Een tas en betalen bij de kassa | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg glemte min indkøbspose.

   Ik ben mijn boodschappentas vergeten.

   Jeg

   ik

   glemte

   vergat

   min

   mijn

   indkøbspose

   boodschappentas

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: een zelfstandig persoonlijk voornaamwoord voor de spreker. Het staat als onderwerp bij glemte. Vergelijk bijvoorbeeld Du glemte posen. — “Jij vergat de tas.” glemte is de verleden tijd van glemme, “vergeten”. De vorm beschrijft hier een afgeronde gebeurtenis in het verleden: de spreker vergat iets. De tegenwoordige tijd is glemmer; de voltooide vorm wordt met har gevormd, bijvoorbeeld Jeg har glemt posen. — “Ik ben de tas vergeten.” min betekent “mijn” en hoort bij het zelfstandig naamwoord dat erop volgt. In het Deens gebruik je bij een enkelvoudig en-woord min, bij een enkelvoudig et-woord mit en bij meervoud mine. Indkøbspose is een en-woord: en indkøbspose, dus min indkøbspose. indkøbspose betekent “boodschappentas” of “winkel-/boodschappentas”. Het is een samenstelling van indkøb (“boodschappen”) en pose (“tas”); in een samenstelling worden de delen als één woord geschreven. Een bruikbaar voorbeeld is Jeg har en indkøbspose. — “Ik heb een boodschappentas.” Samen vormen de delen Jeg glemte min indkøbspose. de betekenis: “Ik ben mijn boodschappentas vergeten.” Het Deens gebruikt hier de verleden tijd glemte; de Nederlandse vaste vertaling gebruikt de voltooide vorm “ben vergeten”.

2. Du kan købe en pose her.

   Je kunt hier een tas kopen.

   Du kan

   je kunt

   købe

   kopen

   pose

   tas

   her

   hier

   Uitgebreide uitleg

   Du kan betekent hier “je kunt”. Du is de tweede persoon enkelvoud (“je/jij”). kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”) en drukt hier mogelijkheid of beschikbare gelegenheid uit. Na kan staat in het Deens de infinitief zonder at: Du kan købe = “Je kunt kopen”. købe is de infinitief van købe (“kopen”). De infinitief blijft na een modaal werkwoord zoals kan onveranderd; de persoonsinformatie staat hier bij kan, niet bij købe. Voorbeeld: Jeg kan købe den. = “Ik kan die kopen.” pose betekent in deze zin “tas”, in de door de vertaling bedoelde betekenis van een tas die je hier kunt kopen. Het is een zelfstandig naamwoord met het gemeenschappelijke lidwoord en: en pose (“een tas”), posen (“de tas”), poser (“tassen”) en poserne (“de tassen”). Het onbepaalde lidwoord en markeert hier een enkel, niet nader bepaald exemplaar; het is niet op zichzelf een aparte betekenis van “één”. her betekent “hier” en verwijst naar de plaats waar de mogelijkheid uit de zin geldt. Het is een bijwoord en verandert niet mee met persoon of aantal. Voorbeeld: Jeg bor her. = “Ik woon hier.” Samen vormen de delen Du kan + købe + en pose + her de betekenis: “Je kunt hier een tas kopen.” De modaliteit komt van kan, de handeling van købe, het gekochte object van en pose en de plaatsaanduiding van her.

3. En indkøbspose ville hjælpe.

   Een boodschappentas zou helpen.

   indkøbspose

   boodschappentas

   ville

   zou

   hjælpe

   helpen

   Uitgebreide uitleg

   indkøbspose betekent hier ‘boodschappentas’. Het is een samenstelling van indkøb (‘boodschappen doen/winkelen’) en pose (‘tas’), en verwijst dus naar een tas voor boodschappen. Het onbepaalde lidwoord En staat ervoor; samen gaat het om een niet nader bepaalde boodschappentas. Voorbeeld: Jeg har en indkøbspose. — ‘Ik heb een boodschappentas.’ ville is hier de verleden vorm van vil en werkt als modaal hulpwerkwoord. In deze combinatie drukt het een voorwaardelijke of hypothetische mogelijkheid uit: ‘zou’. De infinitief staat erna: ville hjælpe = ‘zou helpen’. Het is niet hetzelfde als een gewone verleden tijd van ‘helpen’. hjælpe betekent ‘helpen’. Dit is de infinitiefvorm; na een modaal hulpwerkwoord zoals ville blijft het werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Det ville hjælpe. — ‘Dat zou helpen.’ Samen vormen En indkøbspose en ville hjælpe de betekenis: ‘Een boodschappentas zou helpen.’ De zin presenteert een boodschappentas als een mogelijke nuttige oplossing, zonder te beweren dat die tas daadwerkelijk beschikbaar is of al helpt.

4. Vil du betale med kort eller kontant?

   Betaal je met de kaart of contant?

   Vil du

   wil je

   betale

   betalen

   med kort

   met de kaart

   kort

   kaart

   kontant

   contant

   Uitgebreide uitleg

   Vil du is een veelgebruikte Deense vraagconstructie met de betekenis ‘wil je’. vil is de tegenwoordige vorm van ville (‘willen’). Na een modaal werkwoord zoals vil staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at: Vil du betale ...? Een vergelijkbaar oefenvoorbeeld is Vil du komme? — ‘Wil je komen?’ betale betekent hier ‘betalen’. Het is de infinitief die op vil volgt. Zonder zo’n modaal werkwoord staat bijvoorbeeld de tegenwoordige vorm betaler: Jeg betaler med kort. — ‘Ik betaal met de kaart.’ med kort betekent hier ‘met de kaart’. med introduceert hier het betaalmiddel. kort is het zelfstandig naamwoord ‘kaart’ in deze betaaluitdrukking; in andere contexten kan dezelfde vorm ook het bijvoeglijk naamwoord ‘kort’ zijn. Een herbruikbaar patroon is med plus een betaalmiddel, bijvoorbeeld med kontanter — ‘met contant geld’. kontant betekent hier ‘contant’ en beschrijft de manier van betalen. Het is in deze zin geen werkwoord voor ‘betalen’. Het staat tegenover de betaalwijze med kort. eller betekent ‘of’ en verbindt de twee aangeboden mogelijkheden. Eerst komt de vraag Vil du betale (‘wil je betalen’); daarna volgen de betaalwijzen med kort (‘met de kaart’) en kontant (‘contant’). De volledige zin betekent: ‘Betaal je met de kaart of contant?’ De zin vraagt rechtstreeks welke betaalwijze van toepassing is.

5. Jeg betaler med kort.

   Ik betaal met de kaart.

   Jeg

   ik

   betaler

   betaal

   kort

   kaart

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier ik: de spreker verwijst naar zichzelf. Het is de eerste persoon enkelvoud. Vergelijk: Jeg betaler = Ik betaal; du betaler = jij betaalt. In het Deens verandert deze tegenwoordige werkwoordsvorm niet naar persoon; het onderwerp maakt duidelijk wie betaalt. betaler is de tegenwoordige tijd van betale (betalen). Dezelfde vorm kan bijvoorbeeld bij ik en jij staan; het onderwerp bepaalt de persoon. Voorbeeld: Jeg betaler nu. = Ik betaal nu. kort betekent in deze zin kaart. Het is onderdeel van de betaaluitdrukking med kort = met de kaart of natuurlijker met een kaart. kort kan in een andere context ook kort in de betekenis van het tegenovergestelde van lang betekenen, maar die betekenis past hier niet. In med kort staat het zelfstandig naamwoord zonder lidwoord; de uitdrukking noemt de betaalmethode en stelt op zichzelf geen bepaald aantal kaarten vast. Samen betekenen Jeg betaler med kort en de vaste vertaling Ik betaal met de kaart dat de spreker betaalt en met kaart de betaalmethode noemt. De tegenwoordige tijd beschrijft hier de actuele handeling.

6. Har du brug for en kvittering?

   Heb je een bonnetje nodig?

   Har du

   heb je

   brug for

   nodig

   kvittering

   bonnetje

   Uitgebreide uitleg

   Har du staat aan het begin van de vraag en betekent hier heb je. har is de tegenwoordige tijd van have; du is de tweede persoon enkelvoud, je. De volgorde Har du ...? is een veelgebruikt Deens vraagpatroon met het werkwoord vóór het onderwerp. Voorbeeld: Har du tid? — Heb je tijd? brug for hoort bij de vaste constructie have brug for + iets/iemand, die nodig hebben betekent. In deze zin geeft har dus samen met brug for de betekenis nodig hebben; brug for is hier geen losse vertaling van alleen brug. Voorbeeld: Jeg har brug for hjælp. — Ik heb hulp nodig. kvittering betekent hier bonnetje of kassabon. Het is een zelfstandig naamwoord; de vorm in de zin is enkelvoud. Het voorafgaande en markeert een onbepaald zelfstandig naamwoord in het Deens; het drukt hier niet op zichzelf een geteld aantal uit. De onbepaalde vorm is en kvittering, terwijl kvitteringen de bepaalde vorm is: het bonnetje. Samen vormen de delen Har du + brug for + en kvittering? de vraag Heb je een bonnetje nodig? De vraag gaat dus over de behoefte aan een bonnetje, niet over het betalen zelf. De zin is geschikt in een winkelsituatie; Har du brug for ...? kan ook met andere woorden worden hergebruikt, bijvoorbeeld Har du brug for en pose? — Heb je een tas nodig?

7. Læg venligst kvitteringen i posen.

   Doe de bon alstublieft in de tas.

   Læg

   leg

   venligst

   alstublieft

   kvitteringen

   de bon

   i

   in

   posen

   de tas

   Uitgebreide uitleg

   Læg is de gebiedende wijs van lægge (“leggen”). Op zichzelf betekent deze vorm “leg”; samen met i posen geeft hij hier de opdracht om iets in de tas te leggen. Vergelijk ligge (“liggen”): lægge beschrijft het plaatsen van iets, terwijl ligge een toestand of plaats beschrijft. Voorbeeld: Læg bogen på bordet. — “Leg het boek op tafel.” venligst is een beleefd bijwoord met de betekenis “alstublieft”. Het verzacht hier de opdracht, maar verandert niet wie de handeling moet uitvoeren. kvitteringen is de bepaalde enkelvoudsvorm van kvittering (“bon” of “kassabon”). Het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid: en kvittering is “een bon”, kvitteringen is “de bon”. De vertaling en de context ondersteunen hier de betekenis “de bon”. i is een voorzetsel dat hier “in” aangeeft: het voorwerp wordt naar de binnenkant van iets geplaatst. In deze zin vormt het samen met posen de plaatsbepaling. posen is de bepaalde enkelvoudsvorm van pose (“tas” of “zak”). Ook hier markeert -en bepaaldheid: en pose is “een tas”, posen is “de tas”. Samen vormen Læg ... i posen een herbruikbaar patroon voor een opdracht om iets ergens in te leggen: Læg [voorwerp] i [houder]. De hele zin betekent daarom: “Doe de bon alstublieft in de tas.”

8. Her er dine varer.

   Hier zijn uw boodschappen.

   Her er

   hier zijn

   dine

   uw

   varer

   boodschappen

   Uitgebreide uitleg

   Her er is een vaste aanwijzingsconstructie met de betekenis “hier is/zijn”. Her betekent “hier”; er is hier de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). Dezelfde Deense vorm er wordt gebruikt bij enkelvoud en meervoud; in deze zin laat varer zien dat het om meerdere dingen gaat. dine is een bezittelijk voornaamwoord: “jouw/uw”. Het hoort bij de aangesprokene en past zich hier aan aan het meervoud van het bezeten woord. Vergelijk de vormreeks din bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtswoord, dit bij een enkelvoudig onzijdig woord en dine bij een meervoudig woord. Voorbeeld: Her er dine bøger. — “Hier zijn je boeken.” varer betekent hier “boodschappen” of “goederen”. Het is het meervoud van vare (“waar/product”). De vorm zelf markeert dus meervoud; de context en de vertaling maken de betekenis “boodschappen” passend, niet alleen een algemene verwijzing naar producten. Samen vormen de delen Her er + dine varer de mededeling: “Hier zijn uw boodschappen.” De zin presenteert de boodschappen als iets dat zich hier bevindt; dine geeft aan dat ze bij de aangesprokene horen.

9. Jeg kan bære dem nu.

   Ik kan ze nu dragen.

   Jeg kan

   ik kan

   bære

   dragen

   dem

   ze

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier dat de spreker zelf iets kan doen: Jeg is het eerste-persoonspronomen “ik”, en kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”). Kan blijft in het Deens hetzelfde bij verschillende personen. Na een modaal werkwoord zoals kan staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder extra infinitiefmarkering: Jeg kan bære. bære betekent hier “dragen”. Dit is de infinitief; de tegenwoordige vorm is bærer. In deze zin beschrijft bære de handeling die de spreker kan uitvoeren. Voorbeeld: Jeg bærer en taske. — “Ik draag een tas.” dem is hier het objectpronomen “ze”. In de gegeven context verwijst het naar dine varer, dus naar de boodschappen/goederen uit de vorige zin. Het staat als lijdend voorwerp na het werkwoord. Vergelijk: Jeg ser dem. — “Ik zie ze.” nu betekent “nu” en plaatst de mogelijkheid in het huidige moment. Het verandert niet mee met persoon of aantal. Samen vormen de delen Jeg kan bære dem nu: “Ik kan ze nu dragen.” De spreker (Jeg) geeft met kan aan dat hij of zij de mogelijkheid heeft om dem — de genoemde boodschappen/goederen — op dit moment (nu) te dragen. De neutrale woordvolgorde is onderwerp + modaal werkwoord + infinitief + object + tijdsbepaling.