Ontbijtboodschappen kopen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Hvad skal vi købe i dag?

   Wat zullen we vandaag kopen?

   Hvad

   wat

   skal vi

   zullen we

   købe

   kopen

   i dag

   vandaag

   Uitgebreide uitleg

   Hvad betekent hier “wat” en vraagt naar het object van de handeling. Het is een vraagwoord; vergelijk bijvoorbeeld Hvem? (“Wie?”) voor een persoon. Voorbeeld: Hvad læser du? — “Wat lees je?” skal vi betekent hier “zullen we”. Skal is de vorm van skulle bij vi en drukt in deze vraag een voorstel of geplande toekomstige handeling uit. Het onderwerp vi betekent “wij/we” en staat vóór købe; samen vormt dit de vraagconstructie Skal vi ...? Voorbeeld: Skal vi spise nu? — “Zullen we nu eten?” købe betekent “kopen”. Dit is de infinitief, die na skal staat. De infinitief blijft hier dezelfde vorm voor verschillende onderwerpen: jeg skal købe (“ik moet/zal kopen”) en vi skal købe (“wij moeten/zullen kopen”). i dag betekent “vandaag”. Deze vaste tijdsbepaling plaatst de handeling op de huidige dag. Het is een andere uitdrukking dan i morgen, dat “morgen” betekent. Samen vormen de delen de vraag Hvad skal vi købe i dag?: “Wat zullen we vandaag kopen?” Hvad vraagt naar wat er gekocht wordt; skal vi købe maakt daar een voorstel of vraag over de geplande handeling van, en i dag geeft aan wanneer die plaatsvindt.

2. Vi skal bruge ting til morgenmad i morgen.

   We hebben dingen nodig voor het ontbijt van morgen.

   Vi skal

   wij moeten / zullen

   bruge

   gebruiken; nodig hebben

   ting

   dingen

   til

   voor / met als doel

   morgenmad

   ontbijt

   i morgen

   morgen

   Uitgebreide uitleg

   Vi skal bestaat uit vi (“wij”) en skal, de tegenwoordige vorm van skulle. Skal kan onder meer verplichting of een toekomstige bedoeling uitdrukken. In deze zin krijgt de combinatie met bruge, samen met de vaste vertaling, de betekenis “nodig hebben”. bruge is de infinitief van bruge. Na skal staat het volgende werkwoord in de infinitief: vi skal bruge. Bruge betekent vaak “gebruiken”, bijvoorbeeld: Jeg bruger en computer. = “Ik gebruik een computer.” In skal bruge kan het, zoals hier, ook “nodig hebben” betekenen; de context bepaalt welke lezing bedoeld is. Dit is niet hetzelfde als de afzonderlijke constructie have brug for, die ook “nodig hebben” betekent. ting betekent hier “dingen” en is het meervoud van ting. Het onbepaalde meervoud heeft dezelfde vorm als het enkelvoud: en ting = “een ding”, flere ting = “meerdere dingen”. Het bepaalde meervoud is tingene = “de dingen”. til geeft hier het doel aan: iets is bestemd voor een activiteit. til morgenmad betekent daarom “voor het ontbijt”. morgenmad betekent “ontbijt”. In til morgenmad wordt het ontbijt zonder onbepaald lidwoord genoemd; dit is een gebruikelijk patroon voor “voor het ontbijt”. i morgen is de vaste tijdsaanduiding “morgen”, de dag na vandaag. Vergelijk i dag = “vandaag”. Hier verbindt de uitdrukking het ontbijt met morgen. Samen vormen de delen Vi skal bruge ting (“Wij hebben dingen nodig”), til morgenmad (“voor het ontbijt”) en i morgen (“morgen”). De volledige betekenis is: “We hebben dingen nodig voor het ontbijt van morgen.”

3. Så skal vi have brød og smør.

   Dan hebben we brood en boter nodig.

   Så

   dan

   skal vi

   moeten we

   have

   hebben

   brød

   brood

   smør

   boter

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en sluit aan op de eerder genoemde benodigdheden voor het ontbijt. In andere zinnen kan het ook bijvoorbeeld “dus” of “zo” betekenen. skal vi bevat skal, de tegenwoordige vorm van skulle, plus vi (“wij”). Omdat de zin met Så begint, staat het werkwoord vóór het onderwerp: Så skal vi .... Dit is hier geen vraagvolgorde, maar de gebruikelijke Deense hoofdzinvolgorde waarbij het werkwoord op de tweede plaats staat. Zonder zo’n vooropgeplaatst element krijg je bijvoorbeeld Vi skal ... (“Wij moeten ...”). Vi verwijst naar de spreker en minstens één andere deelnemer, zoals ook uit “we” in de vertaling blijkt. have is de infinitief van have (“hebben”). Na het modale werkwoord skal staat de infinitief zonder at: skal have. In deze zin betekent die combinatie, overeenkomstig de vertaling, “nodig hebben”. Los daarvan kan have ook letterlijk bezit of beschikbaarheid uitdrukken. Voorbeeld: Vi skal have kaffe. — “We hebben koffie nodig.” brød betekent hier “brood”. Het is hier een massanaamwoord: de vorm noemt brood zonder een expliciet aantal vast te leggen. Een hoeveelheid kan apart worden genoemd, bijvoorbeeld to brød — “twee broden”, wanneer dat de bedoelde betekenis is. smør betekent “boter”. Ook dit is hier een stof- of massanaamwoord en de vorm drukt geen specifiek aantal uit. Het staat met og (“en”) naast brød. Samen vormen Så + skal vi have + brød og smør de betekenis: “Dan hebben we brood en boter nodig.” De zin noemt eerst de vervolgstap, daarna wie de behoefte heeft en vervolgens de twee genoemde voedingsmiddelen.

4. Skal vi også have yoghurt?

   Hebben we ook yoghurt nodig?

   Skal vi

   zullen we …? / moeten we …?

   også

   ook

   have

   hebben

   yoghurt

   yoghurt

   Uitgebreide uitleg

   Skal vi vormt hier een vraag met skal en het onderwerp vi. In deze constructie vraagt de spreker of iets nodig is of geregeld moet worden: Skal vi ...? kan dus praktisch worden weergegeven als “zullen we ...?” of “moeten we ...?”. vi betekent “we” en verwijst naar de groep waarvan de spreker deel uitmaakt. Na skal vi staat het werkwoord in de infinitief. også betekent “ook”. Het voegt yoghurt toe aan iets dat al in de situatie meespeelt. Het staat hier vóór het werkwoord have; de precieze nadruk kan in andere zinnen met de plaatsing variëren. have is de infinitief van at have en betekent als basiswerkwoord “hebben”. In deze boodschappen- of benodigdhedensituatie krijgt have samen met skal vi de natuurlijke betekenis “nodig hebben”: de vraag gaat over de vraag of er yoghurt nodig is. Het is dus niet op zichzelf een apart Nederlands werkwoord; die praktische betekenis ontstaat uit de combinatie en context. yoghurt is een zelfstandig naamwoord voor yoghurt. De vorm is in het Deens hetzelfde soort leenwoord als in het Nederlands, maar de Deense spelling en uitspraak moet je als Deense vorm leren. Als voorbeeld: Vi har yoghurt. — “We hebben yoghurt.” Samen betekent Skal vi også have yoghurt? letterlijk vanuit de bouwstenen ongeveer “Zullen/moeten we ook yoghurt hebben?” In de gegeven situatie is de natuurlijke bedoeling: “Hebben we ook yoghurt nodig?” De vraag sluit aan bij andere boodschappen die nodig zijn en vraagt of yoghurt daaraan moet worden toegevoegd.

5. Jeg vil spise det med jordbærsyltetøj.

   Ik wil het met aardbeienjam eten.

   Jeg vil

   ik wil

   spise

   eten

   det

   het

   med

   met

   jordbærsyltetøj

   aardbeienjam

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier “ik wil”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud: “ik”. vil is de tegenwoordige vorm van ville, gebruikt om een wens of intentie uit te drukken. Na vil staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder een extra infinitiefmarkeerder: Jeg vil spise = “ik wil eten”. spise betekent “eten”. Dit is de infinitief; dezelfde vorm kan na vil blijven staan. Voorbeeld: Jeg vil drikke vand. = “Ik wil water drinken.” det betekent hier “het” en is het voorwerp van spise. Het is de Deense vorm voor een onzijdig enkelvoudig “het”; de precieze referent wordt in deze zin niet verder benoemd. Het is dus niet hetzelfde als een persoonlijk voornaamwoord voor een persoon. med betekent “met” en leidt hier de toevoeging in die aangeeft waarmee het eten wordt gecombineerd: “met ...”. Voorbeeld: Jeg spiser brød med ost. = “Ik eet brood met kaas.” jordbærsyltetøj betekent “aardbeienjam”. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord: jordbær (“aardbei/aardbeien”) + syltetøj (“jam”). De samenstelling benoemt jam van of met aardbeien; het is niet nodig om het eerste deel hier als een los meervoudig zinsdeel te behandelen. Samen vormt Jeg vil spise det med jordbærsyltetøj de betekenis: “Ik wil het met aardbeienjam eten.” Jeg vil geeft de wens aan, spise benoemt de handeling, det is wat gegeten wordt, en med jordbærsyltetøj voegt de combinatie met aardbeienjam toe.

6. Så tager vi yoghurt og syltetøj.

   Dan nemen we yoghurt en jam.

   Så

   dan

   tager

   nemen

   vi

   we

   yoghurt

   yoghurt

   og

   en

   syltetøj

   jam

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier ‘dan’ en verwijst naar de volgende stap in de keuze of handeling. Het staat vooraan in de zin. tager is de tegenwoordige tijd van tage, ‘nemen’. In deze zin betekent het ‘nemen’ in de zin van iets kiezen of erbij nemen. De vorm tager verandert niet door het onderwerp: jeg tager, vi tager. Voorbeeld: Jeg tager te. — ‘Ik neem thee.’ vi betekent ‘we’ en is de eerste persoon meervoud. Het is hier het onderwerp van tager: ‘dan nemen we’. yoghurt is ‘yoghurt’. Het woord is hier het eerste voorwerp van de handeling. Voorbeeld: Vi tager yoghurt. — ‘We nemen yoghurt.’ og betekent ‘en’ en verbindt de twee genoemde dingen. syltetøj betekent ‘jam’. Het is het tweede voorwerp dat bij tager hoort. In de voorafgaande zin komt het verwante samengestelde woord jordbærsyltetøj voor, ‘aardbeienjam’; syltetøj zelf betekent algemener ‘jam’. Samen vormen de delen: Så + tager vi + yoghurt og syltetøj: ‘Dan nemen we yoghurt en jam.’ De volgorde Så tager vi laat bovendien zien dat het werkwoord na het vooropgeplaatste Så komt; dit is de gebruikelijke Deense hoofdzinvolgorde waarbij het werkwoord op de tweede plaats staat.