Beoordeling en grootte | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Det er meget godt.

   Dit is heel goed.

   Det

   dit

   er

   is

   meget

   heel

   godt

   goed

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dit” en verwijst naar iets dat als onderwerp wordt aangewezen; de vaste vertaling ondersteunt precies die lezing. In het Deens is det ook de onzijdige enkelvoudsvorm van het persoonlijke of aanwijzende voornaamwoord. De vorm zegt op zichzelf niet welk concreet ding wordt bedoeld. Voorbeeld: Det er en bog. — “Dit is een boek.” er is de tegenwoordige tijd van at være, “zijn”. Dezelfde vorm wordt gebruikt bij verschillende onderwerpen: Jeg er klar. — “Ik ben klaar.”; Det er klart. — “Het is duidelijk.” meget is hier een bijwoord dat het daaropvolgende positieve oordeel versterkt: “heel”. Het staat vóór godt. Dit is iets anders dan het zelfstandig gebruikte meget, dat “veel” kan betekenen. godt is hier de vorm van het bijvoeglijk naamwoord god, “goed”, bij det. De onzijdige vorm is godt; de overeenkomst hoort dus bij godt, niet bij det. Vergelijk en god idé — “een goed idee” — met et godt forslag — “een goed voorstel”. In de vaste zin beschrijft godt de toestand of kwaliteit waarnaar det verwijst. Samen vormen Det er meget godt de betekenis “Dit is heel goed”: det wijst het onderwerp aan, er zegt dat het onderwerp die eigenschap heeft, en meget godt versterkt de positieve beoordeling. In de aansluitende zin wordt dezelfde basisstructuur ontkend met ikke: Det er ikke godt. — “Dat is niet goed.”

2. Det er ikke godt.

   Dat is niet goed.

   Det er

   Dat is

   ikke

   niet

   godt

   goed

   Uitgebreide uitleg

   Det er betekent hier “dat is”. Det is een Deens voornaamwoord dat in deze zin als onderwerp dient; de vaste vertaling identificeert het als “dat”. Er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). Samen vormen ze een veelgebruikte patroonzin: Det er + .... Ikke betekent “niet” en maakt de daaropvolgende beoordeling negatief. Het staat in deze zin vóór godt. Voorbeeld: Det er ikke stort. — “Dat is niet groot.” Godt betekent hier “goed”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord god die bij het onzijdige det past. De basisvorm is god; vergelijk godt (“goed”, bij een onzijdig woord) met gode in bepaalde andere grammaticale omgevingen, bijvoorbeeld bij meervoud of bepaaldheid. In de voorafgaande context staat positief Det er meget godt (“Dat is heel goed”); hier maakt ikke dezelfde beoordeling negatief. Samen vormt Det er ikke godt. de betekenis “Dat is niet goed.” De structuur is Det er + ikke + bijvoeglijk naamwoord: eerst wordt iets aangewezen, daarna wordt het beoordeeld, en ikke ontkent die beoordeling. De zin is een eenvoudige, neutrale manier om te zeggen dat iets niet goed is.

3. Det er for stort.

   Dit is te groot.

   Det er

   dit is

   for stort

   te groot

   Uitgebreide uitleg

   Det er betekent hier “dit is”. Det is een Deens voornaamwoord in de onzijdige enkelvoudsvorm; in deze zin verwijst de vaste vertaling naar “dit”. Er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Het patroon Det er + bijvoeglijk naamwoord is bruikbaar om iets te beschrijven. Voorbeeld: Det er godt. — “Dat/dit is goed.” for stort betekent hier “te groot”. For staat vóór een bijvoeglijk naamwoord en geeft in deze combinatie een overmaat aan: “te …”, niet het voorzetsel “voor”. Stort is de onzijdige enkelvoudsvorm van stor (“groot”); de vorm sluit aan bij het onzijdige det. Een nuttige reeks is stor — større — størst (“groot” — “groter” — “grootst”). Voorbeeld: Det er for lille. — “Dit is te klein.” Samen vormt Det er + for stort de betekenis “Dit is te groot.” De zin zegt dat het beschrevene groot is boven de gewenste of passende maat.

4. Det er for lille.

   Dit is te klein.

   Det

   dit

   er

   is

   for

   te

   lille

   klein

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dit” en is het Deense enkelvoudige onzijdige voornaamwoord. De vorm zegt iets over de grammaticale vorm, maar de zin zelf identificeert niet waarnaar het verwijst. In een herbruikbaar patroon staat bijvoorbeeld Det er ... voor “Dit/het is ...”. er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). Het verschijnt bij verschillende onderwerpen; de vorm verandert hier dus niet omdat het onderwerp enkelvoudig is. Det er stort betekent “Dit is groot”. for betekent hier “te”, in de betekenis dat iets een ongewenste of ongeschikte mate heeft. Het staat vóór het bijvoeglijk naamwoord in het patroon for + bijvoeglijk naamwoord: for lille = “te klein”. Dit verschilt van meget (“heel/erg”), zoals in de context: Det er meget nemt = “Het is heel makkelijk”. lille betekent hier “klein”. Dit is de basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord; de vergelijkende vormen zijn mindre (“kleiner”) en mindst (“kleinst”). In deze zin beschrijft lille de mate van kleinheid na for, niet een vergelijking met iets anders. Voorbeeld: Tasken er lille. — “De tas is klein.” Samen vormt Det er for lille het patroon Det er + for + bijvoeglijk naamwoord: “Dit is te klein.” De zin zegt dat het bedoelde object of de bedoelde zaak een kleinere omvang heeft dan passend is.

5. Det er meget nemt.

   Het is heel makkelijk.

   Det

   het

   er

   is

   meget

   heel; erg

   nemt

   makkelijk

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “het” en is een Deens onzijdig enkelvoudig voornaamwoord. In deze zin verwijst het naar een niet nader genoemd onderwerp of een situatie; de exacte referent wordt niet door de gegeven zin bepaald. Dezelfde vorm kan in andere contexten ook “dat” betekenen. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). De vorm er blijft hetzelfde bij verschillende personen en enkelvoud of meervoud. Bijvoorbeeld: De er klar betekent “Ze zijn klaar”. meget betekent hier “heel” of “erg” en versterkt het bijvoeglijk naamwoord nemt. Het staat vóór het woord dat het versterkt. Bijvoorbeeld: meget svært betekent “heel moeilijk”. nemt is de onzijdige vorm van het bijvoeglijk naamwoord nem (“makkelijk”). De vorm hangt hier samen met het onzijdige det: nem is de basisvorm, nemt de onzijdige vorm en nemme de meervouds- of bepaalde vorm. Bijvoorbeeld: Det er nemt betekent “Het is makkelijk”, terwijl en nem opgave “een makkelijke opgave” betekent. Samen vormen de delen Det er + meget nemt de betekenis “Het is heel makkelijk.” De zin beschrijft de moeilijkheidsgraad van de bedoelde zaak of situatie; meget maakt de beoordeling sterker dan alleen nemt.

6. Det er meget svært.

   Het is heel moeilijk.

   Det er

   Het is

   meget

   heel; erg

   svært

   moeilijk

   Uitgebreide uitleg

   Det er betekent hier “het is”. Dit is de vaste Deense combinatie van det en er, de vorm van at være (“zijn”). Hier is det een onpersoonlijk onderwerp: de zin geeft een algemene beoordeling zonder een specifiek genoemd onderwerp. meget betekent hier “heel” of “erg” en versterkt het bijvoeglijk naamwoord dat erop volgt. Het is een bijwoord en krijgt daarom zelf geen uitgang. Bijvoorbeeld: Det er meget godt. — “Het is heel goed.” svært betekent hier “moeilijk”. Het hoort bij het bijvoeglijk naamwoord svær. De vormen zijn svær (gemeenschappelijk enkelvoud), svært (onzijdig enkelvoud) en svære (meervoud en bepaalde vormen). In Det er svært staat de onzijdige vorm als naamwoordelijk deel bij het onpersoonlijke det; dat is niet de enige omgeving waarin svært voorkomt. Het tegenovergestelde in de gegeven context is nemt (“makkelijk”), zoals in Det er meget nemt. — “Het is heel makkelijk.” Samen betekenen Det er + meget + svært: “Het is heel moeilijk.” De zin drukt dus een sterke algemene beoordeling van moeilijkheid uit, zonder te zeggen wat precies moeilijk is.