De registratiebalie voor een evenement vinden | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Denne bygning føles meget ren indenfor.

   Dit gebouw voelt vanbinnen heel schoon aan.

   Denne

   dit/deze

   bygning

   gebouw

   føles

   voelt aan

   meget

   heel

   ren

   schoon

   indenfor

   vanbinnen

   Uitgebreide uitleg

   Denne betekent hier “dit/deze” en verwijst naar één nabij of aangewezen zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht. Het woord staat vóór bygning en past daarbij in vorm. De basisvorm is denne; bij een onzijdig enkelvoud staat dette, en bij meervoud disse. Voorbeeld: Denne stol er ny. — “Deze stoel is nieuw.” bygning betekent “gebouw”. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht; de bepaalde vorm is bygningen (“het gebouw”) en het meervoud is bygninger (“gebouwen”). In deze zin is bygning onbepaald, maar denne maakt duidelijk dat het om één specifiek aangewezen gebouw gaat. føles komt van føle en betekent hier “aanvoelen” of “voelen”. De vorm føles is de tegenwoordige vorm met -s, die in deze constructie een indruk of eigenschap van iets uitdrukt: het gebouw voelt op een bepaalde manier aan. Dit is niet hetzelfde als føler, dat doorgaans betekent dat iemand iets voelt of ervaart. Voorbeeld: Stolen føles blød. — “De stoel voelt zacht aan.” meget is een bijwoord van graad en versterkt het daaropvolgende ren: “heel” of “erg”. Het beschrijft dus niet zelfstandig een hoeveelheid. Een milder alternatief is ret in de betekenis “vrij/behoorlijk”, afhankelijk van de context. ren betekent hier “schoon”. Het is de vorm voor een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht, zoals bygning. De vormen zijn ren (gemeenschappelijk enkelvoud), rent (onzijdig enkelvoud) en rene (meervoud of bepaalde vorm). Voorbeeld: Et værelse er rent. — “Een kamer is schoon.” indenfor betekent hier “vanbinnen” of “aan de binnenkant”. Het is een bijwoord en beschrijft waar de genoemde indruk geldt: het gebouw voelt aan de binnenzijde heel schoon aan. Het kan ook algemener “binnen” betekenen, afhankelijk van de zin; hier ondersteunt de vaste vertaling specifiek de betekenis “vanbinnen”. Samen vormen Denne bygning het onderwerp: “dit gebouw”. føles koppelt het onderwerp aan de indruk meget ren, “heel schoon”, en indenfor beperkt die indruk tot de binnenkant. De volledige betekenis is daarom: “Dit gebouw voelt vanbinnen heel schoon aan.”

2. Det høje loft får lobbyen til at føles åben.

   Het hoge plafond laat de hal ruim aanvoelen.

   Det

   het

   høje

   hoge

   loft

   plafond

   får … til at

   laat ...

   lobbyen

   hal

   føles

   aanvoelen

   åben

   ruim

   Uitgebreide uitleg

   Det høje loft: det staat hier vóór een bijvoeglijk naamwoord en markeert samen met høje een bepaalde onzijdige enkelvoudige naamwoordgroep. Het is hier dus niet zelfstandig “dat”. Zonder voorafgaand bijvoeglijk naamwoord wordt de bepaaldheid bij dit zelfstandige naamwoord normaal aan het einde gemarkeerd: loftet. høje is de bepaalde vorm van høj (“hoog”). In det høje loft krijgt het bijvoeglijk naamwoord de uitgang -e; dat hangt hier samen met bepaaldheid, niet alleen met het onzijdige geslacht. Vergelijk et højt loft (“een hoog plafond”) met det høje loft (“het hoge plafond”). loft betekent hier “plafond”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et loft, bepaald loftet, meervoud lofter. In deze zin maakt het deel uit van de bepaalde groep det høje loft. får ... til at is een causatieve constructie: het onderwerp zorgt ervoor dat iets of iemand een handeling verricht of een toestand krijgt. Het patroon is X får Y til at + werkwoordsvorm: “X laat Y ...”. Hier veroorzaakt het hoge plafond dat de lobby op een bepaalde manier aanvoelt. lobbyen betekent “de hal/lobby”. De uitgang -en markeert hier een bepaalde enkelvoudige vorm van het gemeenschappelijke geslacht. De vaste vertaling identificeert deze lobby als de ruimte die door de constructie met får ... til at wordt beschreven. føles staat hier na at in de Deense -s-infinitiefvorm binnen til at føles; het is dus niet de gewone tegenwoordige vorm van føle (die is føler). In deze zin draagt het de betekenis “aanvoelen”. De lobby is grammaticaal datgene wat aanvoelt; de vorm zegt niet dat het plafond zelf aanvoelt. åben betekent letterlijk “open”. Hier beschrijft het de manier waarop de lobby aanvoelt en wordt het in de vaste vertaling weergegeven als “ruim”. Als bijvoeglijk naamwoord past het zich aan het gemeenschappelijke geslacht en enkelvoud van lobbyen aan; bij een onzijdig zelfstandig naamwoord staat bijvoorbeeld åbent: et rum føles åbent (“een ruimte voelt open aan”). De hele structuur is dus: Det høje loft (“het hoge plafond”) + får lobbyen til at føles (“laat de hal aanvoelen”) + åben (“ruim/open”). Samen betekent de zin: “Het hoge plafond laat de hal ruim aanvoelen.”

3. Lad os finde registreringsskranken til arrangementet.

   Laten we de registratiebalie voor het evenement zoeken.

   Lad os

   laten we

   finde

   vinden; zoeken

   registreringsskranken

   registratiebalie

   til

   voor

   arrangementet

   het evenement

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste Deense aansporing met de betekenis “laten we”. Lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”), en os is het objectpronomen “ons”. Samen vormt dit patroon een voorstel om iets te doen: Lad os + infinitief. finde betekent hier “zoeken” of “vinden” en staat in de infinitief na Lad os. Het is het werkwoord finde; de tegenwoordige tijd is finder. In deze zin gaat het om het zoeken naar de balie, niet om een al gevonden resultaat. registreringsskranken is een bepaald zelfstandig naamwoord: “de registratiebalie”. Het is opgebouwd uit registrering (“registratie”) en skranke (“balie” of “loket”). skranken is de bepaalde enkelvoudsvorm van skranke; het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid. Voorbeeld: Jeg står ved skranken. — “Ik sta bij de balie.” til geeft hier de relatie of bestemming aan die in het Nederlands met “voor” wordt weergegeven. In til arrangementet specificeert het welk evenement bij de registratiebalie hoort. arrangementet betekent hier “het evenement”. arrangement is de onbepaalde vorm; arrangementet is de bepaalde enkelvoudsvorm, met -et. De bepaalde vorm past bij het concrete evenement dat in deze zin bedoeld wordt. Voorbeeld: Arrangementet begynder snart. — “Het evenement begint binnenkort.” Samen vormt de zin: Lad os (“laten we”) + finde (“zoeken”) + registreringsskranken (“de registratiebalie”) + til arrangementet (“voor het evenement”). De volledige betekenis is dus: “Laten we de registratiebalie voor het evenement zoeken.”

4. Jeg tjekker bygningens oversigt ved væggen.

   Ik kijk in de gebouwgids bij de muur.

   Jeg

   ik

   tjekker

   controleer; kijk na

   bygningens

   van het gebouw

   oversigt

   overzicht; gids

   ved

   bij

   væggen

   de muur

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. Het is de vorm voor de spreker; in een andere rol gebruikt het Deens bijvoorbeeld mig voor “mij”. tjekker is de tegenwoordige tijd van tjekke, “controleren” of “nakijken”. De vorm kan bij “ik” staan: Jeg tjekker ... = “Ik controleer ...”. Voor een afgeronde handeling gebruikt het Deens een andere tijd, bijvoorbeeld Jeg tjekkede ... = “Ik controleerde ...”. bygningens betekent “van het gebouw”. De vorm bestaat uit de bepaalde vorm bygningen (“het gebouw”) plus de genitiefuitgang -s: bygning = “gebouw”, bygningen = “het gebouw”, bygningens = “van het gebouw”. De -en hoort dus bij de bepaalde vorm en is niet simpelweg het resultaat van bygning + -s. oversigt betekent hier “overzicht” of, volgens de vaste vertaling, “gids”. Het is het voorwerp dat de spreker nakijkt. Een bruikbaar patroon is tjekke en oversigt = “een overzicht nakijken”. Het onbepaalde woord en staat niet in deze zin; voeg het dus alleen toe in een nieuw voorbeeld, zoals Jeg tjekker en oversigt. = “Ik kijk een overzicht na.” ved betekent “bij” en geeft hier de plaats aan. Het hoort bij het volgende plaatsbepalende deel; het betekent hier niet “door” in de betekenis van een handelende persoon. væggen betekent “de muur”. De basisvorm is væg en -en maakt er de bepaalde enkelvoudsvorm van: væg = “muur”, væggen = “de muur”. Een nieuw voorbeeld is Stolen står ved væggen. = “De stoel staat bij de muur.” Samen vormt de zin het patroon Jeg tjekker [bezit + zelfstandig naamwoord] ved [plaats]: “Ik kijk in de gebouwgids bij de muur.” De bezitsvorm bygningens bepaalt welk soort overzicht of gids bedoeld is, en ved væggen plaatst de handeling bij de muur. De zin beschrijft een handeling in de tegenwoordige tijd.

5. Der står, at registreringsskranken er ovenpå.

   Er staat dat de registratiebalie boven is.

   Der står

   Er staat

   registreringsskranken

   de registratiebalie

   er

   is

   ovenpå

   boven

   Uitgebreide uitleg

   Der står betekent hier “er staat” of, natuurlijker bij geschreven informatie, “er staat vermeld”. Het is een vaste onpersoonlijke constructie: der is hier geen verwijzing naar een bepaald zelfstandig naamwoord, maar een formeel onderwerp. står is de tegenwoordige tijd van stå (“staan”). In zulke mededelingen kan Der står, at ... een hele inhoud inleiden: “Er staat dat …”. registreringsskranken betekent “de registratiebalie”. Het kernwoord is skranke (“balie”); de bepaalde vorm daarvan is skranken. registrerings- specificeert het soort balie en betekent “registratie-”. De vorm registreringsskranken is dus een samengesteld woord met een bepaalde eindvorm. Een bruikbaar vergelijkbaar patroon is informationsskranken: “de informatiebalie”. er betekent hier “is”. Dit is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). In skranken er ... koppelt er het onderwerp aan de plaatsaanduiding die erop volgt. De vorm er verandert in deze tegenwoordige tijd niet mee met enkelvoud of meervoud; het onderwerp bepaalt wel waarnaar de zin verwijst. ovenpå betekent hier “boven” of “op een hogere verdieping”. Het is een plaatsbijwoord en staat in deze zin zonder apart voorzetsel. Het kan bijvoorbeeld ook zelfstandig als antwoord op een plaatsvraag worden gebruikt: Kontoret er ovenpå. — “Het kantoor is boven.” De komma wordt gevolgd door at, dat de inhoud van de mededeling inleidt. De structuur is daarom Der står, at + mededeling: “Er staat dat + mededeling”. Binnen die mededeling is registreringsskranken het onderwerp, er de vorm van “zijn” en ovenpå de plaatsaanduiding. Samen betekent de volledige zin: “Er staat dat de registratiebalie boven is.”

6. Skal vi tage rulletrappen eller trappen?

   Zullen we de roltrap of de trap nemen?

   Skal vi

   zullen we

   tage

   nemen

   rulletrappen

   roltrap

   trappen

   trap

   Uitgebreide uitleg

   Skal vi vormt hier een voorstel als vraag: letterlijk gaat het om “moeten/zullen wij”, maar in deze context is de natuurlijke betekenis “zullen we …?”. skal is de tegenwoordige vorm van skulle. Na skal staat het werkwoord in de infinitief. Het patroon Skal vi + infinitief ...? is herbruikbaar, bijvoorbeeld: Skal vi gå nu? — “Zullen we nu gaan?” tage betekent hier “nemen” in de vaste combinatie voor een vervoermiddel of route kiezen: een roltrap of een trap nemen. De infinitief staat hier na het modale werkwoord skal. De verleden tijd van hetzelfde werkwoord is tog, bijvoorbeeld in Vi tog trappen — “We namen de trap.” rulletrappen is de bepaalde enkelvoudsvorm van rulletrappe, “roltrap”: rulletrappe — “een roltrap”, rulletrappen — “de roltrap”. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid en niet op zichzelf een aantal. Het woord is een samenstelling waarin rulle- het rollende karakter aanduidt en trappe “trap” betekent. trappen is hier de bepaalde enkelvoudsvorm van trappe, “trap”: trappe — “een trap”, trappen — “de trap”. Het verwijst in deze zin naar de gewone trap als alternatief voor de roltrap. De meervoudsvorm is anders: trapper — “trappen”, en trapperne — “de trappen”. Samen betekent Skal vi tage rulletrappen eller trappen?: “Zullen we de roltrap of de trap nemen?” eller verbindt de twee keuzemogelijkheden. De vraag gebruikt voor beide opties dezelfde infinitief tage; die hoeft niet herhaald te worden na eller. Dit is een neutrale, alledaagse manier om iemand tussen twee routes of middelen te laten kiezen.

7. Lad os tage trappen; den er lige her.

   Laten we de trap nemen; die is hier.

   Lad os

   laten we

   tage

   nemen

   trappen

   de trap

   den

   die

   er

   is

   lige her

   precies hier

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste manier om een voorstel te doen: “laten we …”. Lad is hier de gebiedende wijs van lade (“laten”), maar samen met os vormt het geen opdracht aan één persoon; het maakt de spreker en minstens één andere persoon tot uitvoerders. Het patroon is Lad os + werkwoord. tage betekent hier “nemen”. Het is de infinitief na Lad os. Dezelfde vorm kan in andere contexten ook “meenemen” of “pakken” betekenen; hier gaat het, zoals ook uit de eerdere zin blijkt, om een vervoers- of loopkeuze: de trap gebruiken. trappen is de bepaalde enkelvoudsvorm van trappe, dus “de trap”. Het meervoud is trapper; de uitgang in trappen markeert hier niet het meervoud. De voorafgaande vraag noemt rulletrappen en trappen als alternatieven, waardoor deze bepaalde trap in de context voldoende geïdentificeerd is. Een nuttig contrast is en trappe (“een trap”) tegenover trappen (“de trap”). den is een Deens aanwijzend/verwijzend voornaamwoord voor een gemeenwoordige enkelvoudige referent. In deze zin verwijst het naar de zojuist gekozen trappen; de Nederlandse vertaling bevestigt dat met “die”. De vorm den zelf geeft niet aan welke persoon of welk zelfstandig naamwoord bedoeld is; de referentie komt uit de context. er is de vorm van “zijn” die hier in een mededelende tegenwoordige-zinsbouw staat. Het onderwerp is den, en er verbindt dat onderwerp met de plaatsaanduiding die volgt. Vergelijk: Den er her = “Die is hier”. lige her betekent hier “precies hier” of natuurlijker “hier”. lige versterkt de plaatsaanduiding: het gaat om deze onmiddellijke plek, niet om een verderop gelegen plaats. Het patroon lige + plaatsaanduiding kan ook in andere contexten een vergelijkbare nadruk geven. Samen vormt de zin het voorstel: “Laten we de trap nemen; die is precies hier.” Het eerste deel stelt de gezamenlijke actie voor (Lad os tage trappen); na de puntkomma geeft het tweede deel de reden of praktische aanwijzing (den er lige her).

8. Den trætrappe får stedet til at føles varmt.

   De houten trap laat de plek warm aanvoelen.

   Den

   de

   trætrappe

   houten trap

   får … til at

   ervoor zorgen dat

   stedet

   de plek

   føles

   aanvoelen

   varmt

   warm

   Uitgebreide uitleg

   Den staat hier vóór trætrappe en verwijst naar één bepaalde trap van het gemeenschappelijke geslacht. In het Deens kan den vóór een zelfstandig naamwoord staan om een bekend of aangewezen enkelvoudig ding aan te duiden. De vorm van den zelf verandert hier niet door de naamval; het relevante onderscheid is onder meer gemeenschappelijk tegenover onzijdig geslacht: den tegenover det. trætrappe is een samenstelling: træ betekent hout en trappe betekent trap. Het is hier de onbepaalde enkelvoudsvorm na den; de bepaaldheid wordt door den uitgedrukt, niet door een uitgang aan trappe. Een bruikbaar ander voorbeeld is den træstol — de houten stoel. får ... til at is een vaste causatieve constructie: iemand of iets zorgt ervoor dat iets gebeurt of een bepaalde toestand krijgt. får is de tegenwoordige tijd van få; de basisvorm is ook få. Het patroon is få + iets/iemand + til at + infinitief. Voorbeeld: Hun får barnet til at le. — Zij zorgt ervoor dat het kind lacht. In de gegeven zin is den trætrappe degene die dit effect veroorzaakt. stedet betekent hier de plek. De basisvorm is sted, een onzijdig zelfstandig naamwoord: et sted; de bepaalde enkelvoudsvorm is stedet. Het achtervoegsel -et drukt hier bepaaldheid uit. Dat is anders dan bij trætrappe, waar de bepaaldheid door den wordt aangegeven. føles is de vorm die hier betekent dat iets warm aanvoelt of zo wordt ervaren. Hij hangt samen met føle (voelen) en heeft de tegenwoordige -s-vorm. In de constructie noget føles + bijvoeglijk naamwoord beschrijft het bijvoeglijk naamwoord de indruk die iets maakt: Stolen føles blød. — De stoel voelt zacht aan. Dit is niet hetzelfde als actief iemand of iets voelen; het onderwerp is datgene waarvan de indruk wordt beschreven. varmt betekent warm en is de onzijdige enkelvoudsvorm van varm. De vormen zijn varm bij gemeenschappelijk geslacht, varmt bij onzijdig enkelvoud en varme bij meervoud of bepaaldheid in relevante attributieve posities. Hier hoort varmt bij het onzijdige enkelvoud stedet in de predicatieve combinatie føles varmt. Samen betekent Den trætrappe får stedet til at føles varmt.: de bepaalde houten trap zorgt ervoor dat de plek warm aanvoelt. De structuur is letterlijk: de houten trap + zorgt ervoor dat + de plek + aanvoelt + warm.