Een notitieboek gebruiken in de les | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg glemte at tage min notesbog med.

   Ik ben vergeten mijn notitieboek mee te nemen.

   Jeg

   ik

   glemte

   vergat

   tage … med

   meenemen

   min

   mijn

   notesbog

   notitieboek

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: het is de eerste persoon enkelvoud en verwijst naar de spreker. In het Deens blijft deze vorm gelijk als onderwerp; vergelijk bijvoorbeeld Jeg læser. — “Ik lees.” glemte is de verleden tijd van glemme (“vergeten”). De vorm zegt hier dat het vergeten in het verleden plaatsvond. De tegenwoordige tijd is glemmer: Jeg glemmer det. — “Ik vergeet het.” tage ... med is een constructie met de betekenis “meenemen”: tage betekent hier “nemen” en med voegt het idee van “mee” toe. Het bijbehorende infinitief staat na at: at tage ... med. In deze zin staat min notesbog tussen de twee delen van de constructie. Voorbeeld: Jeg tager paraplyen med. — “Ik neem de paraplu mee.” min is een bezittelijk woord met de betekenis “mijn”. Het stemt in het Deens af op het soort zelfstandig naamwoord: bij een en-woord staat min, bijvoorbeeld min bog (“mijn boek”); bij een et-woord staat mit, bijvoorbeeld mit hus (“mijn huis”). Het meervoud gebruikt mine, bijvoorbeeld mine bøger (“mijn boeken”). notesbog betekent “notitieboek”. Het is een zelfstandig naamwoord; het meervoud is notesbøger. In min notesbog vormt het samen met min de woordgroep “mijn notitieboek”. Samen vormen de delen: Jeg glemte (“ik vergat”) + at tage min notesbog med (“mijn notitieboek mee te nemen”). De volledige betekenis is dus: “Ik ben vergeten mijn notitieboek mee te nemen.”

2. Du kan bruge dette papir.

   Je kunt dit papier gebruiken.

   Du kan

   je kunt

   bruge

   gebruiken

   dette

   dit

   papir

   papier

   Uitgebreide uitleg

   Du kan betekent hier “je kunt”. Du is de tweede persoon enkelvoud: het verwijst naar de aangesprokene. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”); bij een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in het Deens in de infinitief, zonder at. Hetzelfde kan wordt ook bij andere personen gebruikt, bijvoorbeeld jeg kan (“ik kan”). bruge betekent hier “gebruiken”. Dit is de infinitief die na kan staat. Zonder het modale werkwoord kan de tegenwoordige tijd bijvoorbeeld jeg bruger zijn (“ik gebruik”); bruge en bruger zijn dus verschillende vormen van hetzelfde werkwoord. dette betekent hier “dit”. Het is een aanwijzend woord voor één nabij aangewezen ding. In deze zin heeft het de vorm die past bij het onzijdige enkelvoud van papir; de vormkeuze wordt dus niet alleen door enkelvoud bepaald, maar ook door het grammaticale geslacht van het zelfstandig naamwoord. Een vergelijkbaar contrast is denne bog (“dit boek”) tegenover dette papir (“dit papier”). papir betekent “papier”. Het kan verwijzen naar het materiaal of naar een afzonderlijk vel/document; hier wordt, in overeenstemming met de vaste vertaling, papier bedoeld dat de aangesprokene kan gebruiken. Het woord is onzijdig: et papir; daarom staat hier dette, niet denne. Samen vormen de delen Du kan + bruge + dette papir de betekenis: “Je kunt dit papier gebruiken.” De zin geeft de aangesprokene de mogelijkheid of toestemming om het aangewezen papier te gebruiken. Het is een gewone, neutrale formulering.

3. Tak. Jeg vil skrive de nye ord.

   Dank je. Ik wil de nieuwe woorden opschrijven.

   Tak

   Dank je

   Jeg vil

   ik wil

   skrive

   opschrijven

   de

   de

   nye

   nieuwe

   ord

   woorden

   Uitgebreide uitleg

   Tak betekent hier “dank je”. Dit is een korte, veelgebruikte bedankformule. Voorbeeld: Tak for hjælpen. — “Bedankt voor de hulp.” Jeg vil bestaat uit jeg (“ik”) en vil, de tegenwoordige vorm van ville. Hier drukt vil de wil of bedoeling van de spreker uit: “ik wil”. Na vil staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at. Voorbeeld: Jeg vil læse. — “Ik wil lezen.” skrive is de infinitief van “schrijven”. In deze zin krijgt het door de combinatie met de nye ord de bedoelde betekenis “opschrijven”. Na vil blijft deze infinitief onveranderd: Jeg vil skrive betekent “Ik wil schrijven/opschrijven”. Voorbeeld: Jeg vil skrive en besked. — “Ik wil een bericht schrijven.” de is hier het bepaalde lidwoord dat vóór een bijvoeglijk naamwoord in een bepaalde meervoudige woordgroep staat. Samen met nye ord verwijst het naar bepaalde woorden; op zichzelf drukt het geen aantal uit. nye is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord ny (“nieuw”) bij meervoud en ook bij bepaalde enkelvoudige woordgroepen. De basisvormen zijn ny bij een onbepaald enkelvoudig gemeenschappelijk zelfstandig naamwoord en nyt bij een onbepaald enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: nye bøger — “nieuwe boeken”. ord betekent hier “woorden”. Het enkelvoud is ook ord, en het onbepaalde meervoud is eveneens ord. In het bepaalde meervoud wordt dat ordene, bijvoorbeeld zonder voorafgaand bijvoeglijk naamwoord in ordene — “de woorden”. In de gegeven zin maakt de samen met het bijvoeglijk naamwoord de woordgroep bepaald, terwijl ord de onbepaalde meervoudsvorm is. Samen vormen de nye ord de bepaalde meervoudige woordgroep “de nieuwe woorden”. De volledige zin betekent: “Ik wil de nieuwe woorden opschrijven.”

4. God idé. Jeg vil også skrive dem.

   Goed idee. Ik zal ze ook opschrijven.

   God

   goed

   idé

   idee

   Jeg vil

   ik zal

   også

   ook

   skrive

   schrijven

   dem

   ze

   Uitgebreide uitleg

   God betekent hier “goed” en beschrijft idé. In en god idé staat deze vorm bij een enkelvoudig onzijdig? Nee: idé is een gemeenschappelijk-geslacht-woord, zoals blijkt uit het lidwoord en; daarom staat het bijvoeglijk naamwoord hier in de vorm god. Bij een onzijdig zelfstandig naamwoord staat bijvoorbeeld godt, en bij meervoud of bepaalde vormen vaak gode. idé is een zelfstandig naamwoord voor “idee”. Het meervoud is idéer; dat is niet de vorm die hier staat. Voorbeeld: en god idé — “een goed idee”. Jeg vil bestaat uit jeg (“ik”) en vil, de tegenwoordige vorm van ville. In deze zin drukt vil een voornemen of toekomstige handeling uit: “ik zal”. Het kan in andere contexten ook “wil” betekenen; hier past de lezing van een voornemen bij de vaste vertaling. også betekent “ook”. Het voegt deze handeling toe aan iets dat al genoemd is. In het voorbeeld Jeg vil også læse betekent het geheel “Ik zal ook lezen”; også betekent op zichzelf alleen “ook”, niet “lezen”. skrive is de infinitief van “schrijven”. Na vil staat deze infinitief zonder extra infinitiefmarkeerder. De combinatie vil skrive betekent hier “zal schrijven”. In de gegeven context gaat het om de eerder genoemde nieuwe woorden opschrijven; het werkwoord zelf is skrive, niet een apart werkwoord dat uit vil is afgeleid. dem is een persoonlijk voornaamwoord in de meervoudige objectvorm: “ze” als lijdend voorwerp. Hier verwijst het, volgens de voorafgaande zin en de vaste vertaling, naar de nieuwe woorden. Voorbeeld: Jeg skriver dem — “Ik schrijf ze op”. Samen vormen Jeg vil også skrive dem de structuur onderwerp + vil + ook + infinitief + object: “Ik zal ze ook opschrijven.” God idé staat als afzonderlijke reactie vooraan en betekent “Goed idee”. De volledige uiting is dus: “Goed idee. Ik zal ze ook opschrijven.”

5. Kan vi tjekke dem efter undervisningen?

   Kunnen we ze na de les controleren?

   Kan vi

   kunnen we

   tjekke

   controleren

   dem

   ze

   efter

   na

   undervisningen

   de les

   Uitgebreide uitleg

   Kan vi bestaat uit kan + vi. kan is de vorm van kunne voor de tegenwoordige tijd bij alle personen; hier drukt het samen met vi een mogelijkheid of voorstel uit: “kunnen wij…?”. Na een modaal werkwoord staat in het Deens de infinitief zonder at. tjekke is de infinitief “controleren” of “nakijken”. De vorm blijft hier onveranderd na kan. Voorbeeld: Vi kan tjekke svaret. — “We kunnen het antwoord controleren.” dem is het meervoudige objectpronomen: “ze/hen”, wanneer de genoemde personen of dingen het lijdend voorwerp zijn. In deze zin verwijst het naar meerdere zaken, maar de precieze zaken worden in de vaste zin niet benoemd. Als onderwerp staat de overeenkomstige vorm de; als object dem. efter betekent hier “na” en geeft een tijdsrelatie aan. Voorbeeld: efter mødet — “na de vergadering”. undervisningen betekent hier “de les” of “het onderwijs”. Het is de bepaalde vorm van undervisning: undervisning = “les/onderwijs”, undervisningen = “de les/het onderwijs”. Het achtervoegsel -en markeert bij dit woord de bepaalde enkelvoudsvorm. De combinatie efter undervisningen betekent dus “na de les”. Samen vormt de zin een vraag met het patroon Kan vi + infinitief + object + tijdsbepaling?: “Kunnen we ze na de les controleren?” De vraag gaat over de mogelijkheid of het voorstel om meerdere, niet nader benoemde zaken dan te controleren.

6. Vi kan læse dem sammen.

   We kunnen ze samen lezen.

   Vi kan

   wij kunnen

   læse

   lezen

   dem

   ze

   sammen

   samen

   Uitgebreide uitleg

   Vi kan betekent hier: “wij kunnen”. vi is de eerste persoon meervoud (“wij”). kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”); deze vorm wordt in het Deens niet aangepast aan de persoon: jeg kan, du kan, vi kan. Na kan staat een werkwoord in de infinitief zonder at. læse is de infinitief van læse (“lezen”). Na een modaal werkwoord zoals kan blijft deze vorm onvervoegd: Vi kan læse = “Wij kunnen lezen”. Voorbeeld: De kan læse. — “Zij kunnen lezen.” dem betekent hier “ze/hen” als meewerkend of lijdend voorwerp; in deze zin is het het voorwerp van læse. Het is de objectvorm van het Deense meervoudige persoonlijke voornaamwoord; vergelijk de als onderwerp en dem als voorwerp. De vaste vertaling bevestigt “ze”, maar identificeert niet wie of wat ermee wordt bedoeld. sammen betekent “samen”. Het beschrijft hier dat het lezen gezamenlijk gebeurt. Voorbeeld: Vi arbejder sammen. — “Wij werken samen.” De zin bouwt als volgt op: Vi (onderwerp) + kan (modaal werkwoord) + læse (infinitief) + dem (voorwerp) + sammen (bijwoord). Daarom betekent Vi kan læse dem sammen. als geheel: “We kunnen ze samen lezen.”