Naar de les met de fiets of bus | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Hvor bor du?

   Waar woon je?

   Hvor

   waar

   bor

   woont

   du

   je

   Uitgebreide uitleg

   Hvor betekent hier “waar” en vraagt naar een plaats. Het is een vraagwoord voor plaats; vergelijk bijvoorbeeld Hvor arbejder du? — “Waar werk je?” bor is de tegenwoordige tijd van bo, “wonen”. De vorm bor kan in het Deens bij verschillende personen in de tegenwoordige tijd worden gebruikt: jeg bor = “ik woon” en du bor = “je woont”. Het is dus niet du dat de persoonsvorm verandert. Een korte voorbeeldzin is Jeg bor i Aarhus. — “Ik woon in Aarhus.” du is het persoonlijke voornaamwoord voor de aangesproken persoon: “je/jij”. In deze zin is het onderwerp van bor. Het staat na het vraagwoord en de persoonsvorm, zoals vaak in een Deense vraagzin. Samen vormen Hvor bor du? de vraag “Waar woon je?”. Het patroon is Hvor + persoonsvorm + onderwerp?, bijvoorbeeld Hvor arbejder du? — “Waar werk je?”

2. Jeg bor i nærheden.

   Ik woon vlakbij.

   Jeg

   ik

   bor

   woon

   i nærheden

   vlakbij

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier ‘ik’: de eerste persoon enkelvoud. Het is de vorm voor de spreker als onderwerp. Voor meerdere sprekers gebruikt het Deens vi (‘wij’), maar dat is niet dezelfde vorm. bor komt van bo (‘wonen’). bor is de tegenwoordige tijd en kan bij verschillende onderwerpen dezelfde vorm hebben: jeg bor = ‘ik woon’, du bor = ‘je woont’. Voorbeeld: Jeg bor i Aarhus. — ‘Ik woon in Aarhus.’ i nærheden is een vaste plaatsaanduiding met de betekenis ‘in de buurt’ of ‘vlakbij’. i betekent hier ‘in’; nærheden verwijst in deze uitdrukking naar de nabijheid of omgeving. De uitdrukking geeft een locatie aan, zonder zelf te zeggen waarvan die locatie dichtbij is. Samen vormen de delen Jeg bor (‘ik woon’) en i nærheden (‘vlakbij’): ‘Ik woon vlakbij.’ De tegenwoordige tijd presenteert dit als de huidige woonsituatie. In een andere context kan i nærheden nader worden bepaald, bijvoorbeeld i nærheden af stationen — ‘in de buurt van het station’.

3. Hvordan kommer du her?

   Hoe kom je hier?

   Hvordan

   hoe

   kommer

   komt / komt aan

   du

   je

   her

   hier

   Uitgebreide uitleg

   Hvordan betekent hier “hoe” en vraagt naar de manier waarop iemand hier komt. Het is een vraagwoord; vergelijk hvad (“wat”) en hvor (“waar”) als andere veelgebruikte vraagwoorden. Voorbeeld: Hvordan går det? — “Hoe gaat het?” kommer is de tegenwoordige tijd van komme, “komen”. In het Deens verandert de tegenwoordige tijd van dit werkwoord niet mee met de persoon: jeg kommer, du kommer en de kommer. In deze zin gaat het om de manier waarop de aangesprokene hier komt, niet alleen om het feit dat die persoon aankomt. Voorbeeld: Jeg kommer i morgen. — “Ik kom morgen.” du is het onderwerp en verwijst naar de aangesprokene: “je/jij”. Het is de tweede persoon enkelvoud. Het onderscheid met I (“jullie”) gaat dus om één aangesproken persoon tegenover meerdere personen. her is een plaatsbijwoord met de betekenis “hier”. Het duidt de plaats aan waar de aangesprokene komt; de zin bepaalt niet op zichzelf welk vervoermiddel wordt gebruikt. Voorbeeld: Jeg er her. — “Ik ben hier.” Samen vormen de woorden een Deense vraag met de volgorde vraagwoord + werkwoord + onderwerp + plaatsbijwoord: Hvordan kommer du her? Het geheel betekent: “Hoe kom je hier?” De vraag vraagt naar de manier van komen naar de bedoelde plaats, bijvoorbeeld per fiets of op een andere manier, zonder in deze zin zelf een vervoermiddel te noemen.

4. Jeg cykler på solrige dage.

   Ik fiets op zonnige dagen.

   Jeg

   ik

   cykler

   fiets

   på

   op

   solrige

   zonnige

   dage

   dagen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de eerste persoon enkelvoud. Deze vorm verwijst naar de spreker; andere persoonsvormen zijn bijvoorbeeld du “jij” en han “hij”. cykler is de tegenwoordige tijd van cykle “fietsen”. De uitgangsvorm cykle staat bijvoorbeeld in Jeg vil cykle — “Ik wil fietsen”. Cykler past hier bij Jeg en drukt een handeling in het heden of een gewoonte uit. på betekent hier “op” en verbindt de handeling met de dagen waarop die gewoonte geldt. In deze zin gaat het om een tijdsbepaling: “op zonnige dagen”. solrige betekent “zonnige” en is de vorm van solrig die vóór een meervoudig zelfstandig naamwoord staat. De vorm wordt ook gebruikt in een bepaalde enkelvoudige constructie; het meervoud alleen bepaalt dus niet elke mogelijke functie van deze vorm. Een eenvoudig contrast is en solrig dag — “een zonnige dag” — tegenover solrige dage — “zonnige dagen”. dage betekent “dagen” en is het meervoud van dag “dag”. Het is hier een onbepaald meervoud: solrige dage betekent “zonnige dagen”, zonder dat specifieke dagen worden aangewezen. Samen vormen Jeg cykler en på solrige dage de betekenis: “Ik fiets op zonnige dagen.” De zin beschrijft dus dat de spreker fietsen als gewoonte koppelt aan dagen met zonnig weer.

5. Hvad med regnvejrsdage?

   Hoe zit het met regenachtige dagen?

   Hvad med

   Hoe zit het met ...?

   regnvejrsdage

   regenachtige dagen

   Uitgebreide uitleg

   Hvad med is een vaste, herbruikbare vraagconstructie met de betekenis “hoe zit het met ...?” of “en ...?”. Ze vraagt aandacht voor een onderwerp dat nog niet is besproken. Het is geen gewone vraag naar een feitelijk antwoord op hvad (“wat”) alleen. Voorbeeld: Hvad med i morgen? — “Hoe zit het met morgen?” regnvejrsdage betekent hier “regenachtige dagen”. Het is een samenstelling van regnvejr (“regenweer”) en dage (“dagen”). Dage is de meervoudsvorm van dag (“dag”); het meervoud is hier niet- bepaald, omdat er geen bepaaldheidsuitgang of bepalend woord staat. Het eerste deel beschrijft dus wat voor dagen het zijn. Voorbeeld: solskinsdage — “zonnige dagen”. Dit is een nieuw voorbeeld van hetzelfde patroon, niet een extra feit uit de gegeven zin. Samen vormt Hvad med regnvejrsdage? de vraag “Hoe zit het met regenachtige dagen?”. De constructie Hvad med maakt van regnvejrsdage het onderwerp waarover de spreker een reactie of beoordeling vraagt. De vorm sluit aan bij het contrast tussen zonnige dagen en dagen met regen, zonder zelf te zeggen wat er op die regenachtige dagen gebeurt.

6. Jeg tager bussen, når det regner.

   Ik neem de bus als het regent.

   Jeg

   ik

   tager

   neem

   bussen

   de bus

   når

   als / wanneer

   det regner

   het regent

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier ‘ik’. Het is de eerste persoon enkelvoud; dezelfde vorm wordt gebruikt als onderwerp, ongeacht het geslacht van de spreker. Voorbeeld: Jeg læser. — ‘Ik lees.’ tager is de tegenwoordige tijd van tage (‘nemen’). In deze zin betekent het, samen met bussen, ‘nemen’ in de zin van met de bus reizen. De tegenwoordige tijd kan ook een gewoonte uitdrukken. Voorbeeld: Jeg tager toget. — ‘Ik neem de trein.’ bussen betekent ‘de bus’. De uitgang -en markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm van bus: en bus — ‘een bus’, bussen — ‘de bus’. Het is dus het zelfstandig naamwoord dat de bepaaldheid draagt, niet tager. når betekent ‘wanneer’ of ‘als’ bij een tijds- of herhaalde voorwaarde. Het leidt hier de omstandigheid in waaronder de hoofdhandeling plaatsvindt. Voorbeeld: Jeg går ud, når solen skinner. — ‘Ik ga naar buiten als de zon schijnt.’ det regner betekent ‘het regent’. regner is de tegenwoordige tijd van regne (‘regenen’). det is hier het onpersoonlijke onderwerp dat in deze weeruitdrukking bij het werkwoord hoort; het verwijst niet naar een eerder genoemd concreet zelfstandig naamwoord. Vergelijk: Det sner. — ‘Het sneeuwt.’ Samen vormen Jeg tager bussen en når det regner de betekenis: ‘Ik neem de bus als het regent.’ De hoofdzin staat voorop, gevolgd door de tijdsbijzin met når: de spreker beschrijft een terugkerende keuze of gewoonte bij regenachtig weer.