Een losse deurkruk vastzetten | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 浴室のドアノブがまたぐらぐらする。

   De deurkruk van de badkamer zit weer los.

   浴室

   badkamer

   ドアノブ

   deurkruk

   また

   weer

   ぐらぐらする

   los zitten; wiebelen

   Uitgebreide uitleg

   浴室 betekent hier “badkamer”. Het is een zelfstandig naamwoord. In 浴室のドアノブ verbindt の het eerste zelfstandig naamwoord met het tweede: letterlijk “de deurkruk van de badkamer”. 部屋 betekent bijvoorbeeld “kamer”, maar dat is een ander woord. ドアノブ is een leenwoord voor “deurkruk” of “deurklink”. Het is hier het hoofdzelfstandig naamwoord van de woordgroep 浴室のドアノブ. Voorbeeld: ドアノブを回す。 — “Ik draai aan de deurkruk.” また betekent “weer” of “opnieuw”. Het geeft aan dat dezelfde toestand of gebeurtenis opnieuw geldt; het zegt op zichzelf niet wanneer de vorige keer was. Voorbeeld: また雨が降る。 — “Het gaat weer regenen.” ぐらぐらする beschrijft hier dat iets wiebelt en daardoor los aanvoelt of loszit. ぐらぐら is een klanknabootsende beschrijving van instabiliteit, en する maakt er een werkwoordelijke uitdrukking van. In deze zin beschrijft de uitdrukking de toestand van de deurkruk, niet een afzonderlijke handeling van iemand. Voorbeeld: この椅子はぐらぐらする。 — “Deze stoel wiebelt.” De structuur 浴室のドアノブが markeert de deurkruk van de badkamer als datgene waarover de zin gaat; が markeert hier het onderwerp. Daarna zegt またぐらぐらする dat dit voorwerp opnieuw wiebelt of loszit. する staat in de niet-verleden vorm, die in het Japans zowel een huidige toestand als een algemene of nabije gebeurtenis kan uitdrukken; de vaste vertaling maakt hier de huidige toestand “zit weer los” duidelijk. Samen betekent de hele zin: “De deurkruk van de badkamer zit weer los.”

2. 昨日気づいたけど、締めるのを忘れちゃった。

   Ik merkte het gisteren, maar vergat hem vast te draaien.

   昨日

   gisteren

   気づいた

   merkte het op

   けど

   maar

   締める

   vastdraaien

   のを

   het …-en

   忘れちゃった

   vergat

   Uitgebreide uitleg

   昨日 betekent hier “gisteren” en geeft het tijdstip van de waarneming aan. Het is een zelfstandig tijdwoord dat gewoonlijk zonder extra voorzetsel vóór de rest van de zin staat. 気づいた is de verleden vorm van 気づく: “merken” of “beseffen”. In deze zin is het onderwerp niet uitgesproken; volgens de vaste vertaling gaat het om de spreker (“ik”), die het gisteren merkte. 気づく krijgt hier geen lijdend voorwerp met を; wat men opmerkt kan bijvoorbeeld met に worden genoemd, maar dat element staat niet in deze zin. けど betekent “maar” en verbindt twee delen met een tegenstelling. Het eerste deel zegt dat de spreker iets opmerkte; het tweede deel zegt dat de spreker vergat te handelen. Aan het einde van een zin kan けど ook een zachtere onafgemaakte aansluiting vormen, maar hier staat het midden in de zin als verbindingswoord. 締める betekent “vastdraaien” of “aandraaien”. Dit is de woordenboekvorm van een transitief werkwoord: iemand draait iets vast. Het voorwerp is hier niet uitgesproken; volgens de vaste vertaling en de context gaat het om het onderdeel dat loszit. Een nuttig contrast is 締まる, “vast komen te zitten” of “strak worden”, waarbij het onderwerp zelf de verandering ondergaat: ネジが締まる betekent bijvoorbeeld “de schroef komt vast te zitten”. のを maakt van de voorafgaande handeling 締める een zelfstandig naamwoordachtige eenheid en markeert die eenheid vervolgens als voorwerp van 忘れる. Het patroon V-woordenboekvorm + のを忘れる betekent “vergeten om V”. Hier is dat dus “vergeten om het vast te draaien”. の is in dit patroon niet het bezittelijke “van”; を hoort bij 忘れる. 忘れちゃった is een verkorte spreektaalvorm van 忘れてしまった, de verleden vorm van 忘れてしまう. 忘れる betekent “vergeten”. In het patroon V-てしまう wordt een handeling als voltooid of onbedoeld-afgelopen voorgesteld; met 忘れる past dat bij “vergeten zijn”. De volledige vorm is geschikter in neutrale of formelere taal, terwijl 忘れちゃった informeel klinkt. Samen ontstaat de volgorde: 昨日 (“gisteren”) + 気づいた (“ik merkte het”) + けど (“maar”) + 締めるのを (“het vastdraaien”) + 忘れちゃった (“vergat”). De volledige betekenis is daarom: “Ik merkte het gisteren, maar vergat het vast te draaien.” De spreker laat zowel het onderwerp van 気づいた en 忘れちゃった als het voorwerp van 締める weg; de vaste vertaling identificeert het onderwerp als “ik”, en de context ondersteunt het bedoelde voorwerp.

3. 引き出しにドライバーはある？

   Ligt er een schroevendraaier in de lade?

   引き出し

   lade

   ドライバー

   schroevendraaier

   ある

   er zijn; aanwezig zijn

   Uitgebreide uitleg

   引き出し betekent hier “lade”. Het is een zelfstandig naamwoord. In 引き出しに geeft に de plaats aan waar iets zich bevindt: “in de lade”. Bijvoorbeeld: 机の引き出しに鍵がある。 — “Er zit een sleutel in de bureaulade.” ドライバー betekent hier “schroevendraaier”. Dit is een leenwoord dat als zelfstandig naamwoord wordt gebruikt. In deze zin staat het met は als onderwerp van gesprek: de vraag gaat erom of er een schroevendraaier aanwezig is. は hoeft daarbij geen tegenstelling uit te drukken; het markeert hier vooral het besproken item. ある is de gewone vorm voor het bestaan of aanwezig zijn van een niet-levend ding. De basisvorm is ある; nuttige vormen zijn ない “er is niet”, あった “er was” en het beleefde あります “er is”. Voor levende wezens gebruikt het Japans doorgaans いる in plaats van ある. Bijvoorbeeld: 机の上にペンがある。 — “Er ligt een pen op het bureau.” Samen vormen 引き出しに en ドライバーはある？ de vraag 引き出しにドライバーはある？. Letterlijk wordt gevraagd of een schroevendraaier in de lade aanwezig is; de natuurlijke Nederlandse betekenis is: “Ligt er een schroevendraaier in de lade?” De vraag gebruikt de gewone, informele stijl. In een beleefdere formulering kan ある？ bijvoorbeeld ありますか worden.

4. 小さいほうでこのねじを締められると思う。

   De kleine zou voor deze schroeven moeten werken.

   小さいほう

   de kleinere

   で

   met

   この

   deze

   ねじ

   schroef

   締められる

   kunnen vastdraaien

   と思う

   ik denk

   Uitgebreide uitleg

   小さいほう betekent hier “de kleinere”. 小さい betekent “klein”; ほう maakt van een vergelijking een keuze tussen opties. Zo kan 小さいほう “de kleinere” betekenen. In deze context gaat het, gezien de voorafgaande vraag over een schroevendraaier en de vaste vertaling, om de kleine ervan; het Japanse fragment noemt het soort voorwerp niet zelfstandig. で markeert hier het middel waarmee de handeling wordt uitgevoerd: “met”. Een herbruikbaar patroon is 道具で動作する — “een handeling met een gereedschap uitvoeren”. この betekent “deze” en staat vóór een zelfstandig naamwoord: このねじ is “deze schroef”. Deze vorm verandert niet naar geslacht of getal. Hij wijst het bedoelde voorwerp aan; op zichzelf geeft hij geen numerieke hoeveelheid aan. ねじ betekent “schroef” en is hier het voorwerp van de handeling. Voorbeeld: このねじを締める — “deze schroef vastdraaien”. 締められる komt van 締める, “vastdraaien” of “aandraaien”. Hier is 締められる de potentialis: “kunnen vastdraaien”. Bij dit werkwoord wordt 締める in deze betekenis 締められる. Dezelfde vorm kan in een andere context ook passief worden opgevat, maar hier ondersteunt de gereedschapscontext de betekenis “kunnen”. Het partikel を na ねじ markeert de schroef als object van 締める. と思う bestaat uit と, dat de voorafgaande inhoud als gedachte of oordeel markeert, en 思う, “denken”. 思う staat hier in de niet-verleden vorm en maakt de uitspraak tot een inschatting: “ik denk dat …”. Het onderwerp van 思う is niet uitgedrukt; in deze situatie wordt de spreker doorgaans als denker begrepen, maar de Japanse vorm zelf markeert geen persoon. Een herbruikbaar patroon is 〜と思う — “ik denk dat …”. Samen vormt 小さいほうで het middel (“met de kleinere”), このねじを締められる de inhoud (“deze schroef kunnen vastdraaien”), en と思う de inschatting. De hele uiting betekent: “Ik denk dat deze met de kleinere kan worden vastgedraaid”, met de spreker als de niet-uitgedrukte uitvoerder; dat is verenigbaar met de vaste vertaling “De kleine zou voor deze schroeven moeten werken.”

5. 私が締める間、ドアノブを押さえてくれる？

   Kun je de deurkruk vasthouden terwijl ik hem vastdraai?

   私

   ik

   締める

   vastdraaien

   間

   terwijl; tijdens

   ドアノブ

   deurkruk

   押さえてくれる？

   wil je vasthouden?

   Uitgebreide uitleg

   私 betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. De vorm verandert niet naar geslacht of getal. Met が in 私が締める wordt 私 als uitvoerder van 締める gemarkeerd; dit is de uitvoerder binnen de tijdsbepaling. 締める is de woordenboekvorm en betekent hier “vastdraaien”. Het is een werkwoord waarvan het object in deze zin niet expliciet wordt genoemd; de context maakt duidelijk dat het om iets gaat dat wordt vastgedraaid. De vorm 締める kan in een bijzin een handeling aanduiden die nog moet plaatsvinden of die als gelijktijdig kader wordt gepresenteerd. Voorbeeld: ねじを締める — “een schroef vastdraaien”. 間 betekent “tijd waarin” of “terwijl”. In 私が締める間 volgt het op een volledige bepaling en maakt het daarvan een tijdsbepaling: “terwijl ik vastdraai”. Het patroon [bijzin] 間 is bruikbaar om aan te geven dat iets gedurende die periode gebeurt. ドアノブ is “deurkruk” of “deurknop”, afhankelijk van het concrete type. Het is een zelfstandig naamwoord; を markeert het als het object van de volgende handeling. De zin zegt dus dat de deurkruk wordt vastgehouden, niet dat zij degene is die iets vastdraait. 押さえてくれる？ vraagt of de aangesprokene iets voor de spreker wil doen. 押さえる betekent hier “vasthouden” of “op zijn plaats houden”. 押さえて is de te-vorm van dit werkwoord. くれる voegt het perspectief toe dat de handeling de spreker ten goede komt; in deze vraag werkt het geheel als een informele, vriendelijke vraag om hulp. De vraagvorm blijkt uit de intonatie en het vraagteken; er staat geen afzonderlijk Japans vraagwoord. De delen worden samen: 私が締める間 = “terwijl ik vastdraai”, ドアノブを = “de deurkruk”, en 押さえてくれる？ = “wil je die vasthouden?”. De volledige betekenis is daarom: “Kun je de deurkruk vasthouden terwijl ik hem vastdraai?” De Nederlandse vertaling maakt de bedoelde samenwerking duidelijk; het object van 締める blijft in het Japans onuitgesproken.

6. 君が回している間、しっかり押さえておくね。

   Ik houd hem stil terwijl jij hem draait.

   君

   jij

   回している

   draait

   間

   terwijl

   しっかり

   stevig

   押さえておく

   vasthouden

   ね

   hè

   Uitgebreide uitleg

   君 betekent hier “jij” en is een informele persoonlijke voornaamwoordsvorm. Het staat als onderwerp bij 回している: jij bent degene die draait. Het Japanse onderwerp kan vaak worden weggelaten wanneer het al duidelijk is; hier maakt de vaste vertaling duidelijk dat het om “jij” gaat. 回している komt van het werkwoord 回す, “draaien” of “ronddraaien”. De vorm 回している bestaat uit de te-vorm 回して plus いる en beschrijft hier een handeling die bezig is: “aan het draaien zijn”. Het object wordt in het Japans niet uitgesproken; volgens de vaste vertaling draait de aangesprokene “hem”. Voorbeeld: 機械を回している。 — “Ik ben de machine aan het laten draaien.” 間 betekent “terwijl” of “gedurende de tijd dat”. Na een volledige bijzin, zoals 君が回している間, verbindt het die situatie met wat in de hoofdzin gebeurt: “terwijl jij draait”. Het patroon X間、Y is bruikbaar voor “terwijl X, Y”. しっかり betekent hier “stevig” of “goed vast”. Het beschrijft hoe het vasthouden gebeurt. Het kan ook “degelijk” of “zorgvuldig” betekenen, maar in deze zin gaat het om het stabiel op zijn plaats houden. 押さえておく bestaat uit 押さえる en おく. 押さえる betekent onder meer “vasthouden”, “tegenhouden” of “op zijn plaats houden”; hier is de bedoelde betekenis “hem stilhouden”. ～ておく voegt het idee toe dat men iets vasthoudt of doet en die toestand gedurende de relevante tijd in stand houdt. De vaste vertaling geeft de spreker als degene die dit doet: “ik houd hem stil”. Voorbeeld: ここを押さえておいて。 — “Houd dit hier vast.” ね aan het einde maakt de uitspraak zachter en presenteert haar als iets dat de gesprekspartner kan erkennen of verwachten. In deze zin klinkt 押さえておくね als een vriendelijke toezegging: “ik houd hem wel stil, hoor”. Het is niet zelf het werkwoord “vasthouden”. Samen vormt 君が回している間 de tijdsbepaling “terwijl jij hem draait”. Daarna geeft しっかり de manier aan waarop de spreker handelt, en 押さえておくね betekent dat de spreker het voorwerp stevig op zijn plaats zal houden. Het volledige resultaat is: “Ik houd hem stil terwijl jij hem draait.”

7. 今はずっとしっかりしている感じがする。

   Hij voelt nu veel steviger aan.

   今は

   nu

   ずっと

   veel; duidelijk sterker

   しっかりしている

   stevig zijn

   感じがする

   aanvoelen; de indruk geven

   Uitgebreide uitleg

   今は betekent hier ‘nu’ of ‘op dit moment’. は maakt 今 tot het tijdskader van de uitspraak: ‘wat nu betreft’. Het zegt op zichzelf niet wie of wat deze toestand heeft. ずっと staat hier vóór しっかりしている en versterkt, in de door de vertaling ondersteunde lezing, het verschil in stevigheid: ‘veel’ of ‘duidelijk sterker’. In andere zinnen kan ずっと ook voortduring aangeven, bijvoorbeeld: ずっと待っている betekent ‘aldoor wachten’. Die betekenis is hier niet nodig. しっかりしている komt van しっかりする: de vorm している bestaat uit de te-vorm して en いる. Hier beschrijft het een toestand van stevigheid of stabiliteit. しっかり kan in andere constructies ook bijvoorbeeld ‘goed’ of ‘stevig’ betekenen in de zin van zorgvuldig vasthouden, maar die betekenis volgt hier niet uit de vorm alleen. Voorbeeld: この椅子はしっかりしている。— ‘Deze stoel is stevig.’ 感じがする betekent dat iets een bepaald gevoel of een bepaalde indruk geeft. Het patroon X感じがする betekent ‘de indruk hebben dat X’ of ‘X aanvoelen’. Voorbeeld: 少し変な感じがする。— ‘Het voelt een beetje vreemd aan.’ Samen vormt 今はずっとしっかりしている感じがする de betekenis: ‘Nu voelt het veel steviger aan.’ De spreker beschrijft dus de huidige indruk van grotere stevigheid; de zin zegt niet expliciet waardoor die indruk is ontstaan.

8. 念のため、あとでもう一度確認しよう。

   Laten we hem later voor de zekerheid nog een keer controleren.

   念のため

   voor de zekerheid

   あとで

   later

   もう一度

   nog een keer

   確認しよう

   laten we controleren

   Uitgebreide uitleg

   念のため betekent hier “voor de zekerheid”. Het is een vaste uitdrukking voor een extra voorzorgsmaatregel, ook wanneer er geen duidelijke reden voor twijfel wordt genoemd. Voorbeeld: 念のため、地図を持っていきます。— “Voor de zekerheid neem ik een kaart mee.” あとで betekent “later” en verwijst naar een moment na nu. Het zegt op zichzelf niet precies wanneer. Voorbeeld: あとで電話します。— “Ik bel later.” もう一度 betekent “nog een keer” of “opnieuw, één keer”. In deze combinatie geeft もう herhaling aan en betekent 一度 “één keer”. Voorbeeld: もう一度言ってください。— “Zeg het alstublieft nog een keer.” 確認しよう betekent “laten we controleren” of “laten we bevestigen”. De woordenboekvorm van het werkwoord is 確認する, “controleren/bevestigen”. しよう is de uitnodigende vorm van する; hiermee stelt de spreker voor om de handeling samen met anderen uit te voeren. Voorbeeld: 一緒に確認しよう。— “Laten we het samen controleren.” Samen betekent de zin: “Laten we hem later, voor de zekerheid, nog een keer controleren.” Het object van controleren staat in het Japans niet expliciet in deze zin. In de vaste Nederlandse vertaling wordt het opgevat als hem; die bedoelde referentie neem ik hier over. De eerdere context zegt dat hij nu steviger aanvoelt, maar identificeert niet zelfstandig dat hij hetzelfde object is als het weggelaten object in deze zin. De volgorde bouwt de betekenis op als voorzorgsreden (念のため), later tijdstip (あとで), herhaling (もう一度) en ten slotte het voorstel om te controleren (確認しよう).