Beleefd om een beurt op de loopband vragen | Leer japans in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 誰かが長い間トレッドミルを使っています。

   Iemand gebruikt de loopband al lange tijd.

   誰か

   iemand

   長い

   lang

   間

   tijd; periode

   トレッドミル

   loopband

   使っています

   gebruikt momenteel

   Uitgebreide uitleg

   誰か: betekent hier “iemand”. De uitgang が markeert 誰か als het onderwerp van de zin. 誰か is een onbepaald voornaamwoord; het identificeert de persoon niet. Vergelijk 誰 (“wie?”) met 誰か (“iemand / een bepaalde persoon, zonder die te noemen”). Voorbeeld: 誰かが来ました。 — “Iemand is gekomen.” 長い: betekent hier “lang” in verband met duur. Het is een bijvoeglijk naamwoord en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het beschrijft. De basisvorm is 長い; een ontkenning is bijvoorbeeld 長くない (“niet lang”). Voorbeeld: 長い映画を見ました。 — “Ik heb een lange film bekeken.” 間: betekent “tijd” of “periode”. In 長い間 gaat het om een lange tijdsduur: 長い beschrijft de duur en 間 noemt die periode. 間 kan ook in andere tijdsuitdrukkingen voorkomen, zoals 三日間 (“drie dagen lang”), maar de uitdrukking hier noemt geen exact aantal dagen. トレッドミル: is het leenwoord voor “loopband”. Het is een zelfstandig naamwoord; het zegt hier welk voorwerp wordt gebruikt. Voorbeeld: トレッドミルを使います。 — “Ik gebruik een loopband.” 使っています: betekent hier “gebruikt” als een handeling die momenteel voortduurt. De basisvorm is 使う (“gebruiken”). De vorm 使っている geeft een voortdurende handeling of een toestand aan; 使っています is daarvan de beleefde vorm. Het deel います hoort hier bij de voortgangsconstructie en betekent niet dat er letterlijk “zijn” wordt toegevoegd. Voorbeeld: 今、電話を使っています。 — “Ik gebruik nu de telefoon.” Samen vormen de delen 誰かが (“iemand” als onderwerp), 長い間 (“al lange tijd”), トレッドミルを (“de loopband” als object) en 使っています (“gebruikt momenteel”) de betekenis: “Iemand gebruikt de loopband al lange tijd.” De Japanse zin presenteert de gebruiker als iemand die niet nader wordt geïdentificeerd en beschrijft het gebruik als nog steeds gaande.

2. 表示には、ほかの人が待っているときはみんなで使うべきだと書いてあります。

   Op het bord staat dat mensen de loopband moeten delen als anderen wachten.

   表示には

   op het bord

   ほかの人

   andere mensen

   待っている

   aan het wachten zijn

   とき

   wanneer

   みんなで

   met z’n allen

   使う

   gebruiken

   べきだ

   zou moeten

   書いてあります

   er staat geschreven

   Uitgebreide uitleg

   表示には betekent hier “op het bord” of “op de aanduiding”. 表示 verwijst naar een zichtbare mededeling of aanduiding; に markeert de plaats waar de informatie staat en は maakt die plaats tot onderwerp. De vorm には kan dus als één combinatie worden herkend: “wat het bord betreft / op het bord”. ほかの人 betekent “andere mensen”. ほか drukt “ander(e)” uit en 人 betekent “persoon” of “mensen”; het meervoud wordt hier niet door een aparte Japanse uitgang aangegeven. In deze zin gaat het volgens de vertaling om mensen die wachten. 待っている komt van 待つ, “wachten”. De vorm ている geeft hier een handeling aan die op dat moment voortduurt: “aan het wachten zijn”. Bijvoorbeeld: 彼は待っている。 — “Hij staat te wachten.” とき betekent “wanneer” of “op het moment dat”. Een voorafgaande gewone vorm plus とき vormt een tijdsbepaling: 待っているとき betekent “wanneer iemand aan het wachten is”. De volledige voorafgaande bepaling ほかの人が待っているとき specificeert de voorwaarde waaronder het daaropvolgende advies geldt. みんなで betekent “met z’n allen” of “samen”. みんな betekent “iedereen” of “alle betrokkenen”, en で markeert hier dat zij gezamenlijk deelnemen aan de handeling. In combinatie met 使う ontstaat de betekenis “samen gebruiken”, wat in deze context natuurlijk overeenkomt met “delen”. 使う is de gewone vorm van het werkwoord “gebruiken”. Hier betekent みんなで使う niet dat één persoon het alleen gebruikt, maar dat de betrokken mensen het samen gebruiken. Bijvoorbeeld: この部屋をみんなで使います。 — “We gebruiken deze kamer samen.” べきだ drukt uit dat iets behoort te gebeuren: “zou moeten” of “hoort te”. Het staat hier na de gewone werkwoordsvorm 使う: 使うべきだ — “zou moeten gebruiken”. Dit is een advies of norm, sterker dan alleen een mogelijkheid. In beleefde stijl kan dezelfde constructie bijvoorbeeld eindigen op べきです. 書いてあります betekent “er staat geschreven” of “het is opgeschreven”. Het is gebaseerd op 書く, “schrijven”. 書いてある beschrijft de blijvende toestand die door het schrijven is ontstaan; あります is daarvan de beleefde vorm. In deze zin verwijst de uitdrukking naar de inhoud die op de aanduiding staat, niet naar iemand die nu aan het schrijven is. Samen opgebouwd luidt de zin: op het bord staat (表示には ... 書いてあります) dat men, wanneer andere mensen wachten (ほかの人が待っているとき), het apparaat samen moet gebruiken (みんなで使うべきだ). De vaste vertaling geeft die gezamenlijke betekenis weer als: “Op het bord staat dat mensen de loopband moeten delen als anderen wachten.”

3. その人に尋ねたほうがいいですか。それとも、失礼に見えますか。

   Zal ik het aan die persoon vragen, of zou dat onbeleefd lijken?

   その

   die

   人

   persoon

   尋ねた

   gevraagd

   ほうがいいですか

   is het beter om …?

   それとも

   of anders

   失礼

   onbeleefd

   見えますか

   lijkt het?

   Uitgebreide uitleg

   その staat vóór een zelfstandig naamwoord en betekent hier “die”. In その人 verwijst het naar de bedoelde persoon; その zelf geeft niet aan of die persoon man of vrouw is en markeert ook geen meervoud. 人 betekent “persoon” of “mens”. Het zelfstandig naamwoord verandert hier niet van vorm voor enkelvoud of meervoud; de vertaling maakt in deze context één persoon bedoeld. 尋ねた is de verleden vorm van 尋ねる, “vragen” of “navraag doen”. In de vaste constructie V-たほうがいい betekent de vorm op た niet noodzakelijk dat het vragen al gebeurd is. De hele constructie geeft een advies of keuze weer: “het is beter om te vragen”. ほうがいいですか vormt hier een beleefde adviesvraag. V-たほうがいいですか betekent ongeveer “zou het beter zijn om V te doen?” De beleefde vorm です en het vraagpartikel か maken er een beleefde vraag van. Een nuttig contrast is V-ないほうがいい, “het is beter om V niet te doen”. それとも verbindt de twee mogelijkheden van een vraag en betekent “of anders”. Het introduceert hier de tweede mogelijkheid na de vraag over vragen aan die persoon. 失礼 betekent hier “onbeleefd” of “ongemanierd”. In 失礼に見える krijgt het met に de vorm die beschrijft hoe iets overkomt: “onbeleefd lijken”. Het woord 失礼 kan ook in andere vaste uitdrukkingen voorkomen, maar hier beschrijft het de indruk die de handeling maakt. 見えますか komt van 見える, “zichtbaar zijn” of, zoals hier, “lijken” en “overkomen”. 見えます is de beleefde niet-verleden vorm en か maakt er een vraag van. In 失礼に見えますか gaat het dus om “lijkt het onbeleefd?”, niet om de actieve handeling “iets bekijken”, waarvoor 見る wordt gebruikt. Samen betekent その人に “aan die persoon” (に markeert hier de persoon aan wie je iets vraagt). 尋ねたほうがいいですか vraagt of het beter is om dat te doen. それとも biedt daarna een alternatief, en 失礼に見えますか vraagt of die handeling onbeleefd zou lijken. De volledige betekenis is daarom: “Zal ik het aan die persoon vragen, of zou dat onbeleefd lijken?”

4. 丁寧に尋ねて、自分が順番を待っていると伝えてください。

   Vraag het beleefd en zeg dat je op je beurt wacht.

   丁寧に

   beleefd

   尋ねて

   vragen

   自分が

   jezelf als onderwerp

   順番

   beurt

   待っている

   wachten

   と伝えてください

   zeg alsjeblieft dat

   Uitgebreide uitleg

   丁寧に betekent hier dat het vragen op een beleefde, zorgvuldige manier moet gebeuren. 丁寧 is een な-adjectief; met に wordt het bijwoordelijk: 丁寧に = “beleefd/zorgvuldig”. Voorbeeld: 丁寧に説明する — “iets zorgvuldig uitleggen”. 尋ねて is de te-vorm van 尋ねる, “vragen” of “informeren”. Hier verbindt die vorm het beleefd vragen met de daaropvolgende meegedeelde inhoud. De vorm 尋ねて is hier dus geen zelfstandige verleden tijd. Voorbeeld: 駅員に尋ねてください。 — “Vraag het aan een stationsmedewerker.” 自分が markeert 自分 als onderwerp binnen de meegedeelde inhoud. 自分 kan afhankelijk van de context naar de spreker of de aangesprokene verwijzen; in deze zin geeft de vaste Nederlandse vertaling de bedoelde lezing “jezelf”: je zegt dat je zelf op je beurt wacht. が markeert dat onderwerp. 順番 betekent hier “beurt”: de plaats of beurt waarin iemand aan de beurt komt. Het is een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: 順番を守る — “de volgorde respecteren” of “je aan de beurtvolgorde houden”. 待っている betekent hier “aan het wachten zijn” of natuurlijker “wachten”. Het bestaat uit de te-vorm 待って van 待つ (“wachten”) plus いる. Die combinatie beschrijft hier een handeling of toestand die voortduurt. Voorbeeld: ここで待っています。 — “Ik wacht hier.” と伝えてください betekent “zeg alsjeblieft dat …”. と markeert de voorafgaande woorden als de inhoud die moet worden doorgegeven; 伝えて is de te-vorm van 伝える, “doorgeven” of “meedelen”, en ください maakt er een beleefd verzoek van. De constructie …と伝えてください is herbruikbaar voor “zeg alsjeblieft dat …”. Voorbeeld: 彼に「明日来ます」と伝えてください。 — “Zeg hem alsjeblieft: ‘Ik kom morgen.’” Samen vormt de zin de instructie: vraag het beleefd en zeg dat je op je beurt wacht. De te-vorm in 尋ねて verbindt het eerste verzoek met het vervolg, terwijl 自分が順番を待っている de inhoud is die met と wordt gemarkeerd.

5. 私は「すみません、トレッドミルのご利用はもうすぐ終わりますか」と言えます。

   Ik kan zeggen: "Pardon, bent u bijna klaar met de loopband?"

   私は

   ik

   すみません

   pardon

   トレッドミル

   loopband

   ご利用

   gebruik

   もうすぐ

   bijna

   終わりますか

   loopt het af?

   と言えます

   kan zeggen

   Uitgebreide uitleg

   私は bestaat uit 私 (“ik”) en は, dat het onderwerp of gespreksthema markeert. Hier is de spreker zelf het thema van 言えます; 私 is de eerste persoon en verandert niet naar geslacht. Voorbeeld: 私は学生です。 — “Ik ben student.” すみません is hier een beleefde manier om iemands aandacht te vragen, in de vertaling “pardon”. Het kan in andere situaties ook als verontschuldiging functioneren. Voorbeeld: すみません、駅はどこですか。 — “Pardon, waar is het station?” トレッドミル is een leenwoord voor “loopband”. Het is een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: トレッドミルを使います。 — “Ik gebruik de loopband.” In ご利用 is 利用 het zelfstandig naamwoord “gebruik” of “gebruikmaken”, met het beleefdheidsvoorvoegsel ご. Samen verwijst het hier beleefd naar het gebruik van de loopband. ご maakt geen afzonderlijke gebruiker expliciet; wie de gebruiker is, volgt uit de situatie en de vaste vertaling. Voorbeeld: ご利用ありがとうございます。 — “Bedankt voor uw gebruik.” もうすぐ betekent “bijna” of “binnenkort” en geeft aan dat iets naar verwachting spoedig gebeurt. Hier bepaalt het dat het einde van het gebruik nabij is. Het is niet hetzelfde als すぐ (“meteen”): もうすぐ終わります betekent “het is bijna afgelopen”, terwijl すぐ終わります betekent “het is meteen afgelopen” of “het is zo afgelopen”. 終わりますか komt van het werkwoord 終わる (“eindigen, afgelopen zijn”). 終わります is de beleefde niet-verleden vorm; か maakt er een vraag van. In combinatie met もうすぐ vraagt de vorm of het gebruik binnenkort zal eindigen. Het onderwerp van 終わる wordt in het Japans niet uitgesproken. In deze context is volgens de vaste vertaling bedoeld: of de aangesprokene bijna klaar is met het gebruik van de loopband. Voorbeeld: 授業はもうすぐ終わりますか。 — “Is de les bijna afgelopen?” と言えます bestaat uit と, dat de voorafgaande woorden als een citaat markeert, en 言えます, de beleefde vorm van het potentiaalwerkwoord 言える (“kunnen zeggen”), dat afkomstig is van 言う (“zeggen”). Het drukt hier uit dat de spreker deze zin kan gebruiken. Vergelijk 言います (“zegt”) met 言えます (“kan zeggen”); het verschil zit in de mogelijkheid, niet alleen in beleefdheid. Voorbeeld: 日本語で言えます。 — “Ik kan het in het Japans zeggen.” Samen is 私は het kader “ik kan”, 「すみません、トレッドミルのご利用はもうすぐ終わりますか」 de geciteerde vraag, en と言えます “kan zeggen”. De geciteerde vraag vraagt beleefd of het gebruik van de loopband binnenkort eindigt; door het niet-uitgesproken onderwerp wordt in deze situatie bedoeld of de andere persoon bijna klaar is. De volledige betekenis is daarom: “Ik kan zeggen: ‘Pardon, bent u bijna klaar met de loopband?’”

6. それなら、はっきり伝わりますし、その人にあまりプレッシャーをかけません。

   Dat klinkt duidelijk zonder te veel druk op die persoon te leggen.

   それなら

   als dat zo is; dan

   はっきり

   duidelijk

   伝わります

   komt over; wordt begrepen

   し

   en ook; bovendien

   その

   die/dat

   人

   persoon

   あまり

   erg; veel

   プレッシャー

   druk

   かけません

   legt niet op

   Uitgebreide uitleg

   それなら verwijst hier naar de voorafgaande mogelijkheid om die zin te zeggen: “als dat zo is / dan”. Het is een voorwaardelijke aansluiting op wat al genoemd is, niet zomaar een los woord voor “daar”. Voorbeeld: それなら、私も行きます。 — “Als dat zo is, ga ik ook.” はっきり betekent hier “duidelijk”, dus op een manier die goed te begrijpen is. Het is een bijwoord en beschrijft hoe de boodschap overkomt. Voorbeeld: はっきり言ってください。 — “Zeg het alstublieft duidelijk.” 伝わります komt van het werkwoord 伝わる: “overkomen” of “begrepen worden”. In deze vorm is het een beleefde niet-verleden vorm; het onderwerp van 伝わる is wat wordt overgebracht, niet noodzakelijk de spreker. Het werkwoord is intransitief: 気持ちが伝わる betekent bijvoorbeeld “gevoelens komen over”. In deze zin betekent はっきり伝わります dat de bedoelde boodschap duidelijk overkomt. し verbindt dit onderdeel met het volgende onderdeel. Hier voegt het een tweede gunstig gevolg of reden toe: de boodschap komt duidelijk over, en bovendien wordt er niet te veel druk uitgeoefend. Voorbeeld: 安いし、便利です。 — “Het is goedkoop en bovendien handig.” その is een aanwijzend woord vóór een zelfstandig naamwoord en betekent hier “die/dat”. De vaste vertaling en de context identificeren de bedoelde persoon als die persoon. Het staat niet zelfstandig: in その人 bepaalt het samen met 人 welke persoon wordt bedoeld. 人 betekent “persoon” of “mens”. De combinatie その人 betekent hier “die persoon”. 人 kan ook in andere combinaties voorkomen, zoals 三人 — “drie personen”; dat is een ander gebruik dan in deze zin. あまり betekent hier “erg” of “veel”. In combinatie met de ontkenning in かけません draagt het bij aan de betekenis “niet te veel”. Op zichzelf kan あまり ook “niet erg” of “niet veel” betekenen wanneer de zin negatief is; hier beperkt het de hoeveelheid druk. プレッシャー is een leenwoord voor “druk”. Het wordt hier gevolgd door を, omdat het de directe aanvulling is van de uitdrukking プレッシャーをかける. かけません komt van かける, in deze uitdrukking “druk uitoefenen/opleggen”. かけません is de beleefde niet-verleden negatieve vorm: “legt niet op” of “oefent niet uit”. In de vaste combinatie betekent プレッシャーをかけません dus “legt geen druk op”; met あまり wordt dat “legt niet te veel druk op”. De vorm かける heeft buiten deze combinatie ook andere betekenissen, dus de combinatie met プレッシャー is belangrijk. Samen betekent それなら、はっきり伝わりますし、その人にあまりプレッシャーをかけません。: “Als dat zo is, komt het duidelijk over en wordt er niet te veel druk op die persoon uitgeoefend.” De twee met し verbonden delen beschrijven samen waarom de voorgestelde formulering geschikt is: de boodschap is duidelijk en de druk op die persoon blijft beperkt.

7. もしその人にもう少し時間が必要なら、待つか、別のマシンを使えます。

   Als die persoon meer tijd nodig heeft, kan ik wachten of een ander apparaat gebruiken.

   もし … なら

   als …

   その人

   die persoon

   もう少し

   nog iets meer

   時間

   tijd

   必要

   nodig zijn

   待つ

   wachten

   か

   of

   別の

   ander(e)

   マシン

   apparaat

   使えます

   kunnen gebruiken

   Uitgebreide uitleg

   もし…なら maakt een voorwaarde: “als …”. もし staat aan het begin en なら sluit de voorwaardelijke formulering hier af. Samen zijn ze een herbruikbaar patroon, bijvoorbeeld: もし時間があるなら、来てください。 — “Als je tijd hebt, kom dan.” その人 betekent hier “die persoon”. その is een aanwijzend element voor iets of iemand die in de context als “die” wordt aangeduid; 人 betekent “persoon”. De vorm zegt op zichzelf niets over het geslacht of het aantal van de persoon. もう少し betekent “nog wat meer” of “nog iets meer”. もう draagt hier het idee van “nog”, en 少し betekent “een beetje”. De combinatie kan vóór een hoeveelheid staan: もう少し時間 — “nog wat meer tijd”. 時間 betekent “tijd”. In 時間が必要 is 時間 datgene wat nodig is; が markeert dit als het onderwerp van 必要. Bijvoorbeeld: 時間が必要です。 — “Er is tijd nodig.” 必要 betekent “nodig” of “noodzakelijk”. In 必要なら staat het in de voorwaardelijke vorm: letterlijk ongeveer “als het nodig is”. In deze zin geeft その人に時間が必要 de betekenis “voor die persoon is tijd nodig”, dus “die persoon heeft tijd nodig”: に markeert degene voor wie iets nodig is. De vorm 必要なら komt van 必要だ plus なら; 必要 is hier geen werkwoord dat “nodig hebben” vervoegt. 待つ betekent “wachten”. Dit is de woordenboekvorm. Een beleefde niet-verleden vorm is 待ちます, en de negatieve vorm is 待たない (“niet wachten”). Hier staat 待つ vóór か om één alternatief aan te geven. か verbindt hier alternatieven en betekent “of”. In het patroon Aか、B kies je tussen A en B. Bijvoorbeeld: 歩くか、バスに乗ります。 — “Ik loop of neem de bus.” 別の betekent “een andere” of “een ander”. 別 drukt onderscheid uit; の verbindt het met het daaropvolgende zelfstandig naamwoord. Het woord verandert niet op basis van het geslacht van het Nederlandse zelfstandig naamwoord: 別の方法 — “een andere methode”. マシン is een leenwoord en betekent hier “machine” of, volgens de vaste vertaling, “apparaat”. Het is een zelfstandig naamwoord. 別のマシン betekent dus “een ander apparaat”; 別の beschrijft マシン. 使えます betekent “kan gebruiken”. De basisvorm is 使う (“gebruiken”); 使える is de mogelijke vorm (“kunnen gebruiken”), en 使えます is daarvan de beleefde vorm. Het onderwerp van deze mogelijkheid is in de vaste vertaling de spreker: “ik kan gebruiken”. Bijvoorbeeld: この道具を使えます。 — “Ik kan dit gereedschap gebruiken.” De zin bouwt zo op: もしその人にもう少し時間が必要なら betekent “als die persoon nog wat meer tijd nodig heeft”. Daarna volgen de twee mogelijkheden 待つか (“wachten of…”) en 別のマシンを使えます (“een ander apparaat kan ik gebruiken”). Als geheel: “Als die persoon meer tijd nodig heeft, kan ik wachten of een ander apparaat gebruiken.” De beleefde vorm 使えます maakt de uiting geschikt voor een neutrale, beleefde gesprekssituatie.

8. そうすれば、口論にならずに器具を共有できます。

   Zo kunnen we de apparatuur blijven delen zonder ruzie te maken.

   そうすれば

   als dat zo is; zo

   口論

   ruzie; woordenwisseling

   ならずに

   zonder te worden

   器具

   apparatuur; gerei

   共有できます

   kunnen delen

   Uitgebreide uitleg

   そうすれば betekent hier “als dat zo is” of “zo”. Het verwijst naar de vooraf genoemde handeling of situatie en leidt naar het gevolg. De verbinding そうすれば、… kan als herbruikbaar patroon “als je dat doet, …” of “zo …” worden vertaald. Het onderwerp kan in het Japans onuitgesproken blijven. 口論 betekent hier “ruzie” of “woordenwisseling”. Het is een zelfstandig naamwoord. Met なる vormt het 口論になる: “een ruzie worden” of “in een ruzie uitlopen”. Voorbeeld: 話し合いが口論になった。 — “Het gesprek liep uit op een ruzie.” ならずに is de ontkennende verbindingsvorm van なる (“worden; uitlopen op”). 〜ずに betekent “zonder … te” en is een formelere variant van 〜ないで. In 口論にならずに betekent het geheel “zonder dat het een ruzie wordt” of “zonder in een ruzie uit te lopen”. 器具 betekent “apparatuur” of “gerei”: voorwerpen of hulpmiddelen voor een bepaalde taak. Het woord zegt op zichzelf niet hoeveel afzonderlijke voorwerpen het betreft. Een verwant maar niet identiek woord is 機械 (“machine”), dat specifiek naar een machine verwijst. 共有できます betekent hier “kunnen delen”. De basisvorm is 共有する (“delen; gemeenschappelijk gebruiken”). In de waargenomen vorm staat 共有できる, de mogelijkheid/potentie van 共有する, gevolgd door de beleefde uitgang ます: 共有できます. Dit drukt mogelijkheid uit, geen bevel. Voorbeeld: このファイルを共有できます。 — “We kunnen dit bestand delen.” Samen ontstaat de structuur そうすれば、[situatie] にならずに [iets] を共有できます: “Zo kunnen we [iets] delen zonder dat [de situatie] ontstaat.” 口論にならずに beschrijft de omstandigheid waaronder het delen gebeurt, en 器具を共有できます zegt dat de apparatuur gedeeld kan worden. Volgens de vaste vertaling is de betrokken groep “we” en gaat het om blijven delen: “Zo kunnen we de apparatuur blijven delen zonder ruzie te maken.”