Een zin opnieuw oefenen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Kan du sige det igen?

   Kun je dat nog een keer zeggen?

   Kan du

   kun je

   sige

   zeggen

   det

   dat; het

   igen

   opnieuw; nog een keer

   Uitgebreide uitleg

   Kan du is een vaste, herbruikbare vraagconstructie: kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”), en du betekent “je/jij”. In deze ja-neevraag staat het werkwoord vóór het onderwerp. De constructie vraagt hier op beleefde wijze of de aangesprokene iets kan doen. sige betekent hier “zeggen”. De vorm is de infinitief van sige, gebruikt na kan: na een modaal werkwoord zoals kan staat het volgende werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Kan du hjælpe? — “Kun je helpen?” det is hier een persoonlijk voornaamwoord met de betekenis “dat” of “het”. Het verwijst naar de inhoud die opnieuw gezegd moet worden; de vaste vertaling maakt die betekenis duidelijk zonder een specifiek zelfstandig naamwoord te noemen. Voorbeeld: Jeg forstår det. — “Ik begrijp het.” igen betekent “opnieuw” of “nog een keer”. Het geeft aan dat de handeling nogmaals moet plaatsvinden. In combinatie met sige det betekent het geheel “dat opnieuw zeggen”. De contextzin Jeg siger det en gang til. betekent eveneens “Ik zeg het nog een keer.” Samen vormen de delen de vraag Kan du sige det igen?: “Kun je dat nog een keer zeggen?” kan vormt het verzoek, sige benoemt de handeling, det verwijst naar de eerder bedoelde inhoud en igen geeft de herhaling aan. De vorm is geschikt wanneer je iemand vraagt iets te herhalen.

2. Jeg siger det en gang til.

   Ik zeg het nog een keer.

   Jeg

   ik

   siger

   zeg

   det

   het

   en gang til

   nog een keer

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud als onderwerp. De vorm blijft gelijk als onderwerp; het werkwoord draagt de tijd en persoon. siger is de tegenwoordige tijd van sige (“zeggen”): jeg siger = “ik zeg”. In het Deens heeft de tegenwoordige tijd hier geen aparte uitgang voor deze persoon; siger kan dus ook bij andere onderwerpen voorkomen, bijvoorbeeld hun siger = “zij zegt”. det betekent hier “het” en is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord als lijdend voorwerp. De vaste vertaling maakt duidelijk dat het verwijst naar wat eerder gezegd of gevraagd werd, zonder dat een zelfstandig naamwoord als referent wordt genoemd. Hetzelfde woord kan in andere zinnen een andere functie hebben, maar hier is het het object van “zeggen”. en gang til is een vaste, herbruikbare uitdrukking voor “nog een keer” of “opnieuw”. gang betekent in deze uitdrukking “keer”; til voegt het idee van opnieuw/toevoeging toe. Een vergelijkbare Deense uitdrukking is igen, “opnieuw”; de contextzin gebruikt die kortere vorm. Samen is de structuur Jeg siger det en gang til: onderwerp + werkwoord + object + herhaling. Daardoor betekent de hele zin: “Ik zeg het nog een keer.” De uitdrukking verwijst naar het opnieuw zeggen van dezelfde inhoud, niet naar een nieuwe inhoud.

3. Nu forstår jeg det.

   Nu begrijp ik het.

   Nu

   nu

   forstår

   begrijp

   jeg

   ik

   det

   het

   Uitgebreide uitleg

   Nu betekent hier “op dit moment” of “nu”. Het is een tijdsbepaling en kan ook elders staan: Jeg forstår det nu. betekent “Ik begrijp het nu.” forstår is de tegenwoordige tijd van forstå, “begrijpen”. De vorm verandert in het Deens niet met de persoon of het aantal: jeg forstår, du forstår en de forstår. Vergelijk forstår (“begrijpt”) met ved (“weet”): Jeg forstår spørgsmålet. — “Ik begrijp de vraag.” jeg is het persoonlijke voornaamwoord van de eerste persoon enkelvoud: “ik”. Het verwijst hier naar de spreker. Als onderwerp staat het vóór de persoonsvorm in deze zin. det is een voornaamwoord van het onzijdige enkelvoud. Hier is het het voorwerp met de betekenis “het”, zoals ook in de vaste vertaling. Het kan naar iets verwijzen dat uit de context duidelijk is, zonder dat het zelfstandig naamwoord opnieuw wordt genoemd. De zin begint met de tijdsbepaling Nu. Daarna staat de persoonsvorm forstår, gevolgd door het onderwerp jeg en het voorwerp det. De volledige betekenis is dus: “Nu begrijp ik het.” Dit is een neutrale, alledaagse formulering.

4. Lad os øve sætningen sammen.

   Laten we de zin samen oefenen.

   Lad os

   laten we

   øve

   oefenen

   sætningen

   de zin

   sammen

   samen

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste manier om een voorstel of uitnodiging in de eerste persoon meervoud te formuleren: “laten we …”. Lad is hier de gebiedende wijs van lade (“laten”), en os betekent “ons”. In deze constructie wordt os niet vertaald als een los object in de Nederlandse zin; samen geven de woorden het voorstel weer. Bijvoorbeeld: Lad os gå. — “Laten we gaan.” øve betekent hier “oefenen”. Dit is de infinitief die volgt op Lad os; het voorstel wordt dus opgebouwd als Lad os + infinitief. Dezelfde vorm kan in andere contexten ook als infinitief na andere werkwoorden voorkomen. Bijvoorbeeld: Jeg vil øve. — “Ik wil oefenen.” sætningen betekent hier “de zin”. De basisvorm is sætning, “zin”; -en maakt er de bepaalde enkelvoudsvorm van: sætningen, “de zin”. Het zelfstandig naamwoord zelf draagt hier dus de bepaaldheid. De meervoudsvorm is sætninger, “zinnen”; de bepaalde meervoudsvorm is sætningerne, “de zinnen”. sammen betekent “samen” en geeft aan dat de handeling gezamenlijk gebeurt. Het verandert in deze betekenis niet mee met persoon of getal. Bijvoorbeeld: Vi læser sammen. — “Wij lezen samen.” Samen vormen de delen Lad os øve sætningen sammen. de uitnodiging “Laten we de zin samen oefenen.” Lad os introduceert het voorstel, øve benoemt de handeling, sætningen wat er geoefend wordt, en sammen dat de deelnemers dit gezamenlijk doen.

5. Den første del er stadig svær for mig.

   Het eerste deel is nog steeds moeilijk voor mij.

   Den første

   het eerste

   del

   deel

   er

   is

   stadig

   nog steeds

   svær

   moeilijk

   for mig

   voor mij

   Uitgebreide uitleg

   Den første betekent hier ‘het eerste’ en vormt samen met het daaropvolgende zelfstandig naamwoord een bepaalde woordgroep. første is de rangtelwoordvorm voor ‘eerste’. De vorm is gelijk in het Deense gemeenschappelijke geslacht en onzijdig enkelvoud; bij meervoud blijft de spelling hier eveneens første. Den is hier het bepaalde lidwoord voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht. del betekent ‘deel’. Het is een zelfstandig naamwoord: en del is ‘een deel’ en delen is ‘het deel’. In deze zin staat del na Den første, waardoor de volledige groep Den første del ‘het eerste deel’ betekent. er is de tegenwoordige tijd van være, ‘zijn’. Dezelfde vorm wordt gebruikt bij verschillende personen in de tegenwoordige tijd, bijvoorbeeld jeg er (‘ik ben’) en vi er (‘wij zijn’). stadig betekent hier ‘nog steeds’: de beschreven toestand duurt voort. Samen met svær vormt het stadig svær, ‘nog steeds moeilijk’. svær betekent hier ‘moeilijk’. Dit is een bijvoeglijk naamwoord. Een bruikbare vergelijkingsreeks is svær — sværere — sværest: ‘moeilijk’ — ‘moeilijker’ — ‘het moeilijkst’. Voorbeeld: Denne opgave er sværere. = ‘Deze opdracht is moeilijker.’ for mig betekent ‘voor mij’. mig is de objectvorm van het persoonlijke voornaamwoord waarvan de onderwerpsvorm jeg is: jeg = ‘ik’, mig = ‘mij’. Na het voorzetsel for staat hier dus mig, niet jeg. Samen vormen Den første del er stadig svær for mig de betekenis: ‘Het eerste deel is nog steeds moeilijk voor mij.’ Den første del is het onderwerp, er verbindt dat onderwerp met de eigenschap stadig svær, en for mig geeft aan voor wie die moeilijkheid geldt. De zin beschrijft dus een nog voortdurende moeilijkheid voor de spreker.

6. Vi kan øve den del langsomt.

   We kunnen dat deel langzaam oefenen.

   Vi kan

   we kunnen

   øve

   oefenen

   den

   dat/de betreffende

   del

   deel

   langsomt

   langzaam

   Uitgebreide uitleg

   Vi kan betekent hier “we kunnen”. vi is het persoonlijke voornaamwoord voor “wij/we”. kan is de tegenwoordige vorm van kunne; modale werkwoorden hebben hier geen aparte persoonsuitgang voor vi. Het drukt mogelijkheid of vermogen uit. Na een modaal werkwoord staat in het Deens doorgaans een infinitief zonder at: Vi kan øve. — “We kunnen oefenen.” øve is de infinitief van het werkwoord “oefenen”. Het kan bijvoorbeeld ook verwijzen naar het oefenen van een vaardigheid of onderdeel. De tegenwoordige vorm is øver: Vi øver hver dag. — “We oefenen elke dag.” den staat vóór del en wijst hier op het bedoelde deel: “dat deel”. Het is hier een aanwijzend woord, niet simpelweg een onbepaald artikel. den past bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht, zoals del. Bij een onzijdig woord staat in een vergelijkbare aanwijzende bepaling det; de keuze hangt dus niet alleen van de betekenis “dat” af, maar ook van het grammaticale geslacht van het zelfstandig naamwoord. del betekent “deel”. Het is een zelfstandig naamwoord met de basisvorm del; de bepaalde enkelvoudsvorm is delen (“het deel” wanneer het zelfstandig naamwoord zelf bepaald wordt) en de onbepaalde meervoudsvorm is dele (“delen”). In den del blijft del in deze vorm staan, terwijl den het deel aanwijst. langsomt betekent “langzaam” en beschrijft hier hoe het oefenen gebeurt. Het is een bijwoord en hoort dus bij de handeling øve, niet bij del. Samen vormen de onderdelen: Vi kan + øve + den del + langsomt: “We kunnen dat deel langzaam oefenen.”