Een tas ordenen | Leer chinees in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. 我的眼镜在这个包里吗？

   Zit mijn bril in deze tas?

   我的

   mijn

   眼镜

   bril

   在

   zich bevinden; zijn

   这个

   deze

   包

   tas

   里

   in; binnen

   吗

   vraagpartikel

   Uitgebreide uitleg

   我的 betekent hier “mijn”. Het bestaat uit 我 (“ik”) en 的, dat een bezit- of relatieverband markeert: 我 + 的 + zelfstandig naamwoord → “mijn …”. Bijvoorbeeld: 我的书 betekent “mijn boek”. 眼镜 is het zelfstandige naamwoord voor “bril” of “brillen”. In het Chinees is dit één vaste woordeenheid; de vorm krijgt hier geen aparte meervoudsuitgang. De Nederlandse vertaling bedoelt een bril als voorwerp, zonder dat het Chinees daarvoor een extra telwoord nodig heeft. 在 geeft hier aan waar iets zich bevindt: “zich bevinden in/op …” of “zijn in/op …”. Een veelgebruikt patroon is A 在 B 里: “A is in B”. In deze zin is 我的眼镜 A en de plaatsaanduiding daarna B. 这个 betekent “deze”. Het bestaat uit 这 (“deze/dit”) en het classificatiewoord 个. 个 is hier het algemene classificatiewoord in de demonstratieve combinatie; 这个 + zelfstandig naamwoord vormt dus “deze …”. Bijvoorbeeld: 这个房间 betekent “deze kamer”. 包 betekent “tas” of “zak”. Het is hier het zelfstandig naamwoord dat de genoemde plaats aanduidt. Bijvoorbeeld: 包里 kan betekenen “in de tas”. 里 betekent “in” of “binnen” en maakt van het voorafgaande zelfstandig naamwoord een plaatsaanduiding: 包里 = “in de tas”. Het staat na het plaats- of ruimtewoord, anders dan de Nederlandse volgorde in “in de tas”. Samen met 在 ontstaat hier 在这个包里: “zich in deze tas bevinden”. 吗 is een vraagpartikel voor een gewone ja-neevraag. Het staat aan het einde van de zin en verandert een mededelende zin in een vraag; het draagt niet zelf de betekenis “in” of “tas”. De zin bouwt dus op als 我的眼镜 (“mijn bril”) + 在 (“bevindt zich/is”) + 这个包里 (“in deze tas”) + 吗 (vraagpartikel). Samen betekent 我的眼镜在这个包里吗？: “Zit mijn bril in deze tas?”

2. 它们在侧袋里。

   Hij zit in het zijvak.

   它们

   ze

   在 … 里

   in ... zijn

   侧袋

   zijvak

   Uitgebreide uitleg

   它们 betekent hier “ze/hen” als derde persoon meervoud. Het woord geeft meervoud aan en verwijst meestal naar dieren of dingen, niet naar mensen. 在……里 is een plaatsconstructie: 在 introduceert de plaats en 里 betekent “binnen/in”. Samen geven ze aan dat iets zich in een ruimte of voorwerp bevindt. 侧袋 betekent “zijvak”; 侧 verwijst naar de zijkant en 袋 naar een zak of vak. De volgorde is 它们 + 在 + 侧袋 + 里: “Ze zijn in het zijvak.” De Nederlandse vertaling gebruikt “Hij”, maar dat is enkelvoud en wijkt daarom af van het meervoudige 它们 in de Chinese zin. De betekenis van de Chinese doelzin is: “Ze zijn in het zijvak.”

3. 我还需要我的笔记本。

   Ik heb mijn notitieboek ook nodig.

   我

   ik

   还

   ook

   需要

   nodig hebben

   我的

   mijn

   笔记本

   notitieboek

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik” en is het onderwerp. In het Standaardmandarijn verandert deze vorm niet naar geslacht, maar 我 verwijst normaal naar één spreker; voor “wij” staat doorgaans 我们. Voorbeeld: 我需要水。 — “Ik heb water nodig.” 还 staat vóór het werkwoord 需要 en betekent hier “ook”: de spreker heeft naast iets anders eveneens het notitieboek nodig. In andere zinnen kan 还 ook “nog” of “nog steeds” betekenen; de vaste vertaling ondersteunt hier de betekenis “ook”. 需要 is een werkwoord met de betekenis “nodig hebben”. Het staat na het onderwerp en na 还 en kan bijvoorbeeld een zelfstandig naamwoord als aanvulling krijgen. Voorbeeld: 我需要帮助。 — “Ik heb hulp nodig.” 我的 bestaat uit 我 (“ik”) en 的, dat hier bezit of verbondenheid markeert. Samen betekent het “mijn”. De bezitsgroep staat vóór het zelfstandig naamwoord: 我的书 betekent “mijn boek”. 我的 drukt eigendom of een relevante persoonlijke relatie uit; het is op zichzelf geen aanwijzing voor een bepaald aantal. 笔记本 is hier het zelfstandig naamwoord “notitieboek”. De vorm blijft in deze zin onveranderd; Chinees markeert meervoud hier niet met een aparte vorm. Voorbeeld: 这是我的笔记本。 — “Dit is mijn notitieboek.” De zin bouwt dus op als 我 + 还 + 需要 + 我的笔记本: “Ik heb mijn notitieboek ook nodig.” 还 voegt deze behoefte toe aan iets anders dat eveneens nodig is, terwijl 我的笔记本 het voorwerp van 需要 vormt.

4. 它在你的雨伞下面。

   Het ligt onder je paraplu.

   它

   het

   在 … 下面

   zich onder iets bevinden

   你的

   je; jouw

   雨伞

   paraplu

   Uitgebreide uitleg

   它 verwijst hier, in overeenstemming met de vertaling, naar het bedoelde niet-menselijke object: “het”. Het is in geschreven Chinees de derde-persoonsvorm voor niet-menselijke zaken; 他 en 她 worden voor personen gebruikt, maar alle drie worden tā uitgesproken. Voor het meervoud wordt doorgaans 它们 gebruikt. 它 markeert geen grammaticaal geslacht. 在 ... 下面 geeft een plaatsrelatie aan: iets bevindt zich onder iets anders. 在 introduceert de plaatsrelatie en 下面 duidt de lagere positie aan. Het patroon is onderwerp + 在 + plaats of referentie + 下面. Voorbeeld: 书在桌子下面 betekent “Het boek ligt onder de tafel.” In deze zin staan de twee delen van de constructie niet naast elkaar: 在 komt vóór 你的雨伞 en 下面 erna. 你的 betekent “jouw/je”. 的 maakt van 你 (“jij”) een bezitsbepaling. Het patroon is [bezitter] + 的 + [zelfstandig naamwoord], zoals 我的书: “mijn boek”. 雨伞 is het zelfstandig naamwoord voor “paraplu”. 雨 (“regen”) en 伞 (“paraplu”) vormen hier samen de vaste benaming. Het woord krijgt in deze zin geen zichtbare verbuiging. De volledige opbouw is 它 + 在 + 你的雨伞 + 下面. 它 is het onderwerp, 在 ... 下面 geeft de locatie aan, en 你的雨伞 betekent “jouw paraplu”. Zo ontstaat de vaste betekenis: “Het ligt onder je paraplu.” De zin beschrijft een locatie in de huidige situatie; het Chinees gebruikt daarbij geen aparte tijdsverbuiging.

5. 我可以把雨伞移一下吗？

   Mag ik de paraplu even verplaatsen?

   我可以

   ik kan / mag ik

   雨伞

   paraplu

   移

   verplaatsen

   一下

   even, kort

   吗

   maakt er een vraag van

   Uitgebreide uitleg

   我可以 betekent hier “mag ik?” of letterlijk “kan ik?”. 我 is de eerste-persoonsvorm “ik”; 可以 is een modaal werkwoord dat mogelijkheid of toestemming uitdrukt. In deze vraag gaat het om toestemming. Een bruikbaar patroon is 我可以 + werkwoord ... 吗？ — “Mag ik ...?” 雨伞 betekent “paraplu”. Het is een zelfstandig naamwoord en blijft in deze zin onveranderd. In 把雨伞... staat het als het concrete voorwerp dat door de handeling wordt verplaatst. 把 is hier een constructiemarker: hij zet het specifieke voorwerp vóór de handeling en benadrukt wat ermee gebeurt. 移 betekent hier “verplaatsen” of “opschuiven”. Het is het lexicale werkwoord; de vorm verandert hier niet voor persoon of getal. Samen met het voorwerp ontstaat 把雨伞移...: “de paraplu verplaatsen”. 一下 maakt de handeling kort, beperkt of minder zwaar van toon: 移一下 is ongeveer “even verplaatsen”. Het beweert niet noodzakelijk dat de handeling letterlijk maar één keer gebeurt. Dit patroon kan ook met andere werkwoorden: 看一下 betekent bijvoorbeeld “even kijken”. 吗 staat aan het einde en maakt van de voorafgaande mededeling een ja-neevraag. De zin eindigt dus met een vraag naar toestemming, niet met een zelfstandige betekenis als “vraag” of “toestemming”. De volledige opbouw is 我可以 + 把雨伞 + 移一下 + 吗？: “Mag ik de paraplu even verplaatsen?” 我可以 geeft de toestemming-vragende modaliteit, 把雨伞 markeert de paraplu als voorwerp waarop de handeling gericht is, 移一下 beschrijft de korte verplaatsing, en 吗 maakt het geheel tot een vraag.

6. 把它放在把手旁边，这样就不会碍事了。

   Leg hem bij het handvat, zodat hij niet in de weg ligt.

   把它

   het …

   放

   leggen; zetten

   在

   bij; op

   把手

   handvat

   旁边

   ernaast; aan de zijkant

   这样

   zo; op die manier

   就

   dan; daardoor

   不会

   zal niet; zal niet kunnen

   碍事

   in de weg zitten

   了

   geeft een nieuwe ontstane toestand aan

   Uitgebreide uitleg

   把它 zet het object vóór het werkwoord: 把 + object + werkwoord. Hier is 它 het niet-menselijke voornaamwoord voor de paraplu uit de vorige zin; de vorm drukt geen grammaticaal geslacht uit. In deze constructie gaat de aandacht naar wat er met dat object gebeurt. Voorbeeld: 把书放在桌子上。 = Leg het boek op de tafel. 放 is het werkwoord “plaatsen/neerzetten” en blijft in deze vorm onveranderd voor persoon en getal. In 把它放在… beschrijft het wat er met het object moet gebeuren. Voorbeeld: 请把钥匙放在门旁边。 = Leg de sleutel alstublieft naast de deur. 在 introduceert hier de plaats na 放: 放在 + plaats betekent “op/bij/naast een plaats zetten”. 把手 is het zelfstandig naamwoord “handvat”. 旁边 betekent “ernaast” of “aan de zijkant”; samen vormt 把手旁边 de plaats “naast het handvat”. 旁边 kan ook na een ander zelfstandig naamwoord staan, bijvoorbeeld 椅子旁边 = naast de stoel. 这样 verwijst hier naar de zojuist genoemde manier van plaatsen: “zo, op die manier”. Het legt de verbinding met het gevolg dat daarna komt. 就 markeert dat gevolg als iets dat dan optreedt: “dan” of “daardoor”. Samen geeft 这样就… een herbruikbaar patroon: “als het zo gebeurt, dan …”. Voorbeeld: 这样就容易找到了。 = Zo is het gemakkelijk te vinden. 不会 bestaat hier uit de ontkenning 不 en de modale vorm 会; in deze context betekent het “zal niet” of “zal niet gebeuren”. Het gaat hier niet om een verleden tijd. 碍事 is de uitdrukking “in de weg zitten/staan” of “hinderlijk zijn”. In 不会碍事 wordt dus gezegd dat het geplaatste voorwerp geen hinder zal veroorzaken. 了 staat aan het einde en geeft hier een nieuwe ontstane toestand aan: na het plaatsen is het niet langer hinderlijk of zal het in de nieuwe situatie niet hinderlijk zijn. Het betekent hier niet simpelweg “verleden tijd”. De hele opbouw is: 把 + voorwerp (它) + plaatsingswerkwoord (放) + plaats (在把手旁边), gevolgd door 这样就 + gevolg (不会碍事了). De zin betekent daarom: “Leg de paraplu naast het handvat, zodat hij niet in de weg ligt.”

7. 我现在要整理这个包。

   Ik ga de tas nu opruimen.

   我

   ik

   现在

   nu

   要

   gaan; van plan zijn

   整理

   opruimen; ordenen

   这个

   deze

   包

   tas

   Uitgebreide uitleg

   我 betekent hier “ik”: de spreker is degene die de handeling gaat uitvoeren. Dit voornaamwoord verandert niet naar persoon of getal. Het contrast met 你 (“jij”) is bijvoorbeeld: 你要整理这个包。 — “Jij gaat deze tas opruimen.” 现在 betekent “nu” en geeft het tijdstip van de geplande handeling aan. In het Chinees staat zo’n tijdsbepaling vaak vóór het werkwoord, zoals hier na het onderwerp. Voorbeeld: 我现在吃饭。 — “Ik eet nu.” 要 geeft in deze zin aan dat iets op het punt staat te gebeuren of dat de spreker van plan is het te doen. Het staat vóór de werkwoordgroep 整理这个包; het betekent hier dus niet zelfstandig “willen” in de zin van een voorkeur. Een herbruikbaar patroon is onderwerp + 要 + werkwoordgroep: 她要回家。 — “Zij gaat naar huis.” 整理 betekent hier “opruimen” of “ordenen”: de inhoud van de tas wordt zo geordend dat die overzichtelijker wordt. Het is een werkwoord en verandert in deze zin niet voor persoon of tijd. Voorbeeld: 我整理房间。 — “Ik ruim de kamer op.” 这个 betekent “deze” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het aanwijst. 这 is het aanwijzende deel en 个 is hier het maatwoord dat bij 包 wordt gebruikt; samen vormen ze de uitdrukking “deze tas”. Voor een meervoudige verwijzing kan bijvoorbeeld 这些 (“deze ...”) worden gebruikt, maar de vorm in de vaste zin is enkelvoudig als aanwijzing naar één tas. 包 betekent hier “tas”. Het is een zelfstandig naamwoord. De vaste vertaling identificeert het bedoelde object als een tas; het woord kan in andere contexten ook naar een ander soort zak of tas verwijzen. Voorbeeld: 这个包很大。 — “Deze tas is groot.” Samen vormen de delen 我现在 (“ik nu”), 要整理 (“ga opruimen”) en 这个包 (“deze tas”) de zin 我现在要整理这个包。: “Ik ga deze tas nu opruimen.” De Chinese volgorde zet het onderwerp voorop, daarna het tijdstip, vervolgens 要 met de werkwoordgroep en ten slotte het object van de handeling.

8. 这样找东西就更容易了。

   Dan is het makkelijker om dingen te vinden.

   这样

   op deze manier

   找东西

   dingen zoeken

   更容易

   gemakkelijker

   Uitgebreide uitleg

   这样 betekent hier “op deze manier” of “zo”. Het verwijst naar de manier van handelen die in de situatie duidelijk is; het hoeft niet naar een specifiek zelfstandig naamwoord te verwijzen. 这样 kan vóór een werkwoordelijke uitdrukking staan: 这样做 = “het zo doen”. Voor een verwijzing naar een zelfstandig naamwoord gebruikt het Chinees bijvoorbeeld 这个 of 那个, maar dat is een andere functie. 找东西 betekent hier “dingen zoeken”. 找 is het werkwoord “zoeken” en blijft in de basisvorm; Chinees vervoegt werkwoorden niet naar persoon of getal. 东西 is het zelfstandig naamwoord “dingen” of “spullen”. Samen is 找东西 een werkwoord-plus-objectgroep: 找书 betekent bijvoorbeeld “een boek zoeken”. Voorbeeld: 我在找钥匙。 = “Ik zoek mijn sleutels.” 更容易 betekent “gemakkelijker”. 容易 is het bijvoeglijk naamwoord “gemakkelijk”; 更 geeft een vergelijking aan en betekent hier “meer” of “-er”. De vormketen is 容易 “gemakkelijk” → 更容易 “gemakkelijker”. Het vergeleken bijvoeglijk naamwoord is dus 容易, niet een zelfstandig naamwoord uit een andere woordgroep. Voorbeeld: 这样做更容易。 = “Het zo doen is makkelijker.” Na 这样找东西 staat 就. In deze zin verbindt 就 de manier of voorwaarde met het gevolg: “dan” of “daardoor”. Het slotwoord 了 markeert hier een nieuwe of bereikte toestand; het maakt de zin niet simpelweg verleden tijd. 更容易了 betekent daardoor “is gemakkelijker geworden” of “is nu gemakkelijker”. De volledige opbouw is 这样 + 找东西 + 就 + 更容易 + 了: “Op deze manier dingen zoeken, dan is het gemakkelijker geworden.” Natuurlijk Nederlands is: “Dan is het makkelijker om dingen te vinden.”