Naar het juiste loket in het gemeentehuis | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg har aldrig været inde på dette rådhus før.

   Ik ben nog nooit eerder in dit gemeentehuis geweest.

   Jeg

   ik

   aldrig

   nooit

   været

   geweest

   inde på

   in, binnen

   dette

   dit, deze

   rådhus

   gemeentehuis

   før

   eerder, tevoren

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Het is de vorm voor de spreker; vergelijk in een ander voorbeeld du voor “jij”. aldrig betekent “nooit”. Het maakt de uitspraak negatief in de tijd: er is tot nu toe geen eerdere keer geweest. In combinatie met før betekent aldrig ... før “nog nooit eerder”. været is de voltooid-deelwoordsvorm van være (“zijn”). Samen met har vormt het de Deense perfectumconstructie har været: “is geweest” of, met een ik-onderwerp, “ben geweest”. Het hulpwerkwoord har staat in de zin vóór aldrig, terwijl været later komt. inde på geeft hier aan dat iemand zich binnen in een bepaalde instelling of een bepaald gebouw heeft bevonden: “in/binnen”. De twee woorden functioneren samen als een vaste plaatsaanduiding in deze zin. Een bruikbaar patroon is være inde på + plaats — “binnen zijn in/op een plaats”. dette betekent “dit” en staat bij een enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord. Het verwijst hier naar het gemeentehuis dat daarna wordt genoemd. De vorm wordt dus gekozen door de grammaticale klasse van rådhus, niet door een zelfstandig getelde hoeveelheid. rådhus betekent “gemeentehuis” of “stadhuis”. Het is een zelfstandig naamwoord; het meervoud is rådhuse (“gemeentehuizen”). In deze zin gaat het om één specifiek gemeentehuis, aangewezen met dette. før betekent hier “eerder” of “tevoren”. Met aldrig vormt het de herbruikbare combinatie aldrig ... før (“nog nooit eerder”). Op zichzelf kan før ook “voor” betekenen in een tijdsrelatie, afhankelijk van de constructie. Samen geeft Jeg har aldrig været inde på dette rådhus før de betekenis: “Ik ben nog nooit eerder in dit gemeentehuis geweest.” De perfectumconstructie har været verbindt een eerdere ervaring met het heden; aldrig en før maken duidelijk dat deze ervaring tot nu toe niet heeft plaatsgevonden.

2. Bygningen er flottere, end jeg havde forventet.

   Het gebouw is mooier dan ik had verwacht.

   Bygningen

   het gebouw

   er

   is

   flottere

   mooier

   end

   dan

   jeg havde

   ik had

   forventet

   verwacht

   Uitgebreide uitleg

   Bygningen betekent hier “het gebouw”. Het is de bepaalde vorm van bygning (“gebouw”): bygning = een gebouw, bygningen = het gebouw. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid bij dit Deense zelfstandig naamwoord; hij drukt niet op zichzelf een meervoud uit. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). De vorm blijft hier hetzelfde bij het onderwerp Bygningen; het is dus niet het zelfstandig naamwoord dat deze werkwoordsvorm veroorzaakt door een aparte uitgang. flottere betekent “mooier” en is de vergrotende trap van flot (“mooi”, “fraai”): flot → flottere. De vorm vergelijkt het gebouw met een verwachting of referentiepunt. Voor de overtreffende trap gebruikt het Deens flottest (“het mooist”): Bygningen er flottere = “Het gebouw is mooier”. end is het Deense vergelijkingswoord voor “dan”. Het verbindt de vergrotende trap flottere met de daaropvolgende vergelijking. jeg havde betekent hier “ik had”. jeg is het persoonlijke voornaamwoord voor de spreker; havde is de verleden tijd van have (“hebben”). Samen vormt dit het verleden hulpwerkwoord in jeg havde forventet. forventet betekent “verwacht” en is hier de voltooid deelwoordsvorm van forvente (“verwachten”). Met havde vormt het Deens de voltooid verleden tijd: jeg havde forventet = “ik had verwacht”. Voorbeeld: Jeg havde glemt det. = “Ik was het vergeten.” De delen bouwen de zin als volgt op: Bygningen er flottere (“Het gebouw is mooier”) + end (“dan”) + jeg havde forventet (“ik had verwacht”). Samen betekent de volledige uiting: “Het gebouw is mooier dan ik had verwacht.”

3. Indgangen er ved siden af cykelparkeringen.

   De ingang is naast de fietsenstalling.

   Indgangen

   de ingang

   er ved siden af

   bevindt zich naast

   cykelparkeringen

   de fietsenstalling

   Uitgebreide uitleg

   Indgangen betekent hier “de ingang”. Het is de bepaalde vorm van en indgang (“een ingang”): indgang + -en geeft aan dat naar een specifieke ingang wordt verwezen. Voorbeeld: Hvor er indgangen? — “Waar is de ingang?” er ved siden af vormt hier de plaatsaanduiding “bevindt zich naast”. er is de vorm van at være (“zijn”) voor alle personen en aantallen in de tegenwoordige tijd. ved siden af is een vaste ruimtelijke constructie; letterlijk verwijst zij naar een positie aan de zijkant, maar samen betekent zij “naast”. Voorbeeld: Cyklen er ved siden af døren. — “De fiets staat naast de deur.” cykelparkeringen betekent hier “de fietsenstalling”. Het is de bepaalde vorm van en cykelparkering (“een fietsenstalling”): cykelparkering + -en. Het eerste deel cykel specificeert het soort stalling; het geheel is één zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Cykelparkeringen er bag bygningen. — “De fietsenstalling is achter het gebouw.” Samen beschrijft Indgangen er ved siden af cykelparkeringen een ingang die zich naast de fietsenstalling bevindt: “De ingang is naast de fietsenstalling.”

4. Mange mennesker kom på cykel.

   Veel mensen zijn met de fiets gekomen.

   Mange

   veel

   mennesker

   mensen

   kom

   kwam / kwamen

   på cykel

   met de fiets

   Uitgebreide uitleg

   Mange betekent hier “veel” bij het meervoudige, telbare zelfstandig naamwoord mennesker. Het is geen meervoudsvorm van een zelfstandig naamwoord, maar een telwoordachtige bepaler: mange wordt gebruikt bij telbare meervouden, terwijl meget bijvoorbeeld bij een niet-telbare hoeveelheid staat. Voorbeeld: Mange børn leger. — “Veel kinderen spelen.” mennesker betekent hier “mensen”. Het is het meervoud van menneske (“mens”): et menneske → mennesker. De vorm mennesker verwijst dus naar meer dan één mens. Voorbeeld: Der er mange mennesker her. — “Er zijn hier veel mensen.” kom betekent hier “kwam” of “kwamen”, afhankelijk van het onderwerp; in deze zin is de Nederlandse betekenis “kwamen”. Het is de verleden tijd van komme (“komen”). De tegenwoordige tijd is kommer en het voltooid deelwoord is kommet. De verleden tijd kom verandert in het Deens niet mee met de persoon of het aantal: jeg kom betekent “ik kwam” en de kom betekent “zij kwamen”. De Deense zin gebruikt de eenvoudige verleden tijd, ook al gebruikt de Nederlandse vertaling het perfectum. Voorbeeld: Hun kom sent. — “Zij kwam laat.” på cykel betekent “met de fiets” en geeft het vervoermiddel aan. In deze uitdrukking vormt på samen met cykel een gebruikelijke manier om vervoer per fiets uit te drukken. Voorbeeld: Jeg tager på arbejde på cykel. — “Ik ga met de fiets naar mijn werk.” Samen vormen Mange mennesker (“veel mensen”), kom (“kwamen”) en på cykel (“met de fiets”) de betekenis: “Veel mensen kwamen met de fiets.” De vertaling met “zijn gekomen” gebruikt in het Nederlands een andere tijdsvorm, maar past bij dezelfde gebeurtenis.

5. Det giver mening.

   Dat is logisch.

   Det

   dat/het

   giver mening

   is logisch

   Uitgebreide uitleg

   Det is hier het onderwerp en betekent in deze vaste betekenis “dat” of “het”. Het is de Deense onzijdige enkelvoudsvorm van het voornaamwoord; de precieze referent wordt door deze ene zin niet benoemd. Het woord kan in andere zinnen ook naar een expliciet genoemd onzijdig zelfstandig naamwoord verwijzen. giver komt van give (“geven”). In de tegenwoordige tijd blijft deze vorm in het Deens hetzelfde bij verschillende personen en aantallen: jeg giver, du giver, de giver. In giver mening heeft het werkwoord samen met mening de vaste uitdrukking “logisch zijn” of “zin hebben”, niet de letterlijke betekenis dat iets fysiek wordt gegeven. mening betekent hier “zin” in de betekenis van begrijpelijkheid of logica. Het is een zelfstandig naamwoord; het onbepaalde lidwoord is en, zoals in en mening. Een bruikbaar contrast is Det giver ikke mening — “Dat is niet logisch” — waarbij ikke de ontkenning toevoegt. Samen vormen Det giver mening en de contextuele vertaling “Dat is logisch”. Het patroon Det giver mening is herbruikbaar om instemming met een redenering, verklaring of voorstel uit te drukken.

6. Det er nemmere end at vente på bussen.

   Het is makkelijker dan op de bus wachten.

   Det er

   het is

   nemmere

   makkelijker

   end

   dan

   at vente

   wachten

   bussen

   de bus

   Uitgebreide uitleg

   Det er betekent hier “het is”. Det is een onpersoonlijk onderwerp: de zin zegt niet wie of wat precies makkelijker is. er is de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”); de vorm is hetzelfde voor verschillende onderwerpen. nemmere betekent hier “makkelijker”. Het is de vergrotende trap van nem (“makkelijk”): nem – nemmere – nemmest (“makkelijk” – “makkelijker” – “makkelijkst”). De uitgang -ere markeert hier de vergelijking. Bijvoorbeeld: Denne vej er nemmere. = “Deze weg is makkelijker.” end betekent “dan” en verbindt de twee delen van de vergelijking. Het is niet hetzelfde als og (“en”). Het patroon is: X er nemmere end Y = “X is makkelijker dan Y”. at vente betekent “wachten”. at is hier de infinitiefmarkeerder; vente is de infinitief van het werkwoord. In een andere vorm staat bijvoorbeeld jeg venter (“ik wacht”). Na end kan een infinitiefgroep de activiteit vormen waarmee iets wordt vergeleken. bussen betekent “de bus”. bus is de onbepaalde vorm (“een bus”); bussen is de bepaalde enkelvoudsvorm (“de bus”). De bepaalde vorm wordt gebruikt voor een als bekend of bedoeld opgevatte bus. In vente på bussen betekent på samen met vente: “op ... wachten”. Samen betekent Det er nemmere “Het is makkelijker”, en end at vente på bussen voegt de vergelijking toe: “dan op de bus wachten”. De volledige betekenis is dus: “Het is makkelijker dan op de bus wachten.”

7. Næste gang kunne vi også cykle herhen.

   De volgende keer kunnen we hier ook naartoe fietsen.

   Næste gang

   de volgende keer

   kunne vi

   kunnen we

   også

   ook

   cykle

   fietsen

   herhen

   hiernaartoe

   Uitgebreide uitleg

   Næste gang betekent hier “de volgende keer”. gang is een zelfstandig naamwoord dat onder meer “keer” kan betekenen; samen met næste (“volgende”) vormt het een tijdsaanduiding. Voorbeeld: Næste gang tager jeg toget. — “De volgende keer neem ik de trein.” kunne vi betekent hier “kunnen we”. kunne is de verleden-tijdsvorm van kan (“kunnen”) en is ook de infinitiefvorm “kunnen”. In deze zin is het een vervoegde, eindige vorm: de verleden tijd geeft een voorzichtige mogelijkheid of suggestie weer, niet noodzakelijk een gebeurtenis in het verleden. De vorm verandert hier niet naar persoon: vi kunne, maar ook bijvoorbeeld jeg kunne. Omdat Næste gang vooraan staat, volgt de Deense hoofdzin de V2-woordvolgorde: het werkwoord staat vóór het onderwerp. Dat maakt de zin niet automatisch tot een vraag. Voorbeeld: Næste gang kunne vi tage toget. — “De volgende keer zouden we de trein kunnen nemen.” også betekent “ook” en voegt deze mogelijkheid toe aan iets anders dat al besproken of mogelijk is. Het verandert niet wie de handeling uitvoert. Voorbeeld: Vi kan også gå. — “We kunnen ook lopen.” cykle is het werkwoord “fietsen”. Het staat hier als infinitief na het modale werkwoord kunne; na een modaal werkwoord gebruikt het Deens doorgaans geen at vóór die infinitief. Voorbeeld: Vi kunne cykle hjem. — “We zouden naar huis kunnen fietsen.” herhen geeft beweging in de richting van “hier” aan: “hiernaartoe”. Het benoemt dus een bestemming, terwijl her alleen een plaats aanduidt: “hier”. Herhen hoeft niet letterlijk naar de fysieke plaats van de spreker te verwijzen; het gaat om de plaats die in deze context als “hier” geldt. Voorbeeld: Kom herhen! — “Kom hiernaartoe!” Samen betekent Næste gang kunne vi også cykle herhen: “De volgende keer kunnen we hier ook naartoe fietsen.” De tijdsaanduiding staat vooraan; daarna volgt door de Deense V2-volgorde kunne vi, vervolgens de extra mogelijkheid (også), de handeling (cykle) en de bewegingsrichting (herhen).

8. Så kan vi stille cyklerne tæt på indgangen.

   Dan kunnen we de fietsen dicht bij de ingang zetten.

   Så

   dan

   kan vi

   kunnen we

   stille

   zetten

   cyklerne

   de fietsen

   tæt på

   dicht bij

   indgangen

   de ingang

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier ‘dan’ en verwijst naar de volgende stap in de situatie. Het kan ook ‘zo’ betekenen, maar dat is hier niet de bedoelde betekenis. kan vi betekent letterlijk ‘kunnen we’. kan is de tegenwoordige tijd van kunne (‘kunnen’) en drukt hier mogelijkheid of een voorstel uit. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief: Vi kan stille cyklerne her. = ‘We kunnen de fietsen hier neerzetten.’ In een hoofdzinsvraag of hoofdzin na een vooropgeplaatst element staat het werkwoord vóór het onderwerp; daarom staat kan vóór vi na Så. stille betekent hier ‘neerzetten’ of ‘plaatsen’. Dit is de infinitief na kan; de vorm krijgt hier dus geen persoonsuitgang. Het woord kan in andere contexten ook ‘stil’ betekenen als bijvoeglijk naamwoord, maar in deze zin is het een werkwoord. cyklerne betekent ‘de fietsen’. Het basiswoord is cykel (‘fiets’); cykler is het meervoud en cyklerne is het bepaalde meervoud, dus ‘de fietsen’. Het zelfstandig naamwoord draagt hier de meervouds- en bepaaldheidsvorm, niet stille. tæt på is een vaste combinatie met de betekenis ‘dicht bij’ of ‘vlak bij’. tæt betekent ‘dicht’ en på betekent hier ‘bij/op’, afhankelijk van de ruimtelijke context. Voorbeeld: Skolen ligger tæt på stationen. = ‘De school ligt dicht bij het station.’ indgangen betekent ‘de ingang’. Het basiswoord is indgang; -en markeert hier het bepaalde enkelvoud: ‘de ingang’. De vorm zegt dat het om een specifieke ingang gaat, maar de zin specificeert niet verder welke ingang dat is. Samen vormen de delen: Så (‘dan’) + kan vi (‘kunnen we’) + stille cyklerne (‘de fietsen neerzetten’) + tæt på indgangen (‘dicht bij de ingang’). De volledige betekenis is: ‘Dan kunnen we de fietsen dicht bij de ingang zetten.’

9. Lad os gå indenfor og finde den rigtige skranke.

   Voor nu gaan we naar binnen en zoeken we de juiste balie.

   Lad os

   laten we

   gå

   gaan

   indenfor

   naar binnen

   finde

   zoeken

   rigtige

   juiste

   skranke

   balie

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste manier om een voorstel te doen: “laten we …”. Lad is de gebiedende wijs van lade, en os is de vorm voor “ons”. In deze constructie wordt de handeling als gezamenlijk voorstel gepresenteerd. Voorbeeld: Lad os spise. — “Laten we eten.” gå betekent hier “gaan” en staat als infinitief na Lad os. De belangrijkste vormen zijn gå (infinitief), går (tegenwoordige tijd), gik (verleden tijd) en gået (voltooid deelwoord). Voorbeeld: Vi går nu. — “We gaan nu.” indenfor geeft de richting naar de binnenkant aan: “naar binnen”. Het is hier een bijwoordelijke richtingsbepaling bij gå. Voorbeeld: Kom indenfor! — “Kom binnen!” finde betekent hier “zoeken” in de activiteit die de sprekers samen gaan uitvoeren. Ook dit is een infinitief, parallel aan gå, na Lad os. De relevante vormen zijn finde, finder, fandt en fundet. Voorbeeld: Jeg finder nøglen. — “Ik vind de sleutel.” rigtige betekent hier “juiste”. De basisvorm is rigtig; rigtige is de vorm die in deze bepaalde naamwoordgroep staat. Na den krijgt het bijvoeglijk naamwoord in het Deens de bepaalde vorm op -e: den rigtige skranke. Dit is iets anders dan de onbepaalde vorm, bijvoorbeeld en rigtig skranke — “een juiste balie”. skranke betekent “balie”. Het is een telbaar zelfstandig naamwoord: en skranke, bepaald skranken, meervoud skranker en bepaald meervoud skrankerne. In den rigtige skranke verwijst den samen met de bepaalde vorm van het bijvoeglijk naamwoord naar een specifieke balie die als juist of passend wordt bedoeld; den is niet op zichzelf een numerieke aanduiding. Samen vormen Lad os gå indenfor en finde den rigtige skranke het voorstel: “Laten we naar binnen gaan en de juiste balie zoeken.” gå en finde zijn twee infinitieven die onder hetzelfde voorstel Lad os vallen. De zin noemt een specifieke, als juist bedoelde balie, maar legt niet verder uit welke balie dat is.