Basisberichten en om hulp vragen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Sig det igen, tak.

   Zeg het nog een keer, alstublieft.

   Sig

   zeg

   det

   het

   igen

   opnieuw

   tak

   alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   Sig is hier de bevelsvorm van het Deense werkwoord sige (“zeggen”): sige → sig in de gebiedende wijs. Het onderwerp “jij” wordt in deze vorm niet apart genoemd. Vergelijk als herbruikbaar patroon: Sig det! = “Zeg het!” det betekent hier “het” en is het object van sig. Deze vorm is een Deens onzijdig enkelvoudig voornaamwoord; de concrete zaak waarnaar het verwijst, wordt in de vaste zin niet benoemd. Het is dus niet nodig om die referent uit de zin zelf af te leiden. igen betekent “opnieuw” of “nog een keer”. Het geeft aan dat de handeling opnieuw moet gebeuren. Voorbeeld: Læs igen. = “Lees opnieuw.” tak betekent hier “alstublieft” en verzacht het verzoek. Hetzelfde woord kan ook “dank” betekenen in andere gebruiksomstandigheden, maar in deze zin staat het bij een verzoek. Samen vormen de delen de beleefde gebiedende zin Sig det igen, tak.: “Zeg het nog een keer, alstublieft.” De gebiedende wijs sig drukt het verzoek uit, det is datgene wat gezegd moet worden, igen voegt de herhaling toe en tak maakt het verzoek beleefd.

2. Skriv det ned, tak.

   Schrijf het op, alstublieft.

   Skriv

   schrijf

   det

   het

   ned

   op / naar beneden

   tak

   alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   Skriv is de gebiedende wijs van skrive (“schrijven”). De vorm geeft hier een verzoek of opdracht aan de aangesprokene; het onderwerp “jij” wordt in deze vorm niet uitgesproken. Bijvoorbeeld: Skriv navnet. — “Schrijf de naam op.” det is hier het Deense onzijdige voornaamwoord voor het bedoelde “het”. Het is het voorwerp van de handeling. De vaste vertaling maakt duidelijk dat het om “het” gaat, zonder verder te specificeren waarnaar dit verwijst. Vergelijk in een andere zin: Jeg ser det. — “Ik zie het.” ned betekent hier niet eenvoudigweg een beweging naar beneden. Samen met skrive vormt het de vaste, productieve combinatie skrive noget ned: iets opschrijven of noteren. Het partikel staat in deze zin na het voornaamwoord: Skriv det ned. Bijvoorbeeld: Skriv adressen ned. — “Schrijf het adres op.” tak betekent letterlijk “dank” en verzacht hier het verzoek; in deze positie komt het natuurlijk overeen met “alstublieft”. Het is geen onderdeel van het werkwoordelijk patroon skrive noget ned. Samen vormen Skriv det ned en tak de betekenis: “Schrijf het op, alstublieft.” Het is een rechtstreeks verzoek in de gebiedende wijs: de aangesprokene moet het bedoelde item opschrijven. Sig det igen, tak en Vis mig det, tak in de nabije context laten hetzelfde herbruikbare patroon zien: gebiedende wijs + voorwerp + tak.

3. Vis mig det, tak.

   Laat het me zien, alstublieft.

   Vis

   laat zien

   mig

   mij

   det

   het

   tak

   alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   Vis is de gebiedende wijs van vise (“laten zien”). De tegenwoordige tijd is viser; de infinitief is at vise. In een verzoek staat de gebiedende wijs vooraan: Vis mig ... = “Laat mij ... zien”. mig is hier de objectsvorm van het persoonlijke voornaamwoord: “mij”. Als onderwerp gebruik je jeg (“ik”): Jeg viser ... = “Ik laat ... zien”. det is hier het voornaamwoord “het”. De vaste vertaling ondersteunt deze betekenis, maar de zin zelf noemt niet waarnaar det precies verwijst. Het patroon Vis mig det is daarom herbruikbaar als “Laat het me zien”. tak betekent letterlijk “dank” en staat hier aan het einde als korte beleefdheidsmarkering, vergelijkbaar met “alstublieft” in deze vaste vertaling. Het verandert de opdracht niet in een mededeling. De volledige opbouw is Vis + mig + det + tak: gebiedende wijs “laat zien”, object “mij”, vervolgens “het”, en ten slotte de beleefde afsluiting. Samen betekent Vis mig det, tak.: “Laat het me zien, alstublieft.”

4. Hjælp mig, tak.

   Help me, alstublieft.

   Hjælp

   help! / help

   mig

   mij

   tak

   alstublieft; dank je

   Uitgebreide uitleg

   Hjælp betekent hier “help” en is de gebiedende wijs van hjælpe (“helpen”). De vorm is gericht aan één of meer aangesproken personen; het Deens gebruikt hier dezelfde vorm voor enkelvoud en meervoud. Vergelijk als voorbeeld: Hjælp mig! — “Help me!” mig betekent “mij” en is de objectvorm van het persoonlijke voornaamwoord dat naar de spreker verwijst. Het staat hier als degene die hulp ontvangt. Als onderwerp gebruikt het Deens jeg (“ik”): Jeg hjælper dig. — “Ik help jou.” tak betekent hier “alstublieft” en verzacht het verzoek. Het woord kan in andere zinnen ook “dank je” of “dank u” betekenen, maar in deze vaste zin geeft de vertaling de verzoekende betekenis aan. Bijvoorbeeld: En kaffe, tak. — “Een koffie, alstublieft.” Samen vormen Hjælp mig een direct verzoek: “Help mij.” Het slotwoord tak maakt daarvan “Help mij, alstublieft.”

5. Hvordan kan jeg hjælpe?

   Hoe kan ik helpen?

   Hvordan

   hoe

   kan jeg

   kan ik

   hjælpe

   helpen

   Uitgebreide uitleg

   Hvordan betekent hier ‘hoe’ en vraagt naar de manier waarop iets kan gebeuren. Het is een vraagwoord; vergelijk bijvoorbeeld: Hvordan går det? — ‘Hoe gaat het?’ kan jeg bestaat uit kan en jeg. Kan is de tegenwoordige vorm van kunne en drukt hier mogelijkheid of bekwaamheid uit: ‘kan’. Jeg betekent ‘ik’ en is de vorm voor de spreker. In een Deense hoofdvraag staat het vervoegde werkwoord na het vraagwoord vóór het onderwerp: Hvordan kan jeg ...? — letterlijk ongeveer ‘Hoe kan ik ...?’ hjælpe is de infinitief van hjælpe, ‘helpen’. Na het modale werkwoord kan staat de infinitief: Jeg kan hjælpe. — ‘Ik kan helpen.’ De tegenwoordige vorm zonder kan is hjælper: Jeg hjælper. — ‘Ik help.’ Samen vormt Hvordan kan jeg hjælpe? de vraag ‘Hoe kan ik helpen?’ De spreker vraagt dus welke hulp hij of zij kan bieden; kan maakt er een vraag naar mogelijkheid of beschikbare hulp van, en hjælpe benoemt de handeling.

6. Ring til mig senere, tak.

   Bel me later, alstublieft.

   Ring

   bel!

   til mig

   mij

   senere

   later

   tak.

   alstublieft

   Uitgebreide uitleg

   Ring betekent hier “bel” en is de gebiedende wijs van ringe (“bellen”). De vorm richt zich tot één aangesproken persoon; het onderwerp “jij” staat in deze gebiedende wijs niet apart in de zin. Bijvoorbeeld: Ring til lægen. — “Bel de dokter.” til mig betekent letterlijk “naar/aan mij” en vormt hier met Ring de vaste betekenis “bel mij”. mig is de objectsvorm van het persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud; het is niet dezelfde vorm als het onderwerp jeg (“ik”). Het Deense werkwoord ringe gebruikt in deze betekenis de verbinding ringe til met de persoon die gebeld wordt. Bijvoorbeeld: Hun ringer til mig. — “Zij belt mij.” senere betekent hier “later”. Het is de vergelijkende vorm van sen (“laat”) en wordt hier bijwoordelijk gebruikt om een later tijdstip aan te duiden. De bijbehorende overtreffende vorm is senest (“uiterlijk”, “op zijn laatst”): Ring senest klokken fem. — “Bel uiterlijk om vijf uur.” tak. betekent letterlijk “dank” of “bedankt”, maar aan het einde van een verzoek werkt tak ook als een beleefde verzachting, hier passend vertaald met “alstublieft”. Bijvoorbeeld: Vent lidt, tak. — “Wacht even, alstublieft.” Samen vormen Ring til mig een verzoek in de gebiedende wijs: “Bel mij”. senere voegt het tijdstip “later” toe en tak maakt het verzoek beleefd. De volledige betekenis is dus: “Bel me later, alstublieft.”