Basisbehoeften en voorkeuren | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg har brug for lidt hjælp.

   Ik heb wat hulp nodig.

   Jeg

   ik

   har brug for

   nodig hebben

   lidt

   wat; een beetje

   hjælp

   hulp

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Het is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud. Vergelijk in een nieuw voorbeeld: Jeg læser. — “Ik lees.” har brug for is een vaste Deense constructie voor “nodig hebben”. har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”); brug for hoort samen met har in deze constructie. Een bruikbaar patroon is Jeg har brug for + iets. Voorbeeld: Jeg har brug for lidt vand. — “Ik heb wat water nodig.” lidt geeft hier een kleine, niet precies bepaalde hoeveelheid aan: “wat” of “een beetje”. Het staat bij hjælp, dat hier als een niet-telbare hoeveelheid hulp wordt gebruikt. Bij een telbaar meervoud gebruikt het Deens vaak få voor “een paar/weinig”; dat is een andere hoeveelheidsaanduiding. hjælp betekent hier “hulp”. Het is hetgene waaraan de spreker behoefte heeft. In deze zin wordt het als een niet-telbaar zelfstandig naamwoord gebruikt, zonder bepaaldheidsuitgang of afzonderlijk lidwoord. Het kan ook in andere zinnen voorkomen, bijvoorbeeld: Tak for hjælpen. — “Bedankt voor de hulp.” Daar is hjælpen de bepaalde vorm van hetzelfde woord. Samen vormen de delen Jeg har brug for lidt hjælp. de betekenis “Ik heb wat hulp nodig.” De constructie har brug for geeft de behoefte aan, en lidt hjælp verwijst naar een kleine, niet precies bepaalde hoeveelheid hulp.

2. Jeg har brug for lidt vand.

   Ik heb wat water nodig.

   har brug for

   nodig hebben

   lidt

   een beetje; wat

   vand

   water

   Uitgebreide uitleg

   har brug for is een vaste Deense constructie voor “nodig hebben”. In deze vorm staat har in de tegenwoordige tijd; het werkwoord have gebruikt hier dezelfde vorm bij verschillende personen, bijvoorbeeld: Jeg har brug for hjælp. — “Ik heb hulp nodig.” De woorden brug for horen bij deze constructie; vervang ze dus niet zomaar door een losse vertaling van “hebben”. lidt geeft hier een kleine, niet-afgebakende hoeveelheid aan: “wat” of “een beetje”. Het staat bij vand, een stofnaam die niet als afzonderlijke telbare eenheden wordt voorgesteld. Een bruikbaar contrast is lidt vand — “wat water” tegenover meget vand — “veel water”. vand betekent “water”. Het is een zelfstandig naamwoord voor de vloeistof; in andere contexten kan het bijvoorbeeld in een samenstelling voorkomen, maar hier verwijst het eenvoudig naar water. De zin begint met Jeg, “ik”, als onderwerp. Daarna vormt har brug for het werkwoordelijke deel “heb nodig”; lidt vand is datgene waarvan een kleine hoeveelheid nodig is. Samen betekent Jeg har brug for lidt vand.: “Ik heb wat water nodig.”

3. Jeg vil have denne.

   Ik wil deze.

   Jeg vil

   ik wil

   have

   hebben

   denne

   deze

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier “ik wil”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud (“ik”); vil is de tegenwoordige vorm van ville (“willen”). Deze vorm is in het Deens niet speciaal voor de eerste persoon: vil blijft in de tegenwoordige tijd bij verschillende personen hetzelfde. In combinatie met een infinitief vormt vil een patroon voor een wens of keuze: Jeg vil + infinitief = “Ik wil + ...”. Voorbeeld: Jeg vil spise. — “Ik wil eten.” have is de infinitief van have (“hebben”). Na vil blijft het werkwoord in de infinitief: vil have, niet een vervoegde vorm. In deze zin betekent de combinatie “willen hebben”. Voorbeeld: Jeg vil have kaffe. — “Ik wil koffie.” denne betekent hier “deze” en staat zelfstandig als aangewezen object. Het is de enkelvoudige vorm voor een woord van het gemeenschappelijke geslacht. De vorm hangt dus samen met het bedoelde naamwoord of het zelfstandige gebruik, niet met de persoon Jeg. Belangrijke contrasten zijn dette voor een onzijdig enkelvoudig woord en disse voor meervoud. Voorbeeld: Jeg vil have denne bog. — “Ik wil dit boek.” Hier staat denne bij het gemeenschappelijke-geslachtswoord bog (“boek”). Samen vormen de delen Jeg vil have denne.: “Ik wil deze.” Jeg vil have geeft de wens of keuze aan, en denne is het aangewezen object. De zin benoemt zelf niet welk zelfstandig naamwoord met denne wordt bedoeld; dat blijkt uit de context.

4. Jeg vil have den.

   Ik wil die.

   Jeg vil

   ik wil

   have

   hebben

   den

   die

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier “ik wil”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud (“ik”); vil is de tegenwoordige tijd van ville en drukt hier een wens of intentie uit. De herbruikbare constructie Jeg vil + infinitief betekent “ik wil + werkwoord”: Jeg vil læse. — “Ik wil lezen.” have betekent hier “hebben”. Na vil staat have in de infinitief; samen drukken vil have de wens uit om iets te hebben. De vorm have kan ook zonder vil “hebben” betekenen: Jeg har en bog. — “Ik heb een boek.” In dat voorbeeld is har de tegenwoordige tijd van have. den betekent hier “die” en verwijst zelfstandig naar één aangeduid ding van de gemeenschappelijke woordklasse. det wordt gebruikt voor een enkelvoudig onzijdig antecedent en de voor een meervoudig antecedent. In deze context vormt den een contrast met denne (“deze”): denne presenteert iets als “deze”, terwijl den het bedoelde ding als “die” aanduidt. De concrete referent wordt in deze zin niet benoemd. Samen vormen Jeg vil + have + den de betekenis “Ik wil die.” De spreker wil dus het aangeduide ding hebben; den is het zelfstandige object bij have.

5. Jeg kan lide denne.

   Ik vind deze leuk.

   Jeg

   ik

   kan lide

   leuk vinden

   denne

   deze

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de eerste persoon enkelvoud: de spreker verwijst naar zichzelf. In het Deens blijft jeg dezelfde vorm als onderwerp, ongeacht het geslacht van de spreker. Voorbeeld: Jeg vil have den. — “Ik wil die.” kan lide betekent hier “leuk vinden”. Dit is een vaste Deense constructie: at kunne lide = “leuk vinden”; kan is de tegenwoordige tijd van kunne, en lide blijft hier de infinitief. Het geheel betekent dus niet alleen “kan”, maar drukt waardering of voorkeur uit. Voorbeeld: Jeg kan ikke lide den. — “Ik vind het niet leuk.” Het woord ikke maakt de constructie ontkennend. denne betekent “deze”. Het is een aanwijzend voornaamwoord voor één zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht. De overeenkomstige vormen zijn dette voor één onzijdig zelfstandig naamwoord en disse voor meervoud. In deze zin staat denne zelfstandig; het benoemde ding wordt niet verder gespecificeerd. Samen vormen de delen Jeg kan lide denne. de betekenis “Ik vind deze leuk.” De spreker zegt dus dat hij of zij het aangewezen ding waardeert. De zin is een gewone bevestigende mededeling. De ontkenning wordt gevormd door ikke tussen kan en lide, zoals in Jeg kan ikke lide den.; daar staat bovendien den in plaats van denne.

6. Jeg kan ikke lide den.

   Ik vind het niet leuk.

   Jeg

   ik

   kan … lide

   leuk vinden

   ikke

   niet

   den

   het

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud. In het Deens blijft deze vorm als onderwerp hetzelfde; het werkwoord krijgt in de tegenwoordige tijd geen aparte persoonsuitgang voor “ik”. Voorbeeld: Jeg læser. — “Ik lees.” kan lide is een vaste, zeer bruikbare constructie voor “leuk vinden” of “houden van”. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”), maar samen met lide drukt de constructie hier “leuk vinden” uit, niet gewoon vermogen. Voorbeeld: Jeg kan lide kaffe. — “Ik vind koffie lekker.” ikke betekent “niet” en ontkent hier de voorkeur. Het staat in deze zin tussen kan en lide: Jeg kan ikke lide kaffe. — “Ik vind koffie niet lekker.” Het verandert niet mee met persoon of getal. In een andere constructie kan het ook een werkwoordelijk vermogen ontkennen, zoals in Jeg kan ikke læse. — “Ik kan niet lezen.” den betekent hier “het”, overeenkomstig de vaste vertaling. Het is een zelfstandig gebruikt Deens voornaamwoord voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht. De concrete zaak waarnaar het verwijst wordt door de aangeleverde zin en vertaling niet benoemd. Voorbeeld: Jeg ser den. — “Ik zie het.” Samen vormen Jeg kan ikke lide den. de betekenis “Ik vind het niet leuk.” De volgorde is onderwerp + kan + ontkenning ikke + lide + voorwerp den. In de bevestigende zin uit de context ontbreekt ikke: Jeg kan lide denne. — “Ik vind deze leuk.”