Schoenen passen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. De her sko ser behagelige ud.

   Deze schoenen zien er comfortabel uit.

   De her

   deze

   sko

   schoenen

   ser … ud

   eruitzien

   behagelige

   comfortabel

   Uitgebreide uitleg

   De her betekent hier “deze”: het is een aanwijzende bepaling voor iets meervoudigs dat in de situatie wordt aangewezen. De vorm staat vóór het zelfstandig naamwoord. Een bruikbaar patroon is de her + zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld de her bøger = “deze boeken”. Sko betekent hier “schoenen”. Het is het meervoud van sko (“schoen”); het enkelvoud en meervoud hebben dus dezelfde vorm. Bijvoorbeeld: en sko = “een schoen”, to sko = “twee schoenen”. Ser ... ud is de Deense constructie voor “eruitzien” of “lijken”. Het werkwoord ser is de tegenwoordige tijd van se (“zien”), maar samen met ud beschrijft het hoe iets eruitziet. De twee delen horen bij elkaar, ook al staat het beschrijvende woord ertussen. Bijvoorbeeld: Hun ser glad ud. = “Zij ziet er blij uit.” Behagelige betekent hier “comfortabel”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord behagelig die bij het meervoud sko past. Vergelijk: en behagelig sko = “een comfortabele schoen” en behagelige sko = “comfortabele schoenen”. Samen vormen de delen: De her sko = “deze schoenen”, ser ... ud = “zien eruit” en behagelige = “comfortabel”. De hele zin betekent daarom: “Deze schoenen zien er comfortabel uit.”

2. De er lavet til lange gåture.

   Ze zijn gemaakt voor lange wandelingen.

   De er

   ze zijn

   lavet

   gemaakt

   til

   voor

   lange

   lange

   gåture

   wandelingen

   Uitgebreide uitleg

   De er betekent hier “ze zijn”. De is een persoonlijk voornaamwoord in de derde persoon meervoud. In de gegeven context verwijst het naar de schoenen uit de vorige zin. Er is de tegenwoordige vorm van at være (“zijn”); deze vorm wordt in het Deens ook bij andere personen gebruikt, bijvoorbeeld jeg er = “ik ben” en du er = “jij bent”. lavet betekent hier “gemaakt”. Het is het voltooid deelwoord van at lave (“maken”). Samen met er vormt het hier de passieve constructie er lavet: iets is gemaakt of bedoeld voor een bepaald doel. Voorbeeld: Tasken er lavet af læder. — “De tas is van leer gemaakt.” til betekent hier “voor” en geeft het doel aan: de activiteit waarvoor iets bedoeld is. Voorbeeld: Skoene er til løb. — “De schoenen zijn voor hardlopen.” lange betekent hier “lange”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord lang (“lang”) die bij een meervoudig zelfstandig naamwoord in deze constructie staat. Vergelijk: en lang tur — “een lange wandeling” — en lange ture — “lange wandelingen”. gåture betekent “wandelingen”. Het is het meervoud van gåtur (“wandeling”). Gåtur is een samengesteld zelfstandig naamwoord; als geheel betekent het “wandeling”, ook al houden de delen verband met gå (“lopen/gaan”) en tur (“tocht”). Voorbeeld: Vi tager ofte gåture. — “We maken vaak wandelingen.” De delen vormen samen De er lavet til lange gåture: “Ze zijn gemaakt voor lange wandelingen.” De schoenen zijn dus gemaakt of bedoeld om bij lange wandelingen gebruikt te worden. De herbruikbare constructie X er lavet til Y kan ook andere dingen en doelen verbinden, bijvoorbeeld Denne jakke er lavet til vinteren. — “Deze jas is gemaakt voor de winter.”

3. Må jeg prøve dem her?

   Mag ik ze hier passen?

   Må jeg

   mag ik

   prøve

   passen

   dem

   ze

   her

   hier

   Uitgebreide uitleg

   Må jeg betekent hier “mag ik?” en vormt een beleefde vraag om toestemming. må is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord må; in andere contexten kan het ook een andere modaliteit uitdrukken, maar de vaste vertaling maakt hier toestemming duidelijk. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Må jeg sidde her? — “Mag ik hier zitten?” prøve betekent hier “passen” in de betekenis van iets proberen om te zien of het goed zit. De basisvorm is prøve; na må blijft die vorm onveranderd. prøve noget kan algemener “iets proberen” betekenen. In deze zin bepaalt de context van de voorwerpen en het aantrekken de bedoelde betekenis “ze passen”. Voorbeeld: Jeg vil prøve jakken. — “Ik wil de jas passen.” dem is hier het meervoudige voornaamwoord in de objectsvorm: “ze”, als voorwerp van prøve. Het bijbehorende onderwerp-formulier is de: De kommer — “Ze komen”; Jeg ser dem — “Ik zie ze.” dem zelf drukt in deze vorm geen grammaticaal geslacht uit. her is een plaatsbijwoord en betekent “hier”. Het verandert niet voor persoon, getal of geslacht. Voorbeeld: Du kan vente her. — “Je kunt hier wachten.” Samen vormen Må jeg en prøve dem de vraag of de spreker toestemming krijgt om de bedoelde voorwerpen te passen. her geeft de plaats aan waar dat gebeurt. De volledige betekenis is dus: “Mag ik ze hier passen?” De vraag is beleefd en direct; må maakt de toestemming expliciet.

4. Brug denne bænk, mens du tager dem på.

   Gebruik dit bankje terwijl je ze aantrekt.

   Brug

   gebruik

   denne

   deze

   bænk

   bankje

   mens

   terwijl

   du

   je

   tager … på

   aantrekken

   dem

   ze

   Uitgebreide uitleg

   Brug is de gebiedende wijs van bruge (“gebruiken”). De vorm spreekt de aangesprokene rechtstreeks aan: Brug denne bænk betekent “Gebruik dit bankje”. In een gewone mededelende zin is de tegenwoordige tijd bruger, bijvoorbeeld: Du bruger bænken. — “Je gebruikt het bankje.” denne betekent hier “dit/deze” en staat bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het type dat bænk is. Het is een aanwijzend woord; het drukt nabijheid of aanduiding uit, niet op zichzelf een bepaald aantal. Vergelijk in een andere zin: denne stol — “deze stoel”. bænk betekent “bankje” of “bank”. Het is een zelfstandig naamwoord; de bepaalde vorm is bænken (“het bankje/de bank”) en het meervoud is bænke (“banken”). In deze uiting staat de onbepaalde vorm na denne, omdat het aanwijzende woord de aangeduide referent al bepaalt. mens leidt een bijzin in en betekent “terwijl” wanneer twee handelingen gelijktijdig plaatsvinden. De bijzin begint hier met du: mens du ... — “terwijl je ...”. De tegenwoordige tijd kan in het Deens, net als hier, een handeling tijdens een andere handeling weergeven. du is het persoonlijke voornaamwoord voor de aangesprokene in het enkelvoud: “je/jij”. Het is hier het onderwerp van de bijzin en blijft dezelfde vorm bij verschillende werkwoorden; bijvoorbeeld du ser betekent “je kijkt”. Tager is de tegenwoordige tijd van tage (“nemen”); in deze vaste combinatie met på betekent het niet simpelweg “nemen”, maar draagt het de betekenis “aantrekken”. De vorm van het werkwoord verandert hier niet voor du: du tager. På is het losse partikel dat samen met tager deze betekenis vormt. Omdat het werkwoord en het partikel door du en dem van elkaar gescheiden zijn, is het patroon tage noget på / tager ... på — “iets aantrekken”. Een voorbeeld is Hun tager jakken på. — “Zij trekt de jas aan.” Dem is de objectvorm van het persoonlijke voornaamwoord voor meervoud: “ze/hen” als lijdend voorwerp. Het verwijst hier naar de meervoudige voorwerpen die worden aangetrokken; de gegeven zinnen maken hun concrete soort niet expliciet. Het contrast is de als onderwerp tegenover dem als object, bijvoorbeeld Jeg ser dem. — “Ik zie ze.” Samen vormt Brug denne bænk een bevel: “Gebruik dit bankje”. mens du tager dem på voegt toe dat dit gebeurt tijdens het aantrekken van de bedoelde meervoudige voorwerpen. De volledige betekenis is daarom: “Gebruik dit bankje terwijl je ze aantrekt.”

5. De føles lidt små.

   Ze voelen een beetje klein aan.

   De

   ze

   føles

   aanvoelen

   lidt

   een beetje

   små

   klein

   Uitgebreide uitleg

   De betekent hier “ze”. Het is een Deens persoonlijk voornaamwoord voor de derde persoon meervoud. De vorm geeft zelf niet aan naar welke specifieke dingen wordt verwezen; dat wordt door de context bepaald. føles betekent hier “aanvoelen” of “voelen”. Dit is de s-vorm van føle; het is dus niet de gewone actieve tegenwoordige vorm føler (“voelt/voelen”). In deze zin beschrijft føles hoe de genoemde dingen worden ervaren. Deze vorm verandert hier niet mee met persoon of aantal. Voorbeeld: Det føles koldt. — “Het voelt koud aan.” lidt betekent “een beetje” en drukt hier een beperkte mate uit, niet een exact aantal. Het beperkt de daaropvolgende beschrijving. små betekent hier “klein”. Het is de meervoudsvorm van lille (“klein”) en sluit aan bij het meervoudige de. In de volgende context staat større (“groter”), de vergrotende trap van stor (“groot”). Voorbeeld: Skoene er små. — “De schoenen zijn klein.” Samen betekent De føles lidt små: “Ze voelen een beetje klein aan.” De verwijst naar de eerder genoemde dingen, føles beschrijft hun gevoelsindruk, lidt beperkt de mate en små geeft de beoordeling “klein”.

6. Prøv dette større par.

   Probeer dit grotere paar.

   Prøv

   probeer

   dette

   dit

   større

   groter

   par

   paar

   Uitgebreide uitleg

   Prøv betekent hier “probeer” en is de gebiedende wijs van prøve (“proberen”). De vorm richt zich niet op een uitgedrukte persoon: in het Deens wordt het onderwerp van zo’n bevel meestal weggelaten. Voorbeeld: Prøv igen. — “Probeer het opnieuw.” dette betekent “dit” en staat bij het onzijdige enkelvoudige zelfstandig naamwoord par. Het aanwijzende woord past zich dus aan het grammaticale geslacht en getal van het zelfstandig naamwoord aan: dette par — “dit paar”. Het verwijst in deze zin naar het bedoelde paar, zonder dat de zin zelf specificeert welk concreet soort paar het is. større betekent hier “grotere”. Dit is de vergrotende trap van stor (“groot”): stor → større → størst (“grootst”). De vergrotende trap vergelijkt het paar met een ander, eerder besproken of contextueel relevant paar. Voorbeeld: Denne taske er større. — “Deze tas is groter.” par betekent “paar” en heeft in het Deens het onzijdige lidwoord et: et par. Het woord kan een bij elkaar horende combinatie aanduiden; het meervoud heeft dezelfde vorm: et par en flere par. Samen vormen de delen het bevel Prøv dette større par.: “Probeer dit grotere paar.” dette bepaalt welk paar wordt bedoeld, større vergelijkt dat paar qua grootte met een ander paar, en Prøv geeft de opdracht om het te proberen.

7. Dette par føles bedre.

   Dit paar voelt beter aan.

   Dette

   dit

   par

   paar

   føles

   voelt aan

   bedre

   beter

   Uitgebreide uitleg

   Dette betekent hier “dit”. Het is de aanwijzende vorm voor een enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord; par is zo’n woord. Bij een-woorden staat doorgaans denne en bij meervoud disse. Bijvoorbeeld: dette hus = “dit huis” en denne taske = “deze tas”. De vorm wordt dus bepaald door getal en grammaticaal geslacht, niet alleen door nabijheid. par betekent hier “paar”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et par = “een paar”. Het kan een paar voorwerpen of een bij elkaar horende combinatie aanduiden. Bijvoorbeeld: et par sko = “een paar schoenen”. føles is de tegenwoordige vorm met -s van føle (“voelen”) en betekent hier “voelt aan”: het beschrijft hoe iets aanvoelt. Een actieve tegenhanger is føler, de tegenwoordige vorm wanneer iemand iets voelt. Bijvoorbeeld: Stoffet føles blødt. = “De stof voelt zacht aan.” Jeg føler kulde. = “Ik voel kou.” bedre is de vergrotende trap van god (“goed”): god – bedre – bedst = “goed – beter – best”. Hier vergelijkt bedre het aanvoelen van dit paar met een andere, niet nader genoemde optie. Bijvoorbeeld: Denne løsning føles bedre. = “Deze oplossing voelt beter aan.” Samen betekent Dette par føles bedre. “Dit paar voelt beter aan.” Dette par is het onderwerp, føles beschrijft hoe het onderwerp aanvoelt en bedre drukt de vergelijking uit.

8. Den størrelse ser rigtig ud på dig.

   Die maat ziet er goed uit bij jou.

   Den

   die

   størrelse

   maat

   ser … ud

   eruitzien

   rigtig

   goed; juist

   på dig

   bij jou

   Uitgebreide uitleg

   Den staat hier bij een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke geslacht, namelijk størrelse, en betekent in deze context “die”. Het is de bepaalde aanwijzer voor zo’n zelfstandig naamwoord; bij een onzijdig enkelvoud staat det. Bijvoorbeeld: Den kjole er flot. — “Die jurk is mooi.” størrelse betekent hier “maat”. Het is een zelfstandig naamwoord: en størrelse — “een maat”, meervoud størrelser — “maten”. In deze zin verwijst het naar de maat als passende keuze voor de aangesproken persoon; de zin zegt niet welke concrete maat het is. ser ... ud is de Deense constructie voor “eruitzien”. Het werkwoord is se (“zien”), en ser is de tegenwoordige tijd. ud hoort hier bij de constructie en geeft samen met ser de betekenis “eruitzien”. Bijvoorbeeld: Det ser godt ud. — “Het ziet er goed uit.” rigtig betekent hier “goed” of “juist”, niet noodzakelijk “echt” in de zin van waarheidsgetrouw. Het beschrijft in deze context dat de maat passend lijkt. Bijvoorbeeld: Farven er rigtig. — “De kleur is goed.” på dig betekent letterlijk “op jou” en geeft hier aan bij wie iets goed staat of past. dig is de objectsvorm van du (“jij”): du als onderwerp, dig na deze voorzetselgroep. Bijvoorbeeld: Den jakke ser godt ud på dig. — “Die jas staat je goed.” Samen vormen de delen: Den størrelse (“die maat”) + ser rigtig ud (“ziet er goed uit”) + på dig (“bij jou”). De volledige betekenis is dus: “Die maat ziet er goed uit bij jou.” De tegenwoordige tijd presenteert dit als een beoordeling op het moment van spreken.