Een korte zin duidelijk zeggen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Enkle ord er nemmere for mig.

   Eenvoudige woorden zijn makkelijker voor mij.

   Enkle

   eenvoudige

   ord

   woorden

   er

   zijn

   nemmere

   makkelijker

   for mig

   voor mij

   Uitgebreide uitleg

   Enkle betekent hier ‘eenvoudige’ en beschrijft ord. Het is de meervoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord enkel: enkel (gemeenschappelijk enkelvoud), enkelt (onzijdig enkelvoud), enkle (meervoud en bepaalde vormen). Voorbeeld: en korte sætning betekent ‘een korte zin’; korte is daar de vorm bij een zelfstandig naamwoord in het enkelvoud met een onbepaald lidwoord. ord betekent hier ‘woorden’. Het enkelvoud is ook ord: et ord = ‘een woord’, flere ord = ‘meerdere woorden’. De vorm verandert dus niet tussen dit enkelvoud en meervoud; het lidwoord of een ander bepalend woord maakt het verschil zichtbaar. er betekent hier ‘zijn’. Het is de tegenwoordige tijd van være (‘zijn’). Deze vorm wordt gebruikt bij verschillende personen en aantallen: jeg er = ‘ik ben’, vi er = ‘wij zijn’, ord er = ‘woorden zijn’. nemmere betekent ‘makkelijker’. Dit is de vergrotende trap van nem (‘makkelijk’): nem – nemmere – nemmest (‘makkelijk’ – ‘makkelijker’ – ‘het makkelijkst’). De zin vergelijkt de woorden met iets anders, ook al wordt dat tweede vergelijkingspunt niet genoemd. Voorbeeld: Denne øvelse er nemmere. = ‘Deze oefening is makkelijker.’ for mig betekent ‘voor mij’. mig is de vorm van het persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon na onder andere een voorzetsel; vergelijk jeg = ‘ik’ als onderwerp en for mig = ‘voor mij’. Voorbeeld: Det er vigtigt for mig. = ‘Dat is belangrijk voor mij.’ Samen vormen de delen: Enkle ord (‘eenvoudige woorden’) + er (‘zijn’) + nemmere (‘makkelijker’) + for mig (‘voor mij’). De volledige betekenis is dus: ‘Eenvoudige woorden zijn makkelijker voor mij.’

2. Vi kan begynde med en kort sætning.

   We kunnen beginnen met een korte zin.

   Vi kan

   we kunnen

   begynde

   beginnen

   med

   met

   kort

   kort

   sætning

   zin

   Uitgebreide uitleg

   Vi kan betekent hier “we kunnen”. Vi is de eerste persoon meervoud (“wij”); kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”) en drukt mogelijkheid of vermogen uit. Na een modaal werkwoord zoals kan staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder extra infinitiefmarkering. Voorbeeld: Vi kan læse. — “Wij kunnen lezen.” begynde betekent “beginnen”. Dit is de infinitief en staat hier na kan: kan begynde = “kunnen beginnen”. De vorm begynde kan ook na andere modale werkwoorden worden gebruikt, bijvoorbeeld Vi vil begynde. — “Wij zullen beginnen / Wij willen beginnen.” med betekent hier “met”. Het leidt het middel of de inhoud in waarmee men begint: begynde med ... = “beginnen met ...”. Voorbeeld: Jeg begynder med ordet. — “Ik begin met het woord.” kort betekent hier “kort”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord die past bij het onbepaalde enkelvoud van sætning, een gemeenschappelijk-geslachtswoord. Vergelijk de bruikbare vormen kort (enkelvoud), korte (bepaalde vorm of meervoud), en de vergrotende trap kortere (“korter”). Voorbeeld: en kort tekst — “een korte tekst”. sætning betekent “zin”. Het is een zelfstandig naamwoord; het meervoud is sætninger (“zinnen”) en de bepaalde enkelvoudsvorm is sætningen (“de zin”). In deze zin staat het na en: en sætning = “een zin”. Samen vormen de delen Vi kan begynde (“We kunnen beginnen”), med (“met”) en en kort sætning (“een korte zin”) de volledige betekenis: “We kunnen beginnen met een korte zin.” De onbepaalde vorm en markeert hier een niet nader bepaalde enkelvoudige zin; het is geen afzonderlijke bewering over het aantal zinnen buiten deze woordgroep. De formulering is neutraal en bruikbaar om een activiteit met een eenvoudig, kort onderdeel te starten.

3. Det hjælper mig med at forstå.

   Dat helpt me om het te begrijpen.

   Det

   dat

   hjælper

   helpt

   mig

   me

   med at

   om te

   forstå

   begrijpen

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en staat als onderwerp. De precieze verwijzing wordt door deze zin en de vertaling niet vastgelegd; leer dus vooral de vorm en de rol, niet een specifieke referent. In het Deens staat det ook in andere functies, maar hier is het het onderwerp van hjælper. hjælper is de tegenwoordige tijd van hjælpe (“helpen”). De vorm betekent hier “helpt”; de uitdrukking Det hjælper ... kan dus als patroon worden hergebruikt. Voorbeeld: Hun hjælper mig. — “Zij helpt me.” mig is de objectsvorm van het persoonlijke voornaamwoord jeg (“ik”). Het verwijst hier naar de persoon die door de hulp geholpen wordt. Vergelijk: Jeg hjælper dig. — “Ik help jou.” Hier is jeg het onderwerp en dig het object. med at vormt hier samen met het volgende werkwoord de constructie hjælpe med at + infinitief: “helpen om te ...”. med alleen betekent vaak “met”, maar in deze constructie leidt het een activiteit of handeling in die door de hulp mogelijk wordt gemaakt. forstå is de infinitief van het werkwoord “begrijpen”. Na at blijft deze vorm onveranderd: at forstå — “te begrijpen”. Voorbeeld: Det er svært at forstå. — “Het is moeilijk te begrijpen.” Samen betekent Det hjælper mig med at forstå letterlijk en natuurlijk: “Dat helpt me om het te begrijpen.” De opbouw is: onderwerp Det + tegenwoordige tijd hjælper + degene die geholpen wordt mig + med at + de handeling forstå. De zin drukt hulp bij het begrijpen uit; hij specificeert niet zelfstandig wat det precies aanduidt.

4. Læs denne linje efter mig.

   Lees deze regel na mij.

   Læs

   lees

   denne

   deze

   linje

   regel

   efter mig

   na mij

   Uitgebreide uitleg

   Læs is de gebiedende wijs van læse (“lezen”): het is een instructie aan de aangesprokene. De stamvorm is læse; de gebiedende wijs gebruikt hier de vorm Læs. Voorbeeld: Læs teksten. — “Lees de tekst.” denne betekent hier “deze” en staat vóór linje. Het is de vorm voor één zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht; bij een onzijdig enkelvoud staat dette, en bij meervoud disse. Voorbeeld: denne bog — “dit/deze boek” (in het Deens is bog gemeenschappelijk geslacht). linje betekent “regel”, bijvoorbeeld een regel tekst. De vorm is hier enkelvoud en onbepaald; samen met denne wordt het “deze regel”. Voorbeeld: Skriv en linje. — “Schrijf een regel.” efter mig betekent hier “na mij”. mig is de objectsvorm van het persoonlijke voornaamwoord dat bij “ik” hoort: jeg als onderwerp, mig na een voorzetsel of als object. In deze zin geeft efter mig aan dat de aangesprokene na de spreker moet lezen, dus de handeling van de spreker moet volgen. Voorbeeld: Kom efter mig. — “Kom achter/na mij aan.” Samen vormen de delen de instructie Læs denne linje efter mig.: “Lees deze regel na mij.” De gebiedende wijs Læs geeft de opdracht, denne linje noemt wat gelezen moet worden, en efter mig geeft aan dat dit na de spreker gebeurt of de spreker volgt.

5. Jeg er klar til at prøve.

   Ik ben klaar om het te proberen.

   Jeg er

   ik ben

   klar

   klaar

   til at

   om te

   prøve

   proberen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg er betekent hier ‘ik ben’. Jeg is de eerste persoon enkelvoud; er is de tegenwoordige tijd van være (‘zijn’). Een bruikbaar patroon is jeg er + bijvoeglijk naamwoord, bijvoorbeeld: Jeg er træt. — ‘Ik ben moe.’ klar betekent hier ‘klaar’ in de betekenis ‘gereed’. Het is het bijvoeglijk naamwoord dat na er de toestand van de spreker beschrijft. De vorm hangt in het Deens af van het woord waarmee het bijvoeglijk naamwoord overeenkomt: klar bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtwoord, klart bij een enkelvoudig onzijdig woord en klare in het meervoud of bij bepaalde vormen. In Jeg er klar is klar de vorm in deze vaste persoonsuitdrukking; de vorm zegt op zichzelf niets over het geslacht van de spreker. til at leidt hier samen met het volgende werkwoord een handeling in die iemand gereed is om te doen: klar til at + infinitief — ‘klaar om te ...’. Bijvoorbeeld: Hun er klar til at gå. — ‘Zij is klaar om te gaan.’ prøve betekent hier ‘proberen’. Dit is de infinitiefvorm, die na at staat. De vorm prøve kan in andere contexten ook ‘uitproberen’ of ‘testen’ betekenen; in deze zin gaat het, overeenkomstig de vaste vertaling, om proberen. Het Deens noemt in deze zin geen expliciet object, terwijl de vertaling de handeling weergeeft als ‘het proberen’. Samen vormen de delen Jeg er klar + til at prøve de betekenis: ‘Ik ben klaar om het te proberen.’ De zin zegt dus dat de spreker gereed is om de genoemde of bedoelde handeling uit te voeren; het object van prøve wordt in het Deens hier niet afzonderlijk uitgesproken.

6. Tag dig god tid, og sig det tydeligt.

   Neem de tijd en zeg het duidelijk.

   Tag

   neem

   dig

   je

   god

   goed

   tid

   tijd

   sig

   zeg

   det

   het

   tydeligt

   duidelijk

   Uitgebreide uitleg

   Tag is de gebiedende wijs van tage (“nemen”). In deze zin is het een directe aansporing aan de aangesprokene. De gebiedende wijs heeft hier geen zichtbaar persoonsvoornaamwoord nodig: Tag ... betekent “Neem ...”. dig is een vorm van het persoonlijke voornaamwoord die hier als wederkerend voorwerp bij de aangesprokene fungeert. In Tag dig ... hoort het bij dezelfde persoon als de niet-uitgesproken aangesprokene: “neem voor jezelf ...”. Het is dus niet het onderwerp van de opdracht. god betekent hier “goed” in de vaste combinatie god tid. Het bijvoeglijk naamwoord staat bij tid; god tid is de gebruikelijke Deense combinatie voor “voldoende tijd / je tijd nemen”. Het is geen losse bewering dat de tijd moreel of kwalitatief “goed” is. tid is het zelfstandig naamwoord “tijd”. De combinatie god tid kan opnieuw worden gebruikt, bijvoorbeeld: Vi har god tid. — “We hebben genoeg tijd.” sig is de gebiedende wijs van sige (“zeggen”). In sig det is de opdracht dus “zeg het”. De gebiedende wijs sig moet hier niet worden verward met sige, de basisvorm die bijvoorbeeld na at kan staan: at sige — “zeggen”. det is een Deens persoonlijk voornaamwoord in de vorm die hier met “het” overeenkomt. In deze zin is het het voorwerp van sig; de vaste vertaling identificeert het als “het”, maar noemt niet waarnaar dat voornaamwoord precies verwijst. sig det vormt samen “zeg het”. tydeligt betekent “duidelijk” en bepaalt hoe het zeggen gebeurt. Het staat hier als bijwoord bij sig: “zeg het duidelijk”. De vorm hangt samen met het bijvoeglijk naamwoord tydelig (“duidelijk”); in deze functie verschijnt de vorm tydeligt, niet het zelfstandig gebruikte bijvoeglijk naamwoord. De eerste opdracht wordt opgebouwd als Tag dig god tid: neem voor jezelf genoeg tijd, oftewel “neem de tijd”. Daarna volgt og sig det tydeligt: “en zeg het duidelijk”. Samen betekent Tag dig god tid, og sig det tydeligt.: “Neem de tijd en zeg het duidelijk.”