Het perron controleren | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Hvilken perron skal vi gå til?

   Naar welk perron moeten we gaan?

   Hvilken

   welke

   perron

   perron

   skal vi

   moeten we

   gå

   gaan

   til

   naar

   Uitgebreide uitleg

   Hvilken betekent hier “welke” en vraagt om één specifiek zelfstandig naamwoord. Het staat bij perron, dat in het Deens een gemeenschappelijk geslacht heeft: hvilken perron. Vergelijk bij een onzijdig enkelvoud hvilket, en bij meervoud hvilke. Voorbeeld: Hvilken bus tager du? — “Welke bus neem je?” perron betekent “perron”. Het is een zelfstandig naamwoord; de bepaalde vorm is perronen (“het perron”). Voorbeeld: Perronen er fuld. — “Het perron is vol.” skal vi bestaat uit de tegenwoordige vorm skal van skulle en het onderwerp vi (“wij”). In deze vraag staat de persoonsvorm vóór het onderwerp, zoals gebruikelijk in een Deense vraag: skal vi. Hier drukt skal samen met de infinitief een noodzakelijke of geplande handeling uit, passend bij “moeten we”. Voorbeeld: Skal vi vente? — “Moeten we wachten?” gå is de infinitief van het werkwoord “gaan”. De vorm blijft hier na skal infinitief: skal ... gå. Voorbeeld: Vi skal gå nu. — “We moeten nu gaan.” til betekent “naar” en geeft hier de bestemming aan. Het hoort inhoudelijk bij gå: gå til betekent “naar ... gaan”. In deze vraag staat til aan het einde, na de bestemming waarnaar gevraagd wordt; dat is een natuurlijke Deense vraagstructuur. Voorbeeld: Vi går til stationen. — “We gaan naar het station.” Samen vormen Hvilken perron (“welk perron”), skal vi gå (“moeten wij gaan”) en til (“naar”) de vraag: “Naar welk perron moeten we gaan?”

2. Skiltet peger på perron to.

   Het bord wijst naar perron twee.

   Skiltet

   het bord

   peger

   wijst

   på

   naar

   perron

   perron

   to

   twee

   Uitgebreide uitleg

   Skiltet betekent hier “het bord”. Het is de bepaalde vorm van skilt (“bord”); het achtervoegsel -et markeert bepaaldheid. Het is dus geen apart woord. Voorbeeld: et skilt — “een bord”; skiltet — “het bord”. peger betekent hier “wijst”. De basisvorm is pege; peger is de tegenwoordige tijd. De tegenwoordige vorm verandert in het Deens niet naar persoon of getal: dezelfde vorm kan bijvoorbeeld bij een enkelvoudig of meervoudig onderwerp staan. Voorbeeld: Pilen peger mod døren. — “De pijl wijst naar de deur.” på is hier het voorzetsel “naar”. Met pege vormt het de combinatie pege på, “wijzen naar”. In deze zin introduceert på de plaats waarnaar het bord wijst. perron betekent “perron”. Hier staat het als zelfstandig naamwoord in de vorm die gebruikt wordt in een perronnummer. Het Deense meervoud is perroner; dat is een andere vorm dan het hier gebruikte perron. to betekent “twee”. Hier is het een hoofdtelwoord dat het nummer van het perron aanduidt: perron to betekent “perron twee”. Het geeft in deze zin een identificerend nummer, niet noodzakelijk een hoeveelheid perrons. Samen betekent Skiltet peger på perron to: “Het bord wijst naar perron twee.” Skiltet is het onderwerp, peger beschrijft de handeling in de tegenwoordige tijd, en på perron to geeft aan waarnaar het bord wijst.

3. Jeg kan ikke læse de små bogstaver herfra.

   Ik kan de kleine letters vanaf hier niet lezen.

   Jeg kan

   ik kan

   ikke

   niet

   læse

   lezen

   de

   de

   små

   kleine

   bogstaver

   letters

   herfra

   vanaf hier

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier dat de spreker iets kan of in staat is te doen. kan is de tegenwoordige vorm van kunne; met een onderwerp als jeg staat de vorm kan. Een modaal werkwoord wordt gevolgd door een infinitief zonder at: Jeg kan svømme — Ik kan zwemmen. In deze zin hoort kan bij de infinitief læse. ikke maakt de zin negatief. In deze hoofdzin staat de ontkenning na het vervoegde werkwoord kan en vóór de infinitief: Jeg kan ikke svømme — Ik kan niet zwemmen. De combinatie kan ikke betekent hier dus dat iets niet mogelijk is voor de spreker, niet dat ikke alleen het woord kan als woordenboekbetekenis verandert. læse is de infinitief van het werkwoord læse, ‘lezen’. De vorm blijft na kan een infinitief en krijgt daarom hier geen persoonsuitgang. Bijvoorbeeld: Hun kan læse dansk — Zij kan Deens lezen. In de vaste zin gaat het specifiek om het lezen van de letters. de is hier het bepaalde lidwoord vóór een meervoudige naamwoordgroep: ‘de’. Het staat samen met små bogstaver en maakt duidelijk dat het om bepaalde letters gaat, zonder zelf het meervoud van het zelfstandig naamwoord te dragen. Bij een onbepaald meervoud staat bijvoorbeeld små bogstaver — kleine letters. små is de meervoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord lille (‘klein’). Het contrast is et lille bogstav — een kleine letter, tegenover små bogstaver — kleine letters. In de små bogstaver past små bij de meervoudige naamwoordgroep. bogstaver betekent ‘letters’ en is het meervoud van bogstav, ‘letter’. Het is hier het zelfstandige naamwoord dat het object van læse vormt: wat de spreker niet kan lezen. Een enkelvoudig voorbeeld is et bogstav — een letter; het meervoud is bogstaver. herfra betekent ‘vanaf hier’ of ‘van hieruit’. Het is een plaatsaanduidend bijwoord dat het uitgangspunt van het kijken of lezen aangeeft. her betekent ‘hier’ en fra betekent ‘vanaf/van’, maar herfra functioneert in deze zin als één samengesteld bijwoord. Voorbeeld: Jeg kan se havet herfra — Ik kan de zee vanaf hier zien. Samen vormen de delen: Jeg kan ikke læse — ik kan niet lezen; de små bogstaver — de kleine letters; herfra — vanaf hier. De volledige betekenis is daarom: ‘Ik kan de kleine letters vanaf hier niet lezen.’ De zin zegt dat de spreker vanuit de huidige plaats de specifieke kleine letters niet kan lezen.

4. Der står, at toget kører om ti minutter.

   Er staat dat de trein over tien minuten vertrekt.

   Der står

   er staat

   toget

   de trein

   kører

   vertrekt

   om ti minutter

   over tien minuten

   Uitgebreide uitleg

   Der står betekent hier “er staat” of “er is geschreven”. står is de tegenwoordige tijd van stå (“staan”). In deze constructie is der een formeel/onpersoonlijk onderwerpselement in de mededeling “er staat dat ...”; het verwijst niet naar een specifiek genoemd ding en betekent hier niet letterlijk “daar”. De bijzin na at bevat de inhoud van wat er geschreven staat. Voorbeeld: Der står, at døren er åben. — “Er staat dat de deur open is.” toget betekent “de trein”. Het zelfstandige naamwoord is tog (“trein”); toget is de bepaalde enkelvoudsvorm met het achtervoegsel -et. Het woord tog is onzijdig, en -et is hier de bijbehorende bepaalde uitgang. kører betekent in deze zin “vertrekt” binnen de context van een dienstregeling. Het is de tegenwoordige tijd van køre, dat ook “rijden” of “gaan” kan betekenen. De tegenwoordige tijd kan bij een planning naar een toekomstige gebeurtenis verwijzen. Deense werkwoorden veranderen in de tegenwoordige tijd niet naar persoon of getal: kører blijft dezelfde vorm bij een enkelvoudig of meervoudig onderwerp. Voorbeeld: Toget kører klokken otte. — “De trein vertrekt om acht uur.” om ti minutter betekent “over tien minuten”. om plaatst de gebeurtenis op een moment in de toekomst; ti betekent “tien” en minutter is het meervoud van minut (“minuut”). Dit verschilt van i ti minutter, dat een duur aangeeft: Jeg venter i ti minutter. — “Ik wacht tien minuten.” Samen betekent Der står, at toget kører om ti minutter.: “Er staat dat de trein over tien minuten vertrekt.” De hoofdzin meldt dat iets geschreven of vermeld staat; at toget kører om ti minutter geeft de inhoud van die vermelding weer.

5. Jeg går på toilettet, før vi stiger på.

   Ik ga naar het toilet voordat we instappen.

   Jeg

   ik

   går

   ga; loop

   toilettet

   het toilet

   før

   voordat

   stiger på

   instappen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. De vorm is de Deense persoonlijke vorm voor de eerste persoon enkelvoud; in andere posities kan bijvoorbeeld du (“jij”) of vi (“wij”) staan. går is de tegenwoordige tijd van gå (“gaan; lopen”). In deze zin betekent het vooral “ga”, niet noodzakelijk “loop”: de bestemming wordt uitgedrukt door på toilettet. Voorbeeld: Jeg går hjem. — “Ik ga naar huis.” toilettet betekent hier “het toilet”. De vorm is bepaald enkelvoud: toilet is de basisvorm en toilettet verwijst naar het toilet als concrete bestemming. Het achtervoegsel -et markeert hier de bepaalde vorm van dit onzijdige zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Et toilet — “een toilet”; toilettet — “het toilet”. før betekent “voordat” en leidt hier de bijzin in die aangeeft wat eerder gebeurt. Het verbindt het naar het toilet gaan met de latere gebeurtenis in vi stiger på. stiger på is een vaste werkwoordelijke combinatie met de betekenis “instappen” of “aan boord gaan”. stiger is de tegenwoordige tijd van stige; in combinatie met på gaat het hier niet om gewoon omhooggaan, maar om instappen in een vervoermiddel. Het onderwerp van deze bijzin is vi (“wij”): vi stiger på betekent “wij stappen in”. Voorbeeld: Vi stiger på bussen. — “Wij stappen in de bus.” Samen betekent Jeg går på toilettet “Ik ga naar het toilet”. før vi stiger på betekent “voordat we instappen”. De hele zin is dus: “Ik ga naar het toilet voordat we instappen.” De context over een trein die over tien minuten vertrekt past bij deze betekenis, maar verandert de grammaticale structuur van de zin niet.

6. Jeg holder taskerne hos mig.

   Ik houd de tassen bij me.

   Jeg

   ik

   holder

   houd; bewaar

   taskerne

   de tassen

   hos mig

   bij me

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. In het Deens verandert dit persoonlijk voornaamwoord met de persoon: jeg = ik, du = jij/je. holder komt van holde en is de tegenwoordige tijd. In deze zin betekent het “houd” of “bewaar”: de spreker houdt de tassen bij zich. De vorm holder kan bij meerdere onderwerpen dezelfde tegenwoordige-tijdsvorm hebben; bijvoorbeeld jeg holder = ik houd en de holder = zij houden. taskerne betekent “de tassen”. Het is de bepaalde meervoudsvorm van taske (“tas”): taske = een tas, tasken = de tas, tasker = tassen, taskerne = de tassen. Het achtervoegsel -erne markeert hier zowel meervoud als bepaaldheid. hos mig betekent “bij me” of “bij mij”. hos geeft in deze betekenis aan dat iets bij iemand wordt gehouden of zich bij iemand bevindt. mig is de vorm van jeg na een voorzetsel: jeg = ik, maar hos mig = bij mij. Vergelijk als herbruikbaar patroon hos dig = bij jou. Samen vormen de delen: Jeg holder (“ik houd/bewaar”) + taskerne (“de tassen”) + hos mig (“bij me”). De volledige betekenis is dus: “Ik houd de tassen bij me.”

7. Bliv tæt på dette skilt, tak.

   Blijf alsjeblieft bij dit bord.

   Bliv

   blijf

   tæt

   dichtbij

   på

   bij

   dette

   dit

   skilt

   bord; teken

   tak

   alsjeblieft

   Uitgebreide uitleg

   Bliv is de gebiedende wijs van blive (“blijven”). Hier is het een instructie om op dezelfde plaats te blijven, niet om ergens naartoe te gaan. Voorbeeld: Bliv her. = “Blijf hier.” Blive kan in andere contexten ook “worden” betekenen; dat is hier niet de betekenis. tæt betekent hier “dichtbij”. Samen met på vormt het de herbruikbare combinatie tæt på (“dicht bij”). Voorbeeld: Huset ligger tæt på stationen. = “Het huis ligt dicht bij het station.” på draagt in tæt på de relatie “bij/dicht bij”. De combinatie heeft hier dus niet de letterlijke betekenis “dicht op”. På kan in andere contexten ook “op” betekenen. dette is het aanwijzende woord voor een onzijdig zelfstandig naamwoord in het enkelvoud: “dit”. In dette skilt verwijst het naar het bedoelde bord of teken. Het meervoud is disse; bij een enkelvoudig gemeenschappelijk geslacht staat doorgaans denne. skilt is hier een zelfstandig naamwoord voor een bord of teken, bijvoorbeeld een informatie- of verkeersbord. Het enkelvoud is skilt en het meervoud is skilte. De vaste vertaling gebruikt hiervoor “bord”; die betekenis is verenigbaar met het Deense woord in deze context. tak staat na het verzoek als beleefde toevoeging en betekent hier “alsjeblieft”. In andere contexten kan tak ook “dank je” betekenen, maar dat is hier niet de functie. Samen vormen Bliv tæt på dette skilt de instructie “Blijf dicht bij dit bord/teken”. Met tak wordt dat: “Blijf alsjeblieft bij dit bord.” De vertaling gebruikt “bij”, terwijl tæt på letterlijker “dicht bij” is; beide geven hier dezelfde bedoelde relatie weer.

8. Jeg holder øje med tavlen, hvis perronen ændrer sig.

   Ik houd het bord in de gaten voor het geval het perron verandert.

   Jeg

   ik

   holder øje med

   in de gaten houden

   tavlen

   het bord

   hvis

   voor het geval dat

   perronen

   het perron

   ændrer sig

   verandert

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent “ik” en is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud. Het is hier het onderwerp bij holder. De Deense werkwoordsvorm verandert in de tegenwoordige tijd niet naar persoon of getal: jeg holder, du holder en vi holder gebruiken allemaal holder. holder øje med is een vaste uitdrukking met de betekenis “iets in de gaten houden” of “ergens op letten”. holder is de tegenwoordige tijd van holde (“houden”); de uitgang -r hoort hier bij de tegenwoordige tijd. De combinatie heeft niet de letterlijke betekenis dat iemand een oog ergens bij houdt. Voorbeeld: Jeg holder øje med døren. — “Ik houd de deur in de gaten.” tavlen betekent hier “het bord”. Het basiswoord is tavle; tavlen is de bepaalde enkelvoudsvorm, met het bepaalde achtervoegsel -en. De vorm verwijst hier naar een specifiek bord, niet naar een willekeurig bord. hvis leidt de voorwaardelijke bijzin in en betekent hier “voor het geval dat”. In hvis perronen ændrer sig staat het onderwerp perronen vóór de persoonsvorm ændrer, een gebruikelijke volgorde in deze bijzin. Voorbeeld: Jeg venter, hvis du kommer. — “Ik wacht als je komt.” perronen betekent “het perron”. Het basiswoord is perron; perronen is de bepaalde enkelvoudsvorm met -en. Het woord is het onderwerp van de bijzin. Die uitgang hoort bij perron, niet bij het werkwoord. ændrer sig betekent hier “verandert”. ændrer is de tegenwoordige tijd van ændre (“veranderen”); sig is een wederkerend voornaamwoord. Samen vormt dit de gebruikelijke constructie voor iets dat verandert of anders wordt. Voorbeeld: Planen ændrer sig. — “Het plan verandert.” Samen betekent Jeg holder øje med tavlen “Ik houd het bord in de gaten”. De bijzin hvis perronen ændrer sig voegt de omstandigheid toe waarvoor de spreker dit doet: het perron kan veranderen. De volledige betekenis is daarom: “Ik houd het bord in de gaten voor het geval het perron verandert.”