Een gedeelde koelkast gebruiken | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 共有冷蔵庫を使ってもいいですか。

   Mag ik de gedeelde koelkast gebruiken?

   共有冷蔵庫

   gedeelde koelkast

   使って

   gebruiken

   もいいですか

   mag dat?

   Uitgebreide uitleg

   共有冷蔵庫 betekent hier “gedeelde koelkast”. 冷蔵庫 is het zelfstandig naamwoord “koelkast”; 共有 geeft aan dat die koelkast gedeeld is. Samen vormen ze een compacte nominale samenstelling. In een ander voorbeeld: 共有スペース = “gedeelde ruimte”. 使って komt van 使う, “gebruiken”. Dit is de te-vorm van het werkwoord: 使う → 使って. Die vorm kan onder andere vóór een volgend patroon staan. De beleefde tegenwoordige vorm is 使います. Voorbeeld: この部屋を使います。 = “Ik gebruik deze kamer.” もいいですか vormt hier, samen met de voorafgaande te-vorm, het patroon V-てもいいですか, “mag ik V doen?” Letterlijk drukt いい uit dat iets aanvaardbaar of in orde is; in deze combinatie vraagt de spreker beleefd om toestemming. Voorbeeld: ここに座ってもいいですか。 = “Mag ik hier zitten?” De delen komen samen als 共有冷蔵庫 + 使ってもいいですか: de spreker vraagt beleefd of die de gedeelde koelkast mag gebruiken. Dat geeft de vaste betekenis “Mag ik de gedeelde koelkast gebruiken?”

2. 冷蔵庫に入れる前に、食べ物にラベルを付けてください。

   Plak een etiket op je eten voordat je het erin zet.

   冷蔵庫

   koelkast

   入れる

   erin zetten

   前に

   voordat

   食べ物

   eten

   ラベル

   etiket

   付けてください

   gelieve te plakken

   Uitgebreide uitleg

   冷蔵庫 betekent hier koelkast. Het is een zelfstandig naamwoord. In 冷蔵庫に markeert に de bestemming: de plaats waar iets in terechtkomt. Bijvoorbeeld: 箱を冷蔵庫に入れる。 — Ik zet de doos in de koelkast. 入れる betekent hier ergens in doen of zetten. De vorm is de woordenboekvorm van het werkwoord; in 入れる前に staat die vorm vóór 前に om een handeling aan te geven die nog moet gebeuren: “voordat je iets erin zet”. Het voorwerp van 入れる wordt hier niet apart genoemd; de vertaling maakt duidelijk dat het om het eten gaat. 前に betekent “voordat” of letterlijk “ervoor”. Het patroon werkwoord in woordenboekvorm + 前に is bruikbaar voor “voordat je …”. Bijvoorbeeld: 寝る前に歯を磨きます。 — Ik poets mijn tanden voordat ik ga slapen. 食べ物 betekent eten of voedsel. Het is een zelfstandig naamwoord. In 食べ物に markeert に wat het doel of de drager van een handeling is: het etiket wordt op het eten aangebracht. ラベル betekent etiket of label. Dit is een leenwoord dat in het Japans in katakana wordt geschreven. In ラベルを markeert を het directe voorwerp: het label is wat je aanbrengt. 付けてください komt van 付ける, “aanbrengen, vastmaken of toevoegen”. 付けて is de te-vorm van 付ける; samen met ください vormt die een beleefd verzoek: “breng het aan” of “plak het erop”. De vorm zegt hier niet dat de handeling al voltooid is. Bijvoorbeeld: 名前を書いてください。 — Schrijf alstublieft je naam op. Samen vormt 冷蔵庫に入れる前に de voorwaarde “voordat je het in de koelkast zet”. Daarna geeft 食べ物にラベルを付けてください het verzoek “plak een etiket op je eten”. De volledige betekenis is dus: “Plak een etiket op je eten voordat je het erin zet.”

3. ラベルはどこにありますか。

   Waar kan ik een etiket vinden?

   ラベル

   etiket

   どこ

   waar

   ありますか

   is het er?

   Uitgebreide uitleg

   ラベル betekent hier “etiket”. Het is een zelfstandig naamwoord, geschreven in katakana; hetzelfde woord kan in andere zinnen bijvoorbeeld het label op een voorwerp aanduiden. どこ betekent “waar”. In どこに vraagt に naar de plaats waar iets zich bevindt. Een bruikbaar patroon is Xはどこにありますか — “Waar is X?” of, afhankelijk van de context, “Waar kan ik X vinden?” Voorbeeld: 鍵はどこにありますか。 — “Waar is de sleutel?” of “Waar zijn de sleutels?” Het Japans markeert hier niet zelfstandig het enkelvoud of meervoud. ありますか komt van ある, “er zijn / zich bevinden” voor niet-levende zaken. あります is de beleefde vorm; か maakt er een vraag van. Deze vorm drukt hier het bestaan of de locatie van een etiket uit, niet een handeling van iemand. Voorbeeld: 本があります。 — “Er is een boek.” は is het topicteken: ラベルは betekent “wat het etiket betreft”. Het markeert hier het onderwerp van gesprek, terwijl どこに de gevraagde locatie aangeeft. Samen vormt ラベルはどこにありますか。 de beleefde vraag “Waar kan ik een etiket vinden?” De Japanse formulering vraagt waar het etiket zich bevindt; de Nederlandse vertaling geeft dat natuurlijk weer als waar men het kan vinden.

4. 冷蔵庫の横にラベルがあります。

   Er liggen etiketten naast de koelkast.

   冷蔵庫

   koelkast

   横に

   ernaast / aan de zijkant

   ラベル

   etiketten

   あります

   is/zijn aanwezig

   Uitgebreide uitleg

   冷蔵庫 betekent hier ‘koelkast’. Het is een zelfstandig naamwoord. In 冷蔵庫の横 verbindt の dit woord met 横: de zijkant naast de koelkast, natuurlijk vertaald als ‘naast de koelkast’. Voorbeeld: 冷蔵庫を開けます。 — ‘Ik open de koelkast.’ 横に betekent hier ‘ernaast’ of ‘aan de zijkant’. 横 verwijst naar een zijkant of een plaats ernaast, en に markeert de plaats waar iets aanwezig is. Het gaat hier om een locatie, niet om een beweging naar die plaats. Voorbeeld: 机の横にかばんがあります。 — ‘Er staat een tas naast het bureau.’ ラベル betekent hier ‘etiketten’. Dit leenwoord verandert in het Japans niet van vorm voor enkelvoud of meervoud. De Japanse vorm zelf specificeert het aantal niet; in deze vaste vertaling gaat het om meerdere etiketten. Voorbeeld: ラベルを見ます。 — ‘Ik bekijk het etiket.’ あります geeft aan dat iets niet-levends aanwezig is of zich ergens bevindt. Het is de beleefde niet-verleden vorm van ある. Voor levende wezens wordt doorgaans います gebruikt. In deze zin betekent あります op zichzelf niet ‘liggen’; de plaatsconstructie en de vaste vertaling geven samen de natuurlijke Nederlandse formulering ‘er liggen etiketten’. In 冷蔵庫の横にラベルがあります markeert が ラベル als datgene waarvan de aanwezigheid wordt meegedeeld. De opbouw is [plaats]に [iets]が あります — ‘er is/zijn [iets] op, in of bij [plaats]’. Samen betekent de zin: ‘Er liggen etiketten naast de koelkast.’

5. 中に十分なスペースがありますか。

   Is er binnen genoeg ruimte?

   中に

   binnen

   十分な

   voldoende

   スペース

   ruimte

   ありますか

   is er?

   Uitgebreide uitleg

   中に betekent hier “binnen” of “aan de binnenkant”. 中 is een zelfstandig naamwoord met de betekenis “binnenkant” of “binnenste”; に markeert hier de plaats waar iets aanwezig is. Het is dus een plaatsaanduiding, niet het Nederlandse voorzetsel “in” als losstaand woord. 十分な betekent “voldoende” of “genoeg”. 十分 is hier een な-bijvoeglijk woord: vóór een zelfstandig naamwoord krijgt het de vorm 十分な. In 十分なスペース beschrijft het de hoeveelheid ruimte. In een andere positie kan dezelfde eigenschap bijvoorbeeld als スペースが十分です worden uitgedrukt: “de ruimte is voldoende”. スペース is een zelfstandig naamwoord, ontleend aan het Engelse “space”, en betekent hier “ruimte”. Het kan ook andere soorten ruimte aanduiden, afhankelijk van de context, maar in deze zin gaat het om beschikbare ruimte binnen iets. Een bruikbaar patroon is 十分な + zelfstandig naamwoord: 十分な時間 betekent bijvoorbeeld “voldoende tijd”. ありますか bestaat uit あります, de beleefde vorm van ある, en het vraagpartikel か. ある wordt gebruikt voor het bestaan of aanwezig zijn van niet-levende dingen, zoals ruimte. De vraagvorm ありますか betekent hier “is er?” of “is ... aanwezig?”. Het is niet dezelfde vorm als いますか, die voor levende wezens wordt gebruikt. Een herbruikbaar voorbeeld is 時間がありますか。 — “Heb je tijd?” / letterlijker: “Is er tijd beschikbaar?” Samen vormen de delen 中に + 十分なスペース + ありますか: “Is er binnen voldoende ruimte?” 中に geeft de plaats aan, 十分な beschrijft スペース, en ありますか vraagt beleefd of die ruimte daar aanwezig is. De zin is een beleefde vraag naar beschikbare ruimte binnen de bedoelde plaats of het bedoelde voorwerp.

6. 一番上の棚を使ってください。そこに空きがあります。

   Gebruik de bovenste plank; daar is ruimte.

   一番上

   bovenste

   棚

   plank; schap

   使ってください

   gebruik alstublieft

   そこに

   daar

   空き

   vrije ruimte

   あります

   er is; aanwezig zijn

   Uitgebreide uitleg

   一番上 betekent hier “het allerhoogste” of “bovenste”. 一番 maakt een vergelijking tot de hoogste graad; 上 betekent “bovenkant” of “boven”. Samen vormt dit met の de bepaling 一番上の: “de bovenste ...”. 棚 betekent “plank” of “schap”. In 一番上の棚 staat het zelfstandig naamwoord na の; de hele groep betekent dus “de bovenste plank”. 使ってください komt van 使う (“gebruiken”). De vorm 使って is de て-vorm, gevolgd door ください; 〜てください is een beleefd verzoek: “gebruik alstublieft ...”. Het is geen gewone mededeling dat iemand iets gebruikt. Voorbeeld: 見てください。 — “Kijk alstublieft.” そこに betekent hier “daar”. そこ verwijst naar een plaats die in de situatie als “daar” wordt aangewezen, en に markeert die plaats als de locatie waar iets aanwezig is. In deze zin sluit dat aan bij de genoemde plank en de vertaling “daar”. 空き betekent “vrije ruimte” of “een lege plek”. Het is hier een zelfstandig naamwoord, niet het bijvoeglijke woord “leeg” dat direct een zelfstandig naamwoord beschrijft. Voorbeeld: 空きがあります。 — “Er is vrije ruimte.” あります is de beleefde vorm van ある, gebruikt voor het bestaan of aanwezig zijn van niet-levende zaken, zoals ruimte. ある wordt beleefd あります; het drukt hier geen handeling uit, maar “er is” of “het is aanwezig”. De eerste zin wordt zo opgebouwd: 一番上の棚 (“de bovenste plank”) + を (het object van de handeling) + 使ってください (“gebruik alstublieft”). De tweede zin zegt そこに (“daar”) + 空きがあります (“is vrije ruimte”). Samen betekent de uiting: “Gebruik de bovenste plank; daar is ruimte.”

7. あとで自分の食べ物を冷蔵庫から出します。

   Ik haal mijn eten er later uit.

   あとで

   later

   自分の

   mijn eigen

   食べ物

   eten

   冷蔵庫

   koelkast

   から

   uit

   出します

   eruit halen

   Uitgebreide uitleg

   あとで betekent hier “later”. Het is een tijdsbepaling en kan aan het begin of elders in de zin staan, bijvoorbeeld: あとで電話します。 — “Ik bel later.” 自分の geeft aan dat iets bij de betrokkene zelf hoort: hier “mijn eigen”. 自分 betekent “zelf” en の verbindt dit met het volgende zelfstandig naamwoord. In deze zin bepaalt de context en de vertaling dat het om het eten van de spreker gaat. Een voorbeeld is: 自分の部屋 — “mijn eigen kamer”. 食べ物 betekent “eten” of “voedsel”. Het is een zelfstandig naamwoord; 食べる betekent daarentegen “eten” als handeling. In 自分の食べ物 vormt het een naamwoordgroep: “mijn eigen eten”. 冷蔵庫 betekent “koelkast”. Het is het concrete vertrekpunt van de beweging: het eten wordt uit de koelkast gehaald. Een herbruikbaar voorbeeld is: 冷蔵庫に入れます。 — “Ik leg het in de koelkast.” から staat na 冷蔵庫 en markeert hier de bron of het vertrekpunt: “uit de koelkast”. Bijvoorbeeld: 家から来ました。 — “Ik ben vanuit huis gekomen.” 出します is de beleefde niet-verleden vorm van 出す, “eruit halen”, “naar buiten brengen” of “uitnemen”. In deze zin verwijst de vorm naar een geplande of toekomstige handeling: “ik haal eruit”. De vorm 出します kan afhankelijk van de context zowel een gewoonte als een toekomstige handeling uitdrukken; あとで maakt hier de latere handeling duidelijk. Het onderwerp wordt in het Japans niet uitgesproken, maar de Nederlandse vertaling maakt duidelijk dat de spreker degene is die het eten haalt. Samen vormen 自分の食べ物を (“mijn eigen eten” als object), 冷蔵庫から (“uit de koelkast”) en 出します (“haal eruit”) de betekenis: “Ik haal mijn eigen eten later uit de koelkast.” を markeert daarbij het eten als datgene wat wordt uitgehaald. De hele zin is beleefd en past bij een praktische mededeling of afspraak.

8. そうすると、ほかの人のために空きが残ります。

   Zo blijft er ruimte over voor andere mensen.

   そうすると

   dan blijft / in dat geval

   ほか

   andere

   人

   persoon; mens

   のために

   voor; ten behoeve van

   空き

   vrije ruimte; plaats

   残ります

   blijft over

   Uitgebreide uitleg

   そうすると betekent hier “dan” of “in dat geval” en verbindt een voorafgaande handeling of situatie met het gevolg dat nu wordt genoemd. Het is een herbruikbare manier om een gevolg in te leiden. Voorbeeld: そうすると、うまくいきます。 — “Dan lukt het.” ほか betekent hier “andere”. In ほかの人 staat het vóór 人 en werkt het samen met の als bepaling: “andere mensen”. ほか zelf geeft niet aan hoeveel mensen het zijn; dat aantal volgt niet automatisch uit deze vorm. 人 betekent “persoon” of “mens”. In deze zin is het het zelfstandig naamwoord dat door ほかの wordt bepaald, zodat ほかの人 “andere mensen” betekent. 人 kan afhankelijk van de context naar één of meer personen verwijzen. Voorbeeld: 人が来ます。 — “Er komt een persoon / er komen mensen.” のために betekent “voor” of “ten behoeve van”. In deze zin markeert het voor wie de ruimte beschikbaar blijft: ほかの人のために — “voor andere mensen”. Voorbeeld: 家族のために料理します。 — “Ik kook voor mijn gezin.” 空き betekent hier “vrije ruimte” of “een vrije plaats”. Het is een zelfstandig naamwoord en kan bijvoorbeeld verwijzen naar beschikbare ruimte, niet naar een concrete hoeveelheid die door het woord zelf wordt genoemd. Voorbeeld: 席に空きがあります。 — “Er zijn vrije plaatsen.” 残ります is de beleefde niet-verleden vorm van 残る, “overblijven” of “achterblijven”. De vorm 残ります kan in een gewone mededeling zowel een huidige als een toekomstige situatie uitdrukken; hier wordt het gevolg weergegeven als “blijft over”. Voorbeeld: 少し残ります。 — “Er blijft een beetje over.” Samen betekent そうすると、ほかの人のために空きが残ります。: “Dan blijft er ruimte over voor andere mensen.” そうすると koppelt het gevolg aan de voorafgaande situatie, ほかの人のために geeft aan voor wie de ruimte bedoeld is, en 空きが残ります zegt dat die vrije ruimte overblijft.