De hoogte van een stoel veranderen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Denne stol er for lav.

   Deze stoel is te laag.

   Denne

   deze

   stol

   stoel

   er

   is

   for

   te

   lav

   laag

   Uitgebreide uitleg

   Denne betekent hier “deze” en wijst een enkelvoudig zelfstandig naamwoord aan dat dichtbij of in de aandacht is. Het woord past bij stol, dat in het Deens een gemeenschappelijk geslacht heeft: denne stol = “deze stoel”. Voor een meervoud staat bijvoorbeeld disse: disse stole = “deze stoelen”. stol betekent “stoel”. De vorm is enkelvoud; het meervoud is stole. In denne stol staat het zelfstandig naamwoord na het aanwijzende woord in zijn onbepaalde vorm, terwijl de combinatie als geheel een bepaalde, aangewezen stoel aanduidt. er is hier de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Het verbindt het onderwerp met een eigenschap: Stolen er lav = “De stoel is laag”. De vorm er verandert niet mee met persoon of enkelvoud/meervoud. for betekent hier “te” in de betekenis “meer dan wenselijk of geschikt”. Het is dus niet het voorzetsel “voor” in deze zin. Het patroon for + bijvoeglijk naamwoord is herbruikbaar: for dyr = “te duur”. lav betekent hier “laag”. Het is de basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord. De vergelijkingsreeks is lav — lavere — lavest: “laag” — “lager” — “laagst”. In for lav wordt geen vergelijking tussen twee dingen gemaakt; de hoogte ligt onder de gewenste of geschikte hoogte. Samen vormen de delen Denne stol + er + for lav de betekenis: “Deze stoel is te laag.” De zin stelt vast dat de aangewezen stoel een hoogte heeft die niet geschikt is. In de aansluitende context wordt gezegd dat de hoogte veranderd kan worden, maar dat verandert de betekenis van deze zin niet.

2. Du kan ændre højden.

   Je kunt de hoogte veranderen.

   Du kan

   je kunt

   ændre

   veranderen

   højden

   de hoogte

   Uitgebreide uitleg

   Du kan betekent hier “je kunt”. Du is de vorm voor de aangesproken persoon in het enkelvoud. kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”); in de tegenwoordige tijd verandert kan niet mee met de persoon. Na het modale werkwoord kan staat het volgende werkwoord in het Deens zonder at: Du kan ændre ... betekent “Je kunt ... veranderen”. ændre betekent hier “veranderen” of “wijzigen”. Het is de infinitief na kan. Een herbruikbaar patroon is kan + infinitief, bijvoorbeeld: Du kan vente. = “Je kunt wachten.” højden betekent “de hoogte”. Het zelfstandige naamwoord is højde (“hoogte”); højden is de bepaalde enkelvoudsvorm, dus “de hoogte”. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid bij dit woord. In ændre højden is højden het object: datgene wat veranderd kan worden. Samen vormen de delen Du kan + ændre + højden: “Je kunt de hoogte veranderen.” De zin drukt uit dat de aangesprokene die mogelijkheid heeft; hij legt niet uit hoe de verandering wordt uitgevoerd.

3. Hvordan gør jeg det?

   Hoe doe ik dat?

   Hvordan

   hoe

   gør

   doe

   jeg

   ik

   det

   dat

   Uitgebreide uitleg

   Hvordan betekent hier “hoe” en vraagt naar de manier waarop iets gebeurt. Het staat aan het begin van deze vraag. Voorbeeld: Hvordan kommer du hjem? = “Hoe kom je thuis?” gør is de tegenwoordige tijd van gøre (“doen”, “maken”). In het Deens verandert deze werkwoordsvorm normaal niet met de persoon: jeg gør = “ik doe”, du gør = “jij doet”. De vorm gør is dus niet specifiek een meervouds- of beleefdheidsvorm. jeg betekent “ik” en is het onderwerp: de spreker voert de handeling uit. In een vraag staat het werkwoord hier vóór het onderwerp: Hvordan gør jeg ...? Dat is een veelgebruikt Deens vraagpatroon. det betekent hier “dat” en is het voorwerp van gør. De vaste vertaling bevestigt dat het om een eerder genoemde handeling of zaak gaat; de context maakt de precieze referentie niet als zelfstandig woord expliciet. det kan ook in andere zinnen een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord of aanwijzend woord zijn, afhankelijk van de constructie. Samen vormen de delen Hvordan + gør + jeg + det? de vraag “Hoe doe ik dat?”. Het gaat om de manier waarop de spreker de bedoelde handeling uitvoert, niet om de vraag wie die handeling uitvoert. De vraag is neutraal en bruikbaar wanneer iemand om instructies vraagt.

4. Tryk på knappen under sædet.

   Druk op de knop onder de zitting.

   Tryk

   druk

   knappen

   de knop

   under

   onder

   sædet

   de zitting

   Uitgebreide uitleg

   Tryk is hier de gebiedende wijs van trykke (“drukken”): een directe instructie aan één of meer aangesproken personen. De infinitief is at trykke; in een neutrale instructie staat vaak alleen de werkwoordsvorm. Voorbeeld: Tryk på knappen. — “Druk op de knop.” knappen betekent hier “de knop”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van en knap: en knap → knappen. De uitgang -en markeert bij dit zelfstandig naamwoord bepaaldheid; hij drukt op zichzelf geen meervoud uit. Het meervoud is knapper, en het bepaalde meervoud is knapperne. under is een voorzetsel voor een plaats lager dan of onder iets. Het kan ook in andere ruimtelijke combinaties voorkomen, bijvoorbeeld under bordet — “onder de tafel”. In deze zin verbindt het under met de plaatsaanduiding die erop volgt. sædet betekent hier “de zitting”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van et sæde: et sæde → sædet. De uitgang -et markeert hier bepaaldheid bij een onzijdig zelfstandig naamwoord. Dit is niet dezelfde uitgang als bij en knap; het grammaticale geslacht hoort bij het zelfstandig naamwoord zelf. Het meervoud is sæder, met bepaald meervoud sæderne. Samen vormen Tryk på knappen en under sædet de instructie “Druk op de knop onder de zitting.” på hoort bij de plaats waarop de druk wordt uitgeoefend, terwijl under sædet aangeeft welke knop bedoeld wordt: de knop die zich onder de zitting bevindt. De hele uiting is dus een directe gebiedende zin.

5. Det er bedre. Tak.

   Dat is beter. Dank je wel.

   Det er

   Dat is

   bedre

   beter

   Tak

   Dank je wel

   Uitgebreide uitleg

   Det er betekent hier “dat is”. Det is een onzijdig Deens voornaamwoord; in deze zin verwijst het volgens de vertaling naar de besproken situatie of toestand, zonder dat de zin zelf die verder benoemt. Er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Samen vormt dit een veelgebruikte patroonzin: Det er ... = “Dat is ...” of, afhankelijk van de context, “Het is ...”. bedre betekent hier “beter”. Het is de vergrotende trap van god (“goed”): god – bedre – bedst (“goed – beter – best”). De vorm bedre vergelijkt de huidige toestand met een andere toestand; de zin specificeert niet waarmee precies wordt vergeleken. Tak is de gebruikelijke korte manier om te bedanken: “dank je wel” of “bedankt”. Het is een zelfstandig woord en geen vorm van være. Een iets nadrukkelijkere variant is Mange tak (“hartelijk dank”), maar het vaste woord in deze zin is alleen Tak. Samen betekent Det er bedre. “Dat is beter.” Daarna staat Tak. als afzonderlijke dankbetuiging: “Dank je wel.” De volledige betekenis is dus: “Dat is beter. Dank je wel.”

6. Sig til, hvis stolen stadig ikke er i orden.

   Zeg het me als de stoel nog steeds niet goed is.

   Sig til

   laat het me weten

   hvis

   als

   stolen

   de stoel

   stadig

   nog steeds

   ikke

   niet

   er

   is

   i orden

   in orde; goed

   Uitgebreide uitleg

   Sig til is een vaste, herbruikbare manier om iemand te vragen iets te melden: “laat het me weten” of “zeg het”. Sig is de gebiedende wijs van sige (“zeggen”); til maakt hier deel uit van de vaste uitdrukking. Het onderwerp van de gebiedende wijs is niet afzonderlijk uitgedrukt: de aangesproken persoon is degene die moet melden. hvis leidt een voorwaardelijke bijzin in en betekent hier “als”. Een herbruikbaar patroon is hvis + bijzin, bijvoorbeeld: hvis du har tid betekent “als je tijd hebt”. stolen betekent hier “de stoel”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van stol (“stoel”): stol → stolen. De uitgang -en draagt hier de bepaaldheid; er staat dus geen los Deens bepaald lidwoord vóór het zelfstandig naamwoord. stadig betekent “nog steeds” en geeft aan dat een toestand voortduurt. Het verwijst hier naar het voortduren van de toestand dat de stoel niet in orde is; het betekent niet op zichzelf “opnieuw”. ikke is de ontkenning “niet”. In deze bijzin ontkent het de toestand die volgt: de stoel is niet in orde. er is hier de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). In combinatie met een toestand of beoordeling werkt het als koppelwerkwoord: stolen er ... = “de stoel is ...”. De vorm er verandert hier niet naar persoon of getal. i orden is een vaste uitdrukking voor “in orde” of “goed”, bijvoorbeeld over de toestand of werking van iets. In er i orden vormt zij met er de beoordeling “is in orde”. Samen bestaat de zin uit de hoofdzin Sig til en de voorwaardelijke bijzin hvis stolen stadig ikke er i orden: “Zeg het me als de stoel nog steeds niet goed/in orde is.” De ontkenning hoort bij de toestand “in orde zijn”, en stadig maakt duidelijk dat die toestand volgens de zin nog voortduurt. De formulering is een gewone, directe manier om iemand te vragen dit te melden.