Een rustige start van de les | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg er nervøs før timen.

   Ik voel me zenuwachtig voor de les.

   Jeg er

   ik ben

   nervøs

   zenuwachtig

   før

   voor

   timen

   de les

   Uitgebreide uitleg

   Jeg er betekent hier “ik ben”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud; er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). In het Deens blijft er in de tegenwoordige tijd hetzelfde bij verschillende personen: jeg er = “ik ben”, du er = “jij bent”. nervøs betekent hier “zenuwachtig”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat na er predicatief bij het onderwerp staat. De vorm nervøs is de enkelvoudsvorm voor een gemeenschappelijk geslacht; het woord Jeg zelf geeft het geslacht van de spreker niet aan. Ter vergelijking: een onzijdig enkelvoud kan nervøst hebben en meervoud nervøse. Voorbeeld: Hun er nervøs. — “Zij is zenuwachtig.” før betekent hier “voor” in de tijd: het ene moment vindt eerder plaats dan het andere. Voorbeeld: Vi mødes før frokosten. — “We spreken af voor de lunch.” timen betekent hier “de les”. Het zelfstandige naamwoord is time; in timen staat de bepaalde vorm met het achtervoegsel -en, dus “de les”. In andere contexten kan time ook “uur” betekenen, maar de vaste vertaling geeft hier de betekenis “les”. Voorbeeld: Timen begynder nu. — “De les begint nu.” Samen vormen de delen Jeg er + nervøs + før + timen de betekenis: “Ik voel me zenuwachtig voor de les.” De zin beschrijft de toestand van de spreker en plaatst die toestand vóór de les; hij zegt niet dat de les al begonnen is.

2. Den følelse er normal. Gruppen er venlig.

   Dat gevoel is normaal. De groep is vriendelijk.

   Den

   dat

   følelse

   gevoel

   er

   is

   normal

   normaal

   Gruppen

   de groep

   venlig

   vriendelijk

   Uitgebreide uitleg

   Den is hier een aanwijzend voornaamwoord voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht. In deze zin betekent het, samen met følelse, “dat”. Het neutrale enkelvoud heeft det; het meervoud heeft de. Na een aanwijzend woord blijft het zelfstandig naamwoord in het Deens in de onbepaalde vorm. Voorbeeld: Den bog er ny. — “Dat boek is nieuw.” følelse betekent hier “gevoel”. De basisvorm is en følelse; het meervoud is følelser en de bepaalde vorm is følelsen. Na den staat hier de onbepaalde vorm: den følelse — “dat gevoel”. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Deze vorm wordt gebruikt bij onder andere jeg, du, han, hun en meervoudige onderwerpen; het Deens heeft hier geen aparte persoonsuitgangen. Voorbeeld: Jeg er rolig. — “Ik ben rustig.” normal is een beschrijvend bijvoeglijk naamwoord en betekent hier “normaal”. Het staat na er en beschrijft de toestand of eigenschap van den følelse. Bij een meervoudig of bepaald zelfstandig naamwoord krijgt het bijvoeglijk naamwoord in een naamwoordgroep vaak de uitgang -e, bijvoorbeeld normale følelser — “normale gevoelens”. Dat is een ander gebruik dan de vorm normal in deze zin. Gruppen betekent “de groep”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van gruppe: en gruppe → gruppen. Het achtervoegsel -en draagt hier de bepaaldheid. Het meervoud is grupper, en “de groepen” is grupperne. venlig betekent hier “vriendelijk”. Het is een bijvoeglijk naamwoord na er en beschrijft gruppen. Het bijvoeglijk naamwoord stemt hier af op het gemeenschappelijk geslacht en het enkelvoud van het onderwerp: gruppen er venlig. Bij een neutraal enkelvoud staat de vorm venligt, en bij een meervoud staat venlige, bijvoorbeeld De venlige mennesker hjælper. — “De vriendelijke mensen helpen.” Bepaaldheid van het onderwerp maakt het predicatieve bijvoeglijk naamwoord op zichzelf niet meervoudig: daarom staat hier venlig, niet venlige. Samen vormen Den følelse er normal en Gruppen er venlig twee korte mededelingen. Den følelse is het onderwerp “dat gevoel”, en er normal zegt dat dit gevoel normaal is. Daarna zegt Gruppen er venlig dat de groep vriendelijk is. De volledige betekenis is: “Dat gevoel is normaal. De groep is vriendelijk.”

3. Jeg er glad for at høre det.

   Ik ben blij om dat te horen.

   Jeg

   ik

   er

   ben

   glad

   blij

   for at

   om te

   høre

   horen

   det

   dat

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de eerste persoon enkelvoud. In het Deens staat bij jeg bijvoorbeeld er in de tegenwoordige tijd: Jeg er klar. — “Ik ben klaar.” er is hier de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”). De vorm is hetzelfde bij meerdere onderwerpen: jeg er, du er, han er. Het onderwerp jeg maakt de betekenis hier “ik ben”. glad is een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis “blij”. In deze zin beschrijft het de toestand van de spreker. Een bruikbaar contrast is Jeg er ikke glad. — “Ik ben niet blij.” for at vormt hier samen met het volgende werkwoord de constructie glad for at + infinitief: “blij om te …” of natuurlijker “blij dat ik …”. Het woord for krijgt in deze vaste combinatie niet afzonderlijk de betekenis “voor”. høre betekent “horen”. De vorm is de infinitief; de basisvorm wordt in het Deens voorafgegaan door at, bijvoorbeeld at høre. In glad for at høre staat het na at als de handeling waarvoor de spreker blij is. Voorbeeld: Det er rart at høre det. — “Het is fijn om dat te horen.” det betekent hier “dat” en is een aanwijzend voornaamwoord in het onzijdig enkelvoud. Het verwijst naar iets dat uit de context duidelijk is, zonder dat de zin zelf precies benoemt wat dat is. Hetzelfde woord kan ook als onzijdig aanwijzend woord bij een zelfstandig naamwoord staan, bijvoorbeeld det hus — “dat huis”. Samen geeft Jeg er glad for at høre det de betekenis: “Ik ben blij om dat te horen.” De structuur is Jeg er (“ik ben”) + glad (“blij”) + for at høre det (“om dat te horen”). De infinitiefgroep verklaart waarvoor de spreker blij is. In een natuurlijkere Nederlandse formulering kan de hele zin ook worden weergegeven als “Ik ben blij dat te horen.”

4. Vi tager det roligt i starten.

   We doen het eerst rustig aan.

   Vi

   wij

   tager

   nemen; doen

   det

   het

   roligt

   rustig

   starten

   het begin

   Uitgebreide uitleg

   Vi betekent hier “wij”: de spreker rekent zichzelf samen met minstens één andere persoon tot de handelende groep. Het is de eerste persoon meervoud; het verwijst niet naar één afzonderlijke persoon. tager is de tegenwoordige tijd van tage (“nemen”). De vorm tager hoort bij de tegenwoordige tijd; verleden tijd is tog en het voltooid deelwoord is taget. In tage det roligt heeft tage niet de letterlijke betekenis “nemen”, maar maakt het deel uit van een vaste uitdrukking. Voorbeeld: Vi tager bussen. — “Wij nemen de bus.” det is een Deens voornaamwoord voor een onzijdig enkelvoudig element. In de vaste uitdrukking tage det roligt is het het object van de uitdrukking; de zin identificeert geen afzonderlijk concreet ding waarnaar het verwijst. Samen met de andere woorden krijgt de uitdrukking de betekenis “het rustig aan doen”. roligt hangt samen met rolig (“rustig”). De vorm roligt is de onzijdige vorm van dit bijvoeglijke naamwoord en verschijnt hier in de vaste combinatie tage det roligt. De losse betekenis is dus niet genoeg om de hele uitdrukking letterlijk samen te stellen. Voorbeeld: Et roligt sted. — “Een rustige plek.” Hier is roligt aangepast aan het onzijdige zelfstandig naamwoord sted. starten betekent “het begin” of “de start”. Met i vormt het de tijdsbepaling i starten: “in het begin”, “aan het begin”. Voorbeeld: I starten var det svært. — “In het begin was het moeilijk.” De combinatie Vi tager det roligt betekent “we doen het rustig aan”. i starten bepaalt wanneer dat gebeurt: “in het begin”. De volledige zin betekent daarom: “We doen het eerst rustig aan.” De uitdrukking is alledaags en bruikbaar wanneer een groep iets kalm of zonder haast begint.

5. Det lyder godt.

   Dat klinkt goed.

   Det

   dat; het

   lyder

   klinkt

   godt

   goed

   Uitgebreide uitleg

   Det is hier het onderwerp en betekent in deze vaste zin “dat” of “het”: het verwijst naar de situatie of inhoud waarover wordt gesproken, zonder dat de zin zelf een specifieker zelfstandig naamwoord noemt. De vorm det is de onzijdige enkelvoudsvorm van het aanwijzend/voornaamwoordelijk element; het kan dus niet automatisch worden vertaald als een concreet eerder genoemd zelfstandig naamwoord. lyder komt van lyde, “klinken”. De uitgang -r markeert hier de tegenwoordige tijd: lyde → lyder. In deze constructie beschrijft het werkwoord hoe iets overkomt, niet noodzakelijk een letterlijk geluid. Vergelijk: Det lyder mærkeligt. — “Dat klinkt vreemd.” godt komt van het bijvoeglijk naamwoord god, “goed”. De vorm godt is de onzijdige vorm bij een onzijdig onderwerp zoals det; dezelfde vorm kan in andere constructies ook als bijwoord voorkomen. Hier beschrijft godt hoe datgene waarnaar det verwijst, klinkt. Vergelijk: En idé lyder god. — “Een idee klinkt goed.” Samen vormen de delen Det + lyder + godt de neutrale beoordeling “Dat klinkt goed.” De zin kan worden gebruikt om instemming of een positieve indruk van een voorstel, plan of mededeling uit te drukken.

6. Den første del er nem.

   Het eerste deel is makkelijk.

   Den

   de

   første

   eerste

   del

   deel

   er

   is

   nem

   makkelijk

   Uitgebreide uitleg

   Den staat hier vóór første del en markeert een bepaald zelfstandig naamwoord: “het/de”. In deze vaste zin verwijst de hele woordgroep naar een specifiek deel. De vorm hangt hier samen met een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht; bij een onzijdig enkelvoud staat bijvoorbeeld det. første betekent hier “eerste” en geeft de rangorde aan. De vorm is het rangtelwoord bij en første del; første blijft ook staan bij een onzijdig woord en in het meervoud, bijvoorbeeld det første kapitel (“het eerste hoofdstuk”) en de første kapitler (“de eerste hoofdstukken”). Het gewone telwoord “één” is én/et, niet første. del betekent hier “deel”. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht: en del (“een deel”), bepaald delen (“het/de deel”), meervoud dele (“delen”) en bepaald meervoud delene (“de delen”). In den første del wordt dus één specifiek deel aangeduid. er is de tegenwoordige tijd van være, “zijn”. Het verbindt hier het onderwerp den første del met de beschrijving nem: letterlijk “het eerste deel is makkelijk”. In de tegenwoordige tijd blijft er hetzelfde bij verschillende onderwerpen, bijvoorbeeld Jeg er klar (“Ik ben klaar”) en De er klar (“Zij zijn klaar”). nem betekent hier “makkelijk” of “eenvoudig” en beschrijft del. De vergelijking is nem – nemmere – nemmest: “makkelijk” – “makkelijker” – “het makkelijkst”. De vorm verandert ook volgens het zelfstandig naamwoord: et nemt spørgsmål (“een makkelijke vraag”) heeft onzijdig enkelvoud, terwijl nemme opgaver (“makkelijke opdrachten”) meervoud heeft. Hier staat nem omdat het bij del hoort. Samen vormen de woorden Den første del (“het eerste deel”), er (“is”) en nem (“makkelijk”) de volledige betekenis: “Het eerste deel is makkelijk.”