarvan de vergelijkende vorm: plus longtemps — “langer” of letterlijk “voor een langere tijd”. Het is dus niet het bijvoeglijk naamwoord long dat hier wordt verbogen. Voorbeeld: Il reste plus longtemps. — “Hij blijft langer.” Samen vormen de delen: Alors (“dus”) + l'attente (“het wachten”) + peut durer (“kan duren”) + plus longtemps (“langer”). De volledige betekenis is: “Dus het wachten kan langer duren.”

6. Y a-t-il un autre bus sur le même trajet ?

   Is er nog een bus voor dezelfde route?

   Y a-t-il

   is er?

   autre

   andere

   bus

   bus

   sur

   op; voor

   même

   zelfde

   trajet

   route

   Uitgebreide uitleg

   Y a-t-il is the question form of il y a, meaning that something exists or is available. In this sentence, il is the formal subject in the fixed existential pattern; y points to existence or presence, and a is the form of avoir used in il y a. The subject–verb inversion produces a-t-il; the -t- is a linking letter for pronunciation, not an additional word with its own meaning. Compare: Il y a un bus. — “Er is een bus.” Y a-t-il un bus ? — “Is er een bus?” autre means “another” here: an additional bus of the relevant kind, rather than the already considered one. Its useful basic contrast is le même (“dezelfde”) versus un autre (“een andere”). Autre has the same form with a singular masculine or feminine noun; in the plural it becomes autres. Example: Je prends un autre train. — “Ik neem een andere trein.” bus is the noun “bus”. In this sentence it is the thing whose presence is being asked about. The spelling bus is also used for the plural in French: un bus can be singular, while des bus is plural; the article normally shows the number. Example: Le bus arrive. — “De bus komt aan.” sur is a preposition meaning “op” or, with a route, “voor/langs”. Here it introduces the route associated with the bus: the bus is considered in relation to that route. Example: Le train est sur cette ligne. — “De trein rijdt op deze lijn.” même means “dezelfde” in le même trajet. It agrees with the noun it describes: même is singular here, and mêmes is plural; the feminine singular form is also même. Do not confuse this use with même meaning “zelfs”, as in Même Paul vient. — “Zelfs Paul komt.” trajet means “route” or “reistraject”: the path or journey being taken. It is a masculine noun, which is why the phrase has le même trajet. Example: Le trajet est long. — “De route is lang.” Together, un autre bus means “nog een/een andere bus”, and sur le même trajet specifies that this bus is connected with the same route. The existential question pattern Y a-t-il ... ? asks whether that bus is available or exists in the relevant situation. The complete meaning is therefore: “Is er nog een bus voor dezelfde route?”

7. Oui, il y en a un, mais cette option prend plus de temps.

   Ja, die is er, maar die optie duurt langer.

   Oui

   ja

   il y en a un

   er is er één

   cette

   die

   option

   optie

   prend

   kost / duurt

   plus

   meer

   temps

   tijd

   Uitgebreide uitleg

   Oui bevestigt de voorafgaande vraag: “ja”. Het is een zelfstandig bevestigingswoord en verandert niet naar persoon of getal. il y en a un is een veelgebruikte Franse bestaansconstructie: hier betekent ze “er is er één”. il is een onpersoonlijk onderwerp. y maakt deel uit van de constructie il y a en hoeft hier niet naar een concrete plaats te verwijzen. en verwijst naar een eerder genoemde of begrepen hoeveelheid; in deze context gaat het om een bus. a is de tegenwoordige tijd van avoir bij il; de basisvorm is avoir. un geeft hier één exemplaar aan. Voorbeeld: Il y en a deux. — “Er zijn er twee.” cette betekent in deze zin “die” en staat bij een vrouwelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord. Franse demonstratieven maken niet hetzelfde onderscheid tussen nabijheid en afstand als het Nederlandse deze en die; afhankelijk van de context kan cette dus beide betekenen. Hier past “die optie” bij de vaste vertaling. Andere vormen zijn bijvoorbeeld ce bij mannelijk enkelvoud en ces bij meervoud: cette option, ce bus, ces options. option is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord: “optie”. Dat zie je onder andere in une option, cette option en des options; het lidwoord of aanwijzend woord stemt af op het geslacht en getal van het zelfstandig naamwoord. prend is de vorm van prendre (“nemen”) in de tegenwoordige tijd bij een derde persoon enkelvoud: il/elle prend. In prendre du temps betekent het werkwoord hier niet letterlijk fysiek nemen, maar “tijd kosten” of “duren”. Voorbeeld: Le trajet prend une heure. — “De route duurt een uur.” plus geeft hier een vergelijking aan: “meer”. Samen met temps vormt het de constructie plus de temps, “meer tijd”. Het vergelijkende tegenovergestelde is moins, “minder”. temps betekent hier “tijd”. Het is een mannelijk zelfstandig naamwoord en staat in prendre du temps. In andere contexten kan temps ook bijvoorbeeld “weer” of “tijdperk” betekenen, maar dat zijn niet de betekenissen in deze zin. Samen betekent Oui, il y en a un dat er inderdaad één bus is. Mais (“maar”) verbindt dit met de tegenstelling. Cette option prend plus de temps zegt dat die optie meer tijd kost dan de relevante andere optie; natuurlijk vertaald: “Ja, die is er, maar die optie duurt langer.”

8. Je vais attendre ce bus ici.

   Ik blijf hier op deze bus wachten.

   Je vais

   ik ga / ik zal

   attendre

   wachten

   ce

   deze

   bus

   bus

   ici

   hier

   Uitgebreide uitleg

   Je vais betekent hier letterlijk dat de spreker iets op korte termijn zal doen. vais is de vorm van aller bij je; samen met een infinitief vormt aller + infinitif de futur proche: Je vais partir = “Ik ga vertrekken”. Het is dus niet alleen het zelfstandige werkwoord “gaan”; in deze constructie markeert het de nabije toekomst. attendre betekent hier “wachten”. Dit is de infinitief na vais. Het werkwoord blijft na aller in de infinitief: Je vais attendre = “Ik ga wachten”. Andere bruikbare vormen zijn bijvoorbeeld j’attends = “ik wacht” en j’ai attendu = “ik heb gewacht”. ce staat vóór bus en betekent hier “deze”. Het is een aanwijzend bijvoeglijk woord. In deze combinatie is ce de vorm vóór een mannelijk enkelvoudig zelfstandig naamwoord; vóór een vrouwelijk enkelvoud staat bijvoorbeeld cette, zoals in cette option in de voorafgaande zin. Het aanwijzende woord bepaalt niet zelfstandig wie of wat bedoeld wordt; hier vormt het samen met bus de groep “deze bus”. bus betekent “bus”. Het is een zelfstandig naamwoord; in het Frans is bus mannelijk, wat de vorm ce in ce bus verklaart. Het meervoud is eveneens bus, maar een meervoudige bepaler zou bijvoorbeeld ces zijn: ces bus = “deze bussen”. ici betekent “hier” en geeft de plaats aan. Het is een bijwoord en verandert niet mee met een persoon of zelfstandig naamwoord. Bijvoorbeeld: J’attends ici. = “Ik wacht hier.” Samen vormen Je vais en attendre de constructie voor een nabije toekomstige handeling: “ik ga wachten”. ce bus is het concrete object van dat wachten, en ici geeft de plaats aan. De volledige betekenis is daarom: “Ik blijf hier op deze bus wachten.”

9. C'est probablement le mieux si vous pouvez attendre.

   Dat is waarschijnlijk het beste als u kunt wachten.

   C'est

   dat is

   probablement

   waarschijnlijk

   le mieux

   het beste

   si

   als

   vous pouvez

   u kunt

   attendre

   wachten

   Uitgebreide uitleg

   C'est is de samentrekking van ce en est, een vorm van être in de derde persoon enkelvoud van de tegenwoordige tijd. Hier verwijst ce naar de situatie of mogelijkheid die wordt beoordeeld; samen betekent dit “dat is”. Herbruikbaar patroon: C'est important. — “Dat is belangrijk.” probablement is een bijwoord met de betekenis “waarschijnlijk”. Het maakt de uitspraak waarschijnlijk, maar niet zeker. Voorbeeld: Il viendra probablement. — “Hij komt waarschijnlijk.” le mieux betekent hier “het beste”. mieux is de vergelijkende vorm die bij het bijwoord bien hoort: bien = “goed”, mieux = “beter”, en le mieux = “het beste”. Deze vorm beoordeelt hoe iets gebeurt of welke mogelijkheid de voorkeur heeft. Verwar hem niet met meilleur, een bijvoeglijk naamwoord dat bij een zelfstandig naamwoord staat: la meilleure solution — “de beste oplossing”. si leidt de voorwaarde “als” in. De bijzin na si geeft aan onder welke voorwaarde de hoofdmededeling geldt. Voorbeeld: C'est possible si tu viens. — “Dat is mogelijk als je komt.” vous pouvez combineert pouvez, de tegenwoordige vorm van pouvoir bij vous, met de betekenis “u kunt”. Vous kan één persoon beleefd aanspreken of meerdere personen aanduiden; pouvez heeft in beide gevallen dezelfde vorm. Pouvoir wordt gevolgd door een infinitief: Vous pouvez entrer. — “U kunt binnenkomen.” attendre is de infinitief met de betekenis “wachten”. Na pouvoir benoemt deze infinitief de handeling die mogelijk is: vous pouvez attendre = “u kunt wachten”. Attendre krijgt hier geen persoonsuitgang, omdat pouvez de persoon en het getal van het onderwerp al uitdrukt. Samen beoordeelt C'est probablement le mieux de situatie als waarschijnlijk de beste mogelijkheid. si vous pouvez attendre voegt de voorwaarde “als u kunt wachten” toe. De volledige betekenis is dus: “Dat is waarschijnlijk het beste als u kunt wachten.”