Eenvoudige handelingen en keuzes thuis | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Åbn døren, tak.

   Doe de deur alsjeblieft open.

   Åbn

   openen

   døren

   de deur

   tak

   alsjeblieft

   Uitgebreide uitleg

   Åbn betekent hier “open” en is de bevelsvorm van het Deense werkwoord åbne (“openen”). Het onderwerp wordt in deze vorm niet uitgesproken: de aangesprokene is degene die de handeling moet uitvoeren. Vergelijk als oefenpatroon: Åbn vinduet. — “Open het raam.” døren betekent “de deur”. De vorm bestaat uit het zelfstandig naamwoord dør (“deur”) met de bepaalde uitgang -en: dør = “een deur” of “deur” in onbepaalde vorm, døren = “de deur”. Het is hier enkelvoud en bepaald; de vorm zegt op zichzelf niet wie de deur bezit. tak betekent hier “alsjeblieft”. In andere contexten kan tak ook “dank je” betekenen, maar na een verzoek werkt het als een beleefde toevoeging. Het volgende verzoek uit de context, Luk vinduet, tak, gebruikt hetzelfde patroon: bevelsvorm + voorwerp + tak. Samen vormen Åbn døren een kort bevel: “Open de deur.” tak maakt het verzoek beleefder, zodat de volledige betekenis “Doe de deur alsjeblieft open” is. Het patroon is: bevelsvorm + bepaald voorwerp + tak.

2. Luk vinduet, tak.

   Doe het raam alsjeblieft dicht.

   Luk

   doe dicht

   vinduet

   het raam

   tak

   alsjeblieft

   Uitgebreide uitleg

   Luk betekent hier “doe dicht” en is de gebiedende wijs van lukke (“sluiten”). De vorm richt zich rechtstreeks tot één of meer aangesproken personen; het Deens markeert in deze imperatief geen zichtbaar verschil tussen enkelvoud en meervoud. Voorbeeld: Luk døren! = “Doe de deur dicht!” vinduet betekent “het raam”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van het onzijdige zelfstandig naamwoord vindue (“raam”): et vindue = “een raam”, vinduet = “het raam”. De uitgang -et draagt hier de bepaaldheid; die uitgang is dus onderdeel van het zelfstandig naamwoord, niet van het werkwoord. tak betekent hier “alsjeblieft” en verzacht het verzoek. Het woord betekent in andere contexten ook “dank je”, maar in deze gebiedende zin heeft het de verzoekende functie. Voorbeeld: Kom, tak. = “Kom, alsjeblieft.” Samen vormen Luk en vinduet de gebiedende zin “Doe het raam dicht”. tak voegt de beleefde verzoektoon toe. De volledige betekenis is daarom: “Doe het raam alsjeblieft dicht.”

3. Tænd det, tak.

   Zet het alsjeblieft aan.

   Tænd

   zet aan

   det

   het

   tak

   alsjeblieft

   Uitgebreide uitleg

   Tænd is de gebiedende wijs van tænde, hier in de betekenis ‘aanzetten’ of ‘inschakelen’. De gebiedende wijs gebruikt de stam zonder persoonsuitgang: tænde → tænd. In een andere context kan hetzelfde werkwoord ook met ‘aansteken’ te maken hebben, maar hier maakt de vertaling duidelijk dat het om inschakelen gaat. Voorbeeld: Tænd lyset. — ‘Doe het licht aan.’ det is hier het Deense onzijdige enkelvoudige voornaamwoord met de functie van lijdend voorwerp: ‘het’. Het verwijst naar iets dat in deze ene zin niet nader wordt genoemd; de vorm zelf identificeert dat voorwerp niet. De vorm det kan in het Deens ook andere functies hebben, maar hier staat hij direct bij het aangezette voorwerp. tak betekent ‘alsjeblieft’ en verzacht hier het bevel. Het is hetzelfde woord als in Luk vinduet, tak. — ‘Doe het raam alsjeblieft dicht.’ Samen vormen Tænd det een kort bevel: ‘Zet het aan.’ tak voegt ‘alsjeblieft’ toe. De volledige betekenis is dus: ‘Zet het alsjeblieft aan.’ In de volgende zin vormt Sluk det het nuttige contrast: sluk betekent ‘zet uit’, tegenover tænd ‘zet aan’.

4. Sluk det, tak.

   Zet het alsjeblieft uit.

   Sluk

   zet uit

   det

   het

   tak

   alsjeblieft

   Uitgebreide uitleg

   Sluk is de gebiedende wijs van het werkwoord slukke (“uitzetten”, bijvoorbeeld een apparaat). De vorm richt zich rechtstreeks tot de aangesprokene en heeft hier geen zichtbaar onderwerp: “Zet uit”. In de vorige zin staat het tegengestelde Tænd (“zet aan”), de gebiedende wijs van tænde. det is hier een Deens persoonlijk voornaamwoord in de objectfunctie, met de betekenis “het”. De vertaling bevestigt dat het om één eerder geïdentificeerd ding of apparaat gaat; de zin zelf benoemt dat ding niet opnieuw. Het voornaamwoord staat na het werkwoord, zoals in deze korte gebiedende constructie. Voorbeeld: Sluk lyset. — “Doe het licht uit.” tak betekent letterlijk “dank” of “bedankt”, maar staat hier aan het einde van een verzoek en verzacht het als “alsjeblieft”. Het is dus niet zelf het werkwoordelijke verzoek. Een vergelijkbaar verzoek is Giv mig det her, tak. — “Geef me dit alsjeblieft.” Samen vormen de delen Sluk det, tak. een beleefd, kort verzoek: “Zet het alsjeblieft uit.”

5. Giv mig det her, tak.

   Geef me dit alsjeblieft.

   Giv

   geef

   mig

   mij

   det her

   dit hier

   tak

   alsjeblieft

   Uitgebreide uitleg

   Giv is de gebiedende wijs van het Deense werkwoord give (“geven”). In deze zin is het een directe opdracht: “geef”. De infinitief staat na at: at give; de gebiedende wijs gebruikt hier de korte vorm giv. Voorbeeld: Giv mig bogen. — “Geef me het boek.” mig betekent “mij” en is hier het voornaamwoord voor de ontvanger van wat gegeven moet worden. Het is de objectvorm; vergelijk het onderwerp jeg (“ik”) met mig (“mij”). Voorbeeld: Hun ser mig. — “Zij ziet mij.” det her is de Deense aanwijzende combinatie voor “dit hier”. det is de vorm voor een enkelvoudig onzijdig element; her voegt de betekenis “hier” toe en benadrukt nabijheid. De combinatie kan als zelfstandig aangewezen element worden gebruikt, zonder dat de zin zelf benoemt waarnaar precies wordt gewezen. Voorbeeld: Jeg vælger det her. — “Ik kies dit hier.” tak betekent letterlijk “dank” of “bedankt”. In deze opdracht staat het achteraan als een korte beleefde toevoeging, vergelijkbaar met “alsjeblieft” in de vaste vertaling. Het is niet het werkwoord van de opdracht; de opdracht wordt al door Giv gevormd. In Sluk det, tak. heeft tak dezelfde beleefde functie. Samen vormt Giv mig det her, tak. de structuur Giv + ontvanger mig + het aangewezen element det her + de beleefde toevoeging tak: “Geef me dit alsjeblieft.” De zin is een directe, herbruikbare vraag of opdracht om iets dat als “dit hier” wordt aangewezen aan de spreker te geven.

6. Jeg tager det her.

   Ik neem dit.

   Jeg

   ik

   tager

   neem

   det her

   dit hier

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf als onderwerp. De vorm verandert niet naar geslacht; in andere tijden verandert vooral het werkwoord, niet dit voornaamwoord. Voorbeeld: Jeg ser. = “Ik kijk / Ik zie.” tager is de tegenwoordige tijd van tage, “nemen”. In deze zin betekent het “neem”. De tegenwoordige vorm kan in het Deens voor verschillende personen dezelfde vorm hebben: jeg tager = “ik neem” en de tager = “zij nemen” (de context bepaalt de persoon). Voorbeeld: Jeg tager bussen. = “Ik neem de bus.” det her betekent “dit hier”. det is de enkelvoudige onzijdige vorm van het aanwijzende woord; her maakt de verwijzing nabij: “dit hier”. Deze combinatie verwijst naar iets dat in de situatie als een concreet nabij object wordt aangewezen. Voorbeeld: Jeg vælger det her. = “Ik kies dit hier.” Samen vormt Jeg tager det her. de betekenis “Ik neem dit.” De volgorde is onderwerp (Jeg) + werkwoord (tager) + aangewezen object (det her).