Sap vinden en kiezen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Undskyld, hvor er juicen?

   Pardon, waar is het sap?

   Undskyld

   Pardon

   hvor er

   waar is

   juicen

   het sap

   Uitgebreide uitleg

   Undskyld betekent hier “pardon” of “excuseer”: het is een beleefde manier om iemands aandacht te vragen voordat je iets vraagt. Het kan in andere situaties ook “sorry” betekenen. Voorbeeld: Undskyld, hvor er toilettet? — “Pardon, waar is het toilet?” hvor er vormt hier het begin van een vraag naar een plaats. hvor betekent “waar” en er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). In een vraag staat de plaatsvraag vóór de vorm van “zijn”: Hvor er bogen? — “Waar is het boek?” juicen betekent hier “het sap”. De basisvorm is juice; de vorm juicen is de bepaalde enkelvoudsvorm, gevormd met het achtervoegsel -en: en juice — “een sapje/een sap” en juicen — “het sap”. Het achtervoegsel hoort bij het zelfstandig naamwoord, niet bij er. Voorbeeld: Jeg drikker juicen. — “Ik drink het sap.” Samen betekent Undskyld, hvor er juicen?: “Pardon, waar is het sap?” De spreker vraagt waar het sap zich bevindt; de volgende zin bevestigt dat dit sap met den wordt aangeduid.

2. Den står i denne afdeling, ved siden af de kolde drikke.

   Het staat in deze afdeling, naast de koude dranken.

   Den

   het

   står

   staat

   denne

   deze

   afdeling

   afdeling

   ved siden af

   naast

   kolde

   koude

   drikke

   dranken

   Uitgebreide uitleg

   Den verwijst hier, met de voorafgaande vraag als context, naar het sap. Het is een persoonlijk voornaamwoord in de derde persoon enkelvoud voor een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht. Vergelijk det voor een onzijdig enkelvoudig woord. De vorm den is dus niet zelf het woord voor “sap”; hij neemt de grammaticale vorm van het bedoelde woord over. står komt van stå en is hier de tegenwoordige tijd. Hoewel stå letterlijk “staan” betekent, beschrijft het in deze zin de locatie van iets: “zich bevinden”. Voor een object of product kan deze vorm dus ook een plaats aangeven. Voorbeeld: Bogen står på bordet. — “Het boek staat op tafel.” denne betekent “deze” en staat hier bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht. De vormen zijn denne voor dit type enkelvoud, dette voor onzijdig enkelvoud en disse voor meervoud. denne afdeling betekent daarom “deze afdeling”. afdeling is een zelfstandig naamwoord voor een afdeling of sectie. Het staat hier in het enkelvoud; denne maakt duidelijk dat naar één specifieke afdeling wordt gewezen. Voorbeeld: Denne afdeling er lukket. — “Deze afdeling is gesloten.” ved siden af is een vaste voorzetseluitdrukking met de betekenis “naast”. Het daaropvolgende element noemt de plaats waar iets zich bevindt. Voorbeeld: Kassen er ved siden af døren. — “De kassa is naast de deur.” In de kolde drikke is de de bepaalde meervoudsvorm (“de”). kolde betekent hier “koude” en staat bij een bepaald meervoud. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is kold; kolde wordt gebruikt bij meervoud en ook bij bepaalde vormen. Het is dus kolde dat hier de vorm heeft, niet het zelfstandig naamwoord. Vergelijk: en kold drik — “een koude drank” — tegenover de kolde drikke — “de koude dranken”. drikke is hier het meervoud van het zelfstandig naamwoord drik, “drank”. Door de en de positie na kolde is het hier een zelfstandig naamwoord, niet het werkwoord drikke (“drinken”). Voorbeeld: De kolde drikke står her. — “De koude dranken staan hier.” Samen vormt Den står i denne afdeling de betekenis “Het staat in deze afdeling”. i betekent “in”. Daarna specificeert ved siden af de kolde drikke de preciezere plaats: “naast de koude dranken”. De volledige zin betekent dus: “Het staat in deze afdeling, naast de koude dranken.”

3. Hvad anbefaler du?

   Wat raadt u aan?

   Hvad

   wat

   anbefaler

   raadt aan

   du

   u

   Uitgebreide uitleg

   Hvad betekent hier “wat” en vraagt naar datgene waarover de spreker advies wil. Het is een Deens vraagwoord; vergelijk hvem (“wie”) voor een persoon en hvor (“waar”) voor een plaats. Voorbeeld: Hvad vælger du? — “Wat kies je?” anbefaler is de tegenwoordige tijd van anbefale (“aanbevelen”). De vorm betekent hier “raadt aan”. In het Deens krijgt de tegenwoordige tijd bij verschillende personen normaal dezelfde werkwoordsvorm: jeg anbefaler (“ik raad aan”), du anbefaler (“je/u raadt aan”). Voorbeeld: Jeg anbefaler denne juice. — “Ik raad dit sap aan.” du is het Deense persoonlijk voornaamwoord voor de tweede persoon enkelvoud: de aangesprokene. Het is niet het onderwerp van anbefaler als aparte beleefdheidsvorm; het is gewoon de vorm die in het Deens voor één aangesproken persoon wordt gebruikt. De vaste vertaling gebruikt hiervoor “u”. De volgorde is vraagwoord + werkwoord + onderwerp: Hvad anbefaler du? Letterlijk opgebouwd is dat “Wat raad je aan?” Het onderwerp du staat na het werkwoord, zoals vaak in een Deense vraag die met een vraagwoord begint. De volledige uiting vraagt dus welke optie of welk product de aangesprokene aanbeveelt; het object wordt niet expliciet genoemd in deze zin. In de gegeven context gaat het gesprek over een product of drankje in de afdeling, maar de vraag zelf noemt niet welk object wordt aanbevolen.

4. Denne juice har en frisk smag og er nem at drikke.

   Dit sap heeft een frisse smaak en is makkelijk te drinken.

   Denne

   deze

   juice

   sap

   har

   heeft

   frisk

   vers

   smag

   smaak

   er

   is

   nem

   makkelijk

   drikke

   drinken

   Uitgebreide uitleg

   Denne betekent hier “deze” en staat vóór het zelfstandig naamwoord. De vorm is de enkelvoudsvorm voor een en-woord; bij een et-woord gebruik je dette, en voor meervoud disse. Voorbeeld: Denne bog er ny. — “Dit boek is nieuw.” juice is hier het zelfstandig naamwoord “sap”. Het woord wordt in het Deens ook als een en-woord behandeld: en juice. In en frisk smag staat het in de onbepaalde vorm. har is de tegenwoordige tijd van have (“hebben”) en betekent hier “heeft”. Dezelfde vorm wordt gebruikt bij verschillende onderwerpen in de tegenwoordige tijd. Voorbeeld: Hun har en cykel. — “Zij heeft een fiets.” frisk betekent hier “fris”. Als bijvoeglijk naamwoord past het zich in het Deens aan bepaalde vormen van het zelfstandig naamwoord aan: frisk bij een enkelvoudig en-woord, friskt bij een enkelvoudig et-woord en friske bij meervoud of bepaalde vormen. Voorbeeld: en frisk salat — “een frisse salade”. smag betekent “smaak”. Het is een zelfstandig naamwoord: en smag. Samen met frisk vormt het en frisk smag, “een frisse smaak”. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Hier verbindt het het onderwerp met een beschrijving: het sap er nem, “is makkelijk”. Voorbeeld: Bogen er interessant. — “Het boek is interessant.” nem betekent hier “makkelijk” of “gemakkelijk”. Het is een bijvoeglijk naamwoord. Bij het gemeenschappelijke geslacht staat de predicatieve vorm nem; bij een onzijdig onderwerp verschijnt nemt, en bij meervoud nemme. In de constructie nem at drikke beschrijft het de handeling als makkelijk om uit te voeren. drikke is de infinitief (“drinken”), met als basisvorm drikke. Na nem gebruikt het Deens de constructie nem at + infinitief: nem at drikke betekent “makkelijk om te drinken”. Voorbeeld: Det er nemt at forstå. — “Het is makkelijk te begrijpen.” De zin begint met Denne juice, “dit sap”. Daarna geeft har bezit of een kenmerk aan: en frisk smag, “een frisse smaak”. De tweede hoofdzin is met og (“en”) verbonden: er nem at drikke, “is makkelijk om te drinken”. Samen betekent de hele uiting: “Dit sap heeft een frisse smaak en is makkelijk te drinken.”

5. Så tager jeg den flaske.

   Dan neem ik die fles.

   Så

   dan

   tager

   neem

   jeg

   ik

   den

   die

   flaske

   fles

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en staat vooraan als tijds- of volgorde-adverbium: het verwijst naar wat nu als volgende handeling gebeurt. Een vergelijkbaar voorbeeld is: Så går vi. — “Dan gaan we.” tager is de tegenwoordige tijd van tage, hier met de betekenis “nemen”. De vorm heeft in het Deens geen aparte uitgang voor persoon of getal: jeg tager, hun tager en de tager gebruiken allemaal tager. Voorbeeld: Jeg tager en kop. — “Ik neem een kopje.” jeg is het persoonlijke voornaamwoord voor “ik” als onderwerp. Als dit voornaamwoord het object is, gebruikt het Deens mig: Hun ser mig. — “Zij ziet mij.” den is hier het aanwijzende bepalende woord “die”. Het verwijst in deze zin naar één zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht. Bij een onzijdig enkelvoud staat det, en bij meervoud de. In de combinatie den flaske staat den vóór het zelfstandig naamwoord; het zelfstandig naamwoord blijft daar in zijn onbepaalde vorm. flaske betekent “fles”. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht; de bepaalde vorm is flasken (“de fles”) en het meervoud is flasker (“flessen”). Voorbeeld: Jeg ser en flaske. — “Ik zie een fles.” De woordvolgorde is belangrijk: doordat Så vooraan staat, komt het vervoegde werkwoord tager vóór het onderwerp jeg. Het patroon is dus Så + werkwoord + onderwerp + den + zelfstandig naamwoord. Samen betekent Så tager jeg den flaske.: “Dan neem ik die fles.”