Een shirt passen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg har brug for en ny skjorte.

   Ik heb een nieuw overhemd nodig.

   Jeg

   ik

   har brug for

   nodig hebben

   ny

   nieuw

   skjorte

   overhemd

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier ik: de eerste persoon enkelvoud. Het is de vorm voor de spreker als onderwerp; bijvoorbeeld: Jeg kommer. = Ik kom. har brug for is de vaste Deense constructie voor nodig hebben. In deze zin staat har, de tegenwoordige tijd van have (hebben), in de constructie at have brug for noget (iets nodig hebben). Het daaropvolgende zelfstandige naamwoord benoemt wat nodig is. Voorbeeld: Jeg har brug for hjælp. = Ik heb hulp nodig. ny betekent hier nieuw en beschrijft skjorte. Het bijvoeglijk naamwoord staat in de vorm ny bij een enkelvoudig onzijdig? Nee: skjorte is een en-woord, dus bij een onbepaald enkelvoud is ny de passende vorm: en ny skjorte. Ter vergelijking: et nyt hus = een nieuw huis, terwijl nye skjorter = nieuwe overhemden/blouses in het meervoud. skjorte betekent overhemd en is een zelfstandig naamwoord. De basisvorm is skjorte; met het onbepaalde lidwoord wordt dat en skjorte, met bepaaldheid skjorten, en het meervoud is skjorter. In deze zin staat het in het onbepaalde enkelvoud: en ny skjorte. Samen vormen de delen: Jeg (ik) + har brug for (heb nodig) + en ny skjorte (een nieuw overhemd). De volledige betekenis is: Ik heb een nieuw overhemd nodig.

2. Hvilken farve leder du efter?

   Welke kleur zoek je?

   Hvilken

   welke

   farve

   kleur

   leder … efter

   zoeken naar

   du

   je

   Uitgebreide uitleg

   Hvilken betekent hier ‘welke’ en staat bij het enkelvoudige gemeenschappelijke geslacht van farve. De vorm wordt gekozen door het zelfstandig naamwoord: hvilken bij enkelvoud gemeenschappelijk geslacht, hvilket bij enkelvoud onzijdig geslacht en hvilke bij meervoud. Voorbeeld: Hvilken bog læser du? — ‘Welk boek lees je?’ farve betekent ‘kleur’. Het is een zelfstandig naamwoord: en farve, meervoud farver. Het woord benoemt hier datgene waarvan de spreker de keuze wil weten. leder efter betekent samen ‘zoekt naar’. Het werkwoord is lede; leder is de tegenwoordige tijd. De constructie lede efter + iets/iemand gebruik je voor zoeken naar een doel. Voorbeeld: Jeg leder efter mine nøgler. — ‘Ik zoek mijn sleutels.’ du is het Deense persoonlijke voornaamwoord voor de tweede persoon enkelvoud: ‘je’ of ‘jij’. Het verandert niet naar geslacht. In deze vraag is du degene aan wie gevraagd wordt wat die persoon zoekt. In de hele vraag staat het vraagwoord Hvilken vóór het zelfstandig naamwoord farve: ‘welke kleur’. Daarna komt leder vóór du, omdat een gewone directe vraag in het Deens de persoonsvorm vóór het onderwerp plaatst. efter maakt samen met leder de betekenis ‘naar ... zoeken’. Zo betekent Hvilken farve leder du efter? letterlijk ongeveer ‘Welke kleur zoek je naar?’ en natuurlijk Nederlands: ‘Welke kleur zoek je?’

3. Noget blåt, hvis du har det.

   Iets blauws, als je dat hebt.

   Noget

   iets

   blåt

   blauw

   hvis

   als

   har

   hebben

   det

   dat

   Uitgebreide uitleg

   Noget betekent hier “iets” en verwijst naar iets onbepaalds. Het kan ook vóór een bijvoeglijk naamwoord staan om een onbepaald ding met die eigenschap aan te duiden. Voorbeeld: noget varmt = “iets warms”. blåt is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord blå (“blauw”) bij een onzijdig enkelvoudig woord. De vorm verandert dus afhankelijk van het woord waarmee het overeenkomt: en blå jakke = “een blauwe jas”, maar et blåt tørklæde = “een blauwe sjaal”. In noget blåt beschrijft blåt het onbepaalde noget. hvis betekent “als” en leidt hier een voorwaardelijke bijzin in. Voorbeeld: Hvis du har tid, kommer jeg. = “Als je tijd hebt, kom ik.” har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”). In het Deens blijft deze vorm in de tegenwoordige tijd hetzelfde bij verschillende personen: jeg har = “ik heb”, du har = “jij hebt”. Hier staat har bij het onderwerp du. det is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord als object en betekent hier “dat”. De precieze zaak waarnaar het verwijst wordt in deze ene zin niet benoemd; de vertaling bevestigt wel deze verwijzende betekenis. Voorbeeld: Jeg tager det. = “Ik neem dat.” Samen betekent Noget blåt “iets blauws”: blåt maakt duidelijk welke eigenschap het bedoelde onbepaalde ding heeft. hvis du har det betekent “als je dat hebt”. De hele uiting is een korte, elliptische formulering: “Iets blauws, als je dat hebt.” De voorwaarde beperkt het verzoek tot iets blauws dat beschikbaar is.

4. Her er en i din størrelse.

   Hier is er een in jouw maat.

   Her er

   hier is

   en

   een

   i

   in

   din

   jouw

   størrelse

   maat

   Uitgebreide uitleg

   Her er staat letterlijk aan het begin van de zin en betekent hier “hier is”. Het is een vaste, zeer bruikbare manier om iets aan te wijzen of aan te bieden. Voorbeeld: Her er bogen. — “Hier is het boek.” en betekent hier “een” in de betekenis van “er een”, dus een niet nader genoemde zaak die bij de situatie bekend is. Het is geen expliciete teluitspraak over het aantal; de vorm vervangt hier het genoemde voorwerp. In het Deens kan en ook het onbepaalde lidwoord bij een gemeenschappelijk-geslacht-zelfstandig naamwoord zijn, maar in deze zin staat het zelfstandig naamwoord niet opnieuw vermeld. i betekent “in” en geeft hier de maat aan waarin iets valt: i størrelse ... — “in maat ...”. Voorbeeld: De har den i størrelse M. — “Ze hebben hem in maat M.” din betekent “jouw” en staat vóór het zelfstandig naamwoord dat het bezit of de betrekking aanduidt. Deze vorm hoort bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van gemeenschappelijk geslacht, zoals størrelse; bij een onzijdig enkelvoud staat dit, en bij meervoud dine. De vorm wordt dus bepaald door het bezeten woord, niet door de persoon die bezit. størrelse betekent hier “maat”. Het is een zelfstandig naamwoord met het lidwoord en: en størrelse. De uitdrukking din størrelse betekent “jouw maat”; størrelse kan in andere contexten ook algemener “grootte” betekenen. Samen vormen i din størrelse de bepaling “in jouw maat”. De hele zin Her er en i din størrelse. betekent daarom: “Hier is er een in jouw maat.” en verwijst naar een passend, maar niet opnieuw genoemd voorwerp; de zin specificeert alleen dat het in de maat van de aangesprokene is. De formulering is geschikt wanneer iemand iets aanwijst of aanbiedt.

5. Må jeg prøve den?

   Kan ik het passen?

   Må jeg

   mag ik

   prøve

   passen

   den

   het

   Uitgebreide uitleg

   Må jeg vormt hier de vraag “mag ik ...?”. må is de tegenwoordige vorm van måtte en drukt in deze context toestemming uit; jeg is het eerste-persoons enkelvoudige onderwerp, “ik”. Na må staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder een extra woord voor “te”. Voorbeeld: Må jeg komme ind? — “Mag ik binnenkomen?” prøve betekent hier “passen” of “uitproberen”, in de context van een kledingstuk. Het is de infinitief en blijft na må in deze vorm. Dezelfde vorm kan in andere contexten ook “proberen” betekenen: Jeg vil prøve igen. — “Ik wil het opnieuw proberen.” den is hier een enkelvoudig objectpronomen met de betekenis “het”, voor een al bedoelde zaak. De vorm onderscheidt zich van det, dat voor een onzijdig enkelvoudig woord wordt gebruikt; welke vorm nodig is, hangt dus samen met het grammaticale geslacht van het bedoelde Deense woord. In deze zin wordt alleen naar de zaak verwezen; de zin benoemt die zaak niet opnieuw. Samen geeft Må jeg + infinitief prøve + object den de betekenis: “Mag ik het passen?” De vraag vraagt toestemming om de bedoelde zaak te passen.

6. Prøverummet er lige herovre.

   De paskamer is hier vlakbij.

   Prøverummet

   de paskamer

   er

   is

   lige herovre

   hier vlakbij

   Uitgebreide uitleg

   Prøverummet betekent hier “de paskamer”. Het is een zelfstandig naamwoord in de bepaalde enkelvoudsvorm: et prøverum = “een paskamer” en prøverummet = “de paskamer”. Prøverum is een samenstelling met prøve (“proberen; passen” in deze context) en rum (“ruimte”), maar de hele vorm is de bruikbare benaming voor een paskamer. Voorbeeld: Et prøverum er ledigt. — “Een paskamer is vrij.” er is de tegenwoordige vorm van være, “zijn”. Deze vorm blijft in het Deens hetzelfde bij verschillende personen en aantallen: jeg er = “ik ben”, de er = “zij zijn”. Voorbeeld: Prøverummet er her. — “De paskamer is hier.” lige herovre geeft een nabije plaats aan: “hier vlakbij” of “hier aan deze kant”. lige versterkt of preciseert de plaatsaanduiding; herovre verwijst naar een plek hier in de buurt of in deze richting. Samen verwijzen ze naar een nabije plek. Voorbeeld: Kassen er lige herovre. — “De kassa is hier vlakbij.” Samen vormen de delen: Prøverummet (“de paskamer”) + er (“is”) + lige herovre (“hier vlakbij”). De volledige betekenis is dus: “De paskamer is hier vlakbij.”

7. Den passer rigtig godt.

   Het zit echt goed.

   Den

   het

   passer

   past; zit goed

   rigtig godt

   echt goed

   Uitgebreide uitleg

   Den is hier een persoonlijk voornaamwoord voor een enkelvoudige referent van het Deense gemeenschappelijke geslacht. Het verwijst hier naar wat wordt gepast, zonder dat de precieze referent afzonderlijk wordt benoemd. Voor een enkelvoudige referent van het onzijdige geslacht gebruikt het Deens det; voor een meervoudige referent bijvoorbeeld de. Het Nederlandse het in de vertaling laat deze Deense geslachtsinformatie niet zien. passer komt van at passe en is de tegenwoordige tijd: jeg passer, den passer, de passer. In deze zin betekent het dat iets goed past of goed zit. Het werkwoord kan ook uitdrukken dat iets iemand goed staat of bij iemand past, afhankelijk van de context. Voorbeeld: Den passer mig. — “Het past bij mij.” rigtig godt versterkt de beoordeling. rigtig betekent hier “echt” of “heel”. Godt is de adverbiale vorm die bij god hoort en beschrijft hoe goed het passen gebeurt; het is hier dus geen zelfstandig naamwoord en den veroorzaakt deze vorm niet. Vergelijk: Det passer godt. — “Dat past goed.” Samen betekent Den passer rigtig godt.: “Het zit echt goed” of “Het past echt goed.” Den verwijst naar wat wordt gepast, passer geeft de goede pasvorm aan, en rigtig godt maakt die beoordeling sterker.

8. Den ser godt ud på dig.

   Het staat je goed.

   Den

   het/dat

   ser godt ud

   er goed uitzien

   på dig

   bij jou

   Uitgebreide uitleg

   Den betekent hier “het/dat” en verwijst naar een al geïdentificeerd enkelvoudig ding. In het Deens is den de vorm voor een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijk geslacht; bij een onzijdig woord staat det. De vorm zegt op zichzelf niet welk concreet ding bedoeld is. ser godt ud is een vaste combinatie voor “er goed uitzien”. ser is de tegenwoordige tijd van se (“zien”); samen met ud krijgt het hier de betekenis “eruitzien”. godt is het bijwoord “goed” en beschrijft hoe iets eruitziet. Een bruikbaar patroon is: X ser godt ud — “X ziet er goed uit”. på dig bestaat uit het voorzetsel på en dig, de objectsvorm van het persoonlijke voornaamwoord voor “jij”. In deze constructie geeft på dig aan bij wie iets goed staat; de natuurlijke Nederlandse weergave is daarom “je goed staan”, niet alleen het letterlijke “goed eruitzien op jou”. dig hoort bij du, zoals in Jeg ser dig — “Ik zie jou”. Samen betekent Den ser godt ud på dig.: “Het staat je goed.” De zin zegt dat het eerder bedoelde ding er goed uitziet wanneer jij het draagt of gebruikt; på dig koppelt het uiterlijk aan jou.