Basisacties in het dagelijks leven | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Hvad laver du?

   Wat ben je aan het doen?

   Hvad

   wat

   laver

   doen

   du

   je / jij

   Uitgebreide uitleg

   Hvad betekent hier “wat” en vraagt naar de handeling of activiteit. Het is een vraagwoord; vergelijk Hvem? (“Wie?”), dat naar een persoon vraagt. Voorbeeld: Hvad læser du? betekent “Wat lees je?” laver is hier de tegenwoordige vorm van het Deense werkwoord lave, dat in deze context “doen” betekent. Dezelfde vorm kan, afhankelijk van de context, ook “maken” betekenen. De tegenwoordige tijd van lave is laver; in deze vraag gaat het volgens de vaste vertaling om een activiteit die nu bezig is. Het Deens gebruikt daarvoor niet noodzakelijk een aparte progressieve vorm zoals het Nederlandse “aan het doen zijn”. Voorbeeld: Hvad laver hun? — “Wat doet zij?” du is het onderwerpelijke persoonlijke voornaamwoord voor één aangesproken persoon: “je/jij”. Het staat hier als onderwerp; de objectsvorm is dig, bijvoorbeeld in Jeg ser dig — “Ik zie je.” Du zelf markeert geen beleefdheidsverschil dat uit deze zin blijkt. In de vraag staat eerst het vraagwoord Hvad, daarna de persoonsvorm laver en vervolgens het onderwerp du. Samen vormen ze ongeveer “Wat doe je?”; de vaste Nederlandse vertaling “Wat ben je aan het doen?” maakt expliciet dat het om de huidige activiteit gaat.

2. Jeg spiser nu.

   Ik eet nu.

   Jeg

   ik

   spiser

   eet

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. De vorm is de Deense persoonlijke voornaamwoordsvorm voor de eerste persoon enkelvoud. In een andere rol verandert het woord, bijvoorbeeld mig in “mij”: Hun ser mig betekent “Zij ziet mij”. spiser betekent hier “eet”. Het is de tegenwoordige tijd van spise (“eten”): spise → spiser. Deze tegenwoordige tijd kan een handeling in het huidige moment uitdrukken. Voor een andere persoon blijft de tegenwoordige vorm in het Deens vaak hetzelfde, bijvoorbeeld Jeg spiser (“Ik eet”) en du spiser (“jij eet”); het onderwerp maakt duidelijk wie de handeling uitvoert. nu betekent “nu” en legt vast dat het eten op het huidige moment plaatsvindt. Het is een bijwoord en verandert niet mee met het onderwerp. Samen vormen Jeg spiser nu. een mededelende zin met de volgorde onderwerp + werkwoord + tijdsbepaling: “Ik eet nu.”

3. Jeg drikker vand.

   Ik drink water.

   Jeg

   ik

   drikker

   drink

   vand

   water

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Het is de eerste persoon enkelvoud. Voorbeeld: Jeg spiser nu. = “Ik eet nu.” drikker is de tegenwoordige tijd van drikke (“drinken”). De uitgang -r markeert hier de tegenwoordige tijd; het onderwerp Jeg bepaalt dat de handeling door de spreker wordt uitgevoerd. Voorbeeld: Jeg drikker kaffe. = “Ik drink koffie.” vand betekent “water”. Het is hier een onbepaald, niet-telbaar zelfstandig naamwoord zonder lidwoord: de zin zegt eenvoudig dat de spreker water drinkt. De bepaalde vorm is vandet (“het water”), bijvoorbeeld in Vandet er koldt. = “Het water is koud.” Samen vormen Jeg drikker vand. de betekenis “Ik drink water.”

4. Jeg laver aftensmad.

   Ik maak het avondeten.

   Jeg

   ik

   laver

   maak

   aftensmad

   avondeten

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier ik: dit is de Deense persoonlijke voornaamwoordsvorm voor de eerste persoon enkelvoud. De vorm verandert niet afhankelijk van het geslacht van de spreker. Voorbeeld: Jeg læser. — Ik lees. laver is de tegenwoordige tijd van lave (maken of doen). In deze zin betekent het maken in de betekenis van het avondeten bereiden. De Deense werkwoordsvorm verandert in de tegenwoordige tijd niet mee met de persoon; laver kan dus ook bij andere onderwerpen staan. Voorbeeld: Jeg laver kaffe. — Ik maak koffie. aftensmad is een zelfstandig naamwoord voor de avondmaaltijd, oftewel het avondeten. Het is een samengesteld woord: aften betekent avond en mad betekent voedsel of eten als zelfstandig naamwoord. In deze combinatie betekent het geheel avondeten. Voorbeeld: Vi spiser aftensmad. — Wij eten avondeten. Samen vormen de delen Jeg laver aftensmad. de betekenis Ik maak het avondeten. De tegenwoordige tijd presenteert het maken als iets dat de spreker nu of rond het huidige moment doet. Een bruikbaar patroon is Jeg laver + zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld: Jeg laver suppe. — Ik maak soep.

5. Jeg gør mit værelse rent.

   Ik maak mijn kamer schoon.

   Jeg

   ik

   gør

   doe; maak

   mit

   mijn

   værelse

   kamer

   rent

   schoon

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: het is de eerste persoon enkelvoud, dus de spreker verwijst naar zichzelf. In het Deens verandert dit voornaamwoord niet naar geslacht; het verwijst hier naar de uitvoerder van de handeling. gør is de tegenwoordige vorm van gøre, “doen” of “maken”. In de vaste combinatie gøre noget rent betekent het “iets schoonmaken”. De tegenwoordige vorm van gøre is voor verschillende personen gelijk: jeg gør en bijvoorbeeld de gør. Voorbeeld: Jeg gør køkkenet rent. — “Ik maak de keuken schoon.” mit betekent “mijn” en staat vóór een enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord. Het hoort hier bij værelse; het is dus niet het werkwoord dat deze vorm draagt. Vergelijk de bezittelijke vormen: min bij een enkelvoudig gemeenschappelijk zelfstandig naamwoord, mit bij een enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord en mine bij meervoud. Voorbeeld: mit hus — “mijn huis”. værelse betekent “kamer”. Het is een zelfstandig naamwoord in het enkelvoud; het meervoud is værelser. In mit værelse vormt het samen met het bezittelijk woord de woordgroep “mijn kamer”, die hier het lijdend voorwerp is: datgene wat wordt schoongemaakt. rent betekent hier “schoon”. Deze vorm staat als beschrijving bij værelse in de constructie gøre noget rent: iemand zorgt ervoor dat iets schoon wordt. De basisvorm is ren; rent is de onzijdige enkelvoudsvorm die bij værelse past. Voorbeeld: Hun gør bordet rent. — “Zij maakt de tafel schoon.” Samen vormen Jeg gør mit værelse rent de betekenis: “Ik maak mijn kamer schoon.” De structuur is onderwerp + gøre + bezit + zelfstandig naamwoord + beschrijving: de spreker (Jeg) verricht de handeling (gør) met mit værelse als datgene wat wordt schoongemaakt, en rent beschrijft het resultaat daarvan.

6. Jeg tager et brusebad.

   Ik neem een douche.

   Jeg

   ik

   tager

   neem

   brusebad

   douche

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Het is de Deense persoonlijke voornaamwoordsvorm voor de eerste persoon enkelvoud. In de tegenwoordige tijd blijft het onderwerp dezelfde vorm in zinnen zoals Jeg tager ... (“Ik neem ...”) en Jeg gør ... (“Ik maak ...”); de werkwoordsvorm verandert hier niet mee. tager is de tegenwoordige tijd van tage, “nemen”. In deze zin hoort het bij de vaste, alledaagse combinatie tage et brusebad: letterlijk “een douche nemen”, natuurlijk vertaald als “douchen” of “een douche nemen”. De tegenwoordige tijd kan ook in andere personen worden gebruikt; bijvoorbeeld: Hun tager et brusebad. — “Zij neemt een douche.” brusebad betekent “douche” of “douchebad”. Het is een zelfstandig naamwoord. Met et krijgt het hier de onbepaalde vorm: et brusebad, “een douche”. Et is hier een Deens onbepaald lidwoord; het geeft niet op zichzelf een nadruk op het aantal. Het woord brusebad is een zogenoemd et-woord, dus je gebruikt et in deze vorm. Samen vormen tager en et brusebad de herbruikbare uitdrukking tage et brusebad, “een douche nemen”. De volledige zin Jeg tager et brusebad. betekent daarom: “Ik neem een douche.” De zin staat in de tegenwoordige tijd en zegt dat de spreker zelf de handeling uitvoert.