Een activiteit kiezen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Undskyld, hvilke arrangementer kan vi være med til nu?

   Pardon, aan welke evenementen kunnen we nu meedoen?

   Undskyld

   pardon

   hvilke

   welke

   arrangementer

   evenementen

   kan vi

   kunnen wij

   være med til

   meedoen aan

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Undskyld betekent hier “pardon” of “sorry” en wordt vaak gebruikt om beleefd iemands aandacht te vragen. Het is de vorm die je in deze vaste uitdrukking gebruikt; het werkwoord is undskylde (“verontschuldigen”). Voorbeeld: Undskyld, hvor er stationen? — “Pardon, waar is het station?” hvilke betekent “welke” en staat hier bij het meervoudige zelfstandig naamwoord arrangementer. De reeks is hvilken voor enkelvoud met een-woord, hvilket voor enkelvoud met een et-woord en hvilke voor meervoud. Voorbeeld: Hvilke bøger læser du? — “Welke boeken lees je?” arrangementer betekent hier “evenementen” of “georganiseerde activiteiten”. Het is het meervoud van arrangement; de uitgang -er markeert hier het meervoud. Voorbeeld: Der er mange arrangementer i byen. — “Er zijn veel evenementen in de stad.” kan vi bestaat uit kan, de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”), en vi, het persoonlijke voornaamwoord “wij”. Kan drukt hier mogelijkheid of toestemming uit: “kunnen wij …?” Het modale werkwoord staat vóór het onderwerp in deze vraag. Voorbeeld: Kan vi komme senere? — “Kunnen wij later komen?” være med til is een vaste, herbruikbare constructie met de betekenis “meedoen aan” of “deelnemen aan”. være is de infinitief van “zijn”; na kan staat de infinitief zonder at. De constructie wordt gevolgd door datgene waaraan iemand meedoet. Voorbeeld: Vi vil gerne være med til festen. — “Wij willen graag meedoen aan het feest.” nu betekent “nu” en plaatst de mogelijkheid in het huidige moment. Het staat hier aan het einde van de vraag, maar kan in andere zinnen ook eerder staan, bijvoorbeeld: Nu kan vi gå. — “Nu kunnen we gaan.” Samen betekent Undskyld, hvilke arrangementer kan vi være med til nu?: “Pardon, aan welke evenementen kunnen wij nu meedoen?” Undskyld opent de beleefde vraag; hvilke arrangementer vraagt om de evenementen, kan vi være med til vraagt naar de mogelijkheid om eraan deel te nemen, en nu beperkt die vraag tot het huidige moment.

2. I kan vælge mellem en guidet gåtur og en danseaktivitet.

   U kunt kiezen tussen een wandeling met een gids en een dansactiviteit.

   I kan

   u kunt

   vælge

   kiezen

   mellem

   tussen

   guidet

   met een gids

   gåtur

   wandeling

   danseaktivitet

   dansactiviteit

   Uitgebreide uitleg

   I kan: I is het Deense persoonlijk voornaamwoord voor de tweede persoon meervoud: ‘jullie’. Het verwijst hier naar de aangesproken deelnemers; de Nederlandse vertaling gebruikt daarvoor u. kan is de tegenwoordige tijd van kunne (‘kunnen’). Samen geeft I kan de mogelijkheid aan: ‘jullie/u kunnen’. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief. vælge: dit is de infinitief van vælge, ‘kiezen’. Na kan blijft deze vorm onvervoegd: I kan vælge betekent ‘jullie/u kunnen kiezen’. Voorbeeld: Du kan vælge te. — ‘Je kunt thee kiezen.’ mellem: dit betekent ‘tussen’. De herbruikbare constructie is vælge mellem A og B: ‘kiezen tussen A en B’. og betekent hier ‘en’ en verbindt de twee keuzemogelijkheden. guidet: dit is een bijvoeglijk gebruikt deelwoord met de betekenis ‘begeleid’ of ‘met een gids’. In en guidet gåtur beschrijft het de wandeling. De waargenomen vorm is guidet; in de aansluitende context verschijnt guidede in den guidede gåtur. De uitgang -e hoort daar bij de bepaalde vorm van de bijvoeglijke woordgroep, niet bij het zelfstandig naamwoord gåtur. gåtur: dit zelfstandig naamwoord betekent ‘wandeling’ of ‘wandelingstocht’. Het is een samenstelling; leer de volledige vorm gåtur als het relevante woord. In deze zin is het de eerste keuze na mellem. danseaktivitet: dit zelfstandig naamwoord betekent ‘dansactiviteit’. Het is een samenstelling met danse- als eerste deel en aktivitet als tweede deel; leer hier vooral de volledige vorm als benaming voor de tweede keuze. Het staat na og en vormt zo het tweede deel van de keuze tussen twee opties. De volledige structuur is I kan vælge mellem A og B: ‘U/jullie kunnen kiezen tussen A en B’. Hier zijn A en guidet gåtur (‘een wandeling met een gids’) en B en danseaktivitet (‘een dansactiviteit’). De zin zegt dus dat de aangesproken persoon of personen tussen deze twee activiteiten kunnen kiezen.

3. Hvordan er den guidede gåtur?

   Hoe is de wandeling met een gids?

   Hvordan

   hoe

   er

   is

   den

   de

   guidede

   begeleide

   gåtur

   wandeling

   Uitgebreide uitleg

   Hvordan betekent hier “hoe” en vraagt naar de aard of kwaliteit van iets. Het staat aan het begin van de vraag. Een bruikbaar patroon is Hvordan er ...? = “Hoe is ...?”; bijvoorbeeld: Hvordan er kurset? — “Hoe is de cursus?” er is de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”). In deze vraag verbindt het het onderwerp met een beoordeling of beschrijving: letterlijk ongeveer “hoe is ...?”. den is hier het enkelvoudige bepaalde lidwoord bij een gemeenschappelijk-geslachtwoord. Samen met guidede gåtur verwijst het naar de specifieke wandeling die in de context wordt bedoeld. Het drukt op zichzelf geen hoeveelheid uit. guidede betekent hier “begeleide”. Het is de bepaalde vorm van het bijvoeglijke woord guidet; bij een bepaalde nominale groep krijgt het bijvoeglijk woord deze -e-vorm. Vergelijk: en guidet gåtur — “een begeleide wandeling”, maar den guidede gåtur — “de begeleide wandeling”. gåtur betekent “wandeling”. Het is een zelfstandig naamwoord voor een tocht te voet. De bepaalde vorm is gåturen (“de wandeling”); in de gegeven woordgroep wordt de bepaaldheid echter al uitgedrukt door den, terwijl gåtur zelf hier in deze combinatie niet de uitgang -en krijgt. Samen vormen de woorden de vraag Hvordan er den guidede gåtur?: “Hoe is de begeleide wandeling?” In de vaste Nederlandse vertaling wordt dat natuurlijk weergegeven als “Hoe is de wandeling met een gids?” De vraag vraagt dus om een beoordeling of beschrijving van die specifieke begeleide wandeling.

4. En guide leder gåturen i et roligt tempo.

   Een gids leidt de wandeling in een rustig tempo.

   guide

   gids

   leder

   leidt

   gåturen

   de wandeling

   roligt

   rustig

   tempo

   tempo

   Uitgebreide uitleg

   guide betekent hier “gids”: de persoon die de wandeling leidt. Het is een zelfstandig naamwoord; en guide is de onbepaalde enkelvoudsvorm. Voorbeeld: Guiden viser vej. — “De gids wijst de weg.” leder betekent hier “leidt”. Het is de tegenwoordige tijd van lede (“leiden”): jeg leder, du leder, han/hun leder. De vorm leder kan ook “manager” als zelfstandig naamwoord betekenen, maar in deze zin is het een werkwoord. gåturen betekent “de wandeling”. Het grondwoord is gåtur; -en maakt er de bepaalde enkelvoudsvorm van. Voorbeeld: Vi tager en gåtur. — “We maken een wandeling.” Daar is gåtur onbepaald; gåturen verwijst naar een bepaalde wandeling. roligt betekent hier “rustig”. Het grondwoord van het bijvoeglijk naamwoord is rolig. De uitgang -t staat hier omdat roligt het onzijdige zelfstandig naamwoord tempo beschrijft: et roligt tempo. Bij een gemeenschappelijk-geslachtwoord staat de vorm vaak zonder -t, bijvoorbeeld en rolig gåtur — “een rustige wandeling”. tempo betekent “tempo” of “vaart”. In et tempo is het een onzijdig zelfstandig naamwoord, herkenbaar aan het lidwoord et. Het woord benoemt hier de snelheid waarin de wandeling plaatsvindt. De combinatie En guide leder geeft de handelende persoon en de handeling: “Een gids leidt”. gåturen is wat hij of zij leidt: “de wandeling”. In i et roligt tempo geeft i de omstandigheden van de handeling aan: de wandeling vindt plaats “in een rustig tempo”. Samen betekent de hele zin: “Een gids leidt de wandeling in een rustig tempo.”

5. Så er den nem at følge.

   Dus de wandeling is makkelijk te volgen.

   Så er

   Dus is

   den

   het/de betreffende

   nem

   makkelijk

   at følge

   te volgen

   Uitgebreide uitleg

   Så er combineert så (“dus” in deze context) met er, de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”). Samen vormt dit hier de overgang naar de conclusie: “dus is …”. den is een enkelvoudig, gemeenschappelijk-geslachtelijk aanwijzend/zelfstandig voornaamwoord met de betekenis “die/het betreffende”. In deze zin verwijst het, volgens de vaste vertaling en de context, naar de wandeling (gåturen), niet naar een nieuw genoemde persoon. Het voornaamwoord zelf draagt geen werkwoordstijd. nem betekent hier “makkelijk”. Het is het bijvoeglijk naamwoord nem in een predicatieve positie na er. De vorm sluit hier aan bij het gemeenschappelijk geslacht van den; bij een onzijdig enkelvoud staat bijvoorbeeld nemt, en bij meervoud of bepaalde attributieve bepalingen kan nemme staan. Voorbeeld: Det er nemt. — “Dat is makkelijk.” at følge bestaat uit de infinitiefmarkeerder at en het werkwoord følge, waarvan de basisvorm “volgen” betekent. In nem at følge betekent de combinatie letterlijk “makkelijk te volgen”: de wandeling is datgene dat gevolgd kan worden. Voorbeeld: Det er let at følge. — “Dat is makkelijk te volgen.” Let is hier een ander Deens woord met ongeveer dezelfde betekenis als nem, maar het is niet de vorm die in de vaste zin staat. De volledige structuur is Så er den nem at følge: “Dus is de wandeling makkelijk te volgen.” Så geeft de conclusie aan, er verbindt die conclusie met den, nem beschrijft de wandeling, en at følge specificeert wat makkelijk is. De zin zegt daarmee dat de wandeling eenvoudig te volgen is; hij noemt niet wie haar volgt.

6. Det lyder nemt nok til et første forsøg.

   Dat klinkt makkelijk genoeg voor een eerste poging.

   Det lyder

   dat klinkt

   nemt

   makkelijk

   nok

   genoeg

   til

   voor

   et

   een

   første

   eerste

   forsøg

   poging

   Uitgebreide uitleg

   Det lyder betekent hier “dat klinkt”. lyder is de tegenwoordige tijd van lyde (“klinken”): det lyder = “het/dat klinkt”. In deze constructie verwijst det naar de inhoud die als beoordeling klinkt; het specifieke antecedent wordt in deze ene zin niet nader genoemd. nemt betekent hier “makkelijk”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord nem bij het onzijdige onderwerp det; bij een gemeenschappelijk-geslachtig zelfstandig naamwoord staat doorgaans nem, bijvoorbeeld en nem opgave (“een makkelijke opdracht”). Een bruikbaar contrast is svær/svært (“moeilijk”): Det lyder svært. = “Dat klinkt moeilijk.” nok betekent hier “genoeg”. Samen met een bijvoeglijk naamwoord vormt het adjectief + nok de betekenis “voldoende ...”: Det er nemt nok. = “Het is makkelijk genoeg.” In deze zin maakt nok de beoordeling gematigd: het klinkt voldoende makkelijk om het genoemde doel te dienen. til betekent hier “voor” in de betekenis “geschikt of bestemd voor”. Het leidt het doel of de gelegenheid in die daarna komt. Bijvoorbeeld: Det er godt til begyndere. = “Dat is goed voor beginners.” et is hier het onbepaalde lidwoord bij een enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord. Het markeert niet op zichzelf een expliciet aantal; het introduceert hier de nog niet nader bepaalde første forsøg (“eerste poging”). første betekent “eerste”. Het is een rangtelwoord en geeft de positie in een volgorde aan. De vorm is in deze gebruikelijke constructie første, bijvoorbeeld den første dag (“de eerste dag”) en det første forsøg (“de eerste poging”). forsøg betekent “poging”. Het meervoud is forsøg, dus enkelvoud en meervoud hebben hier dezelfde vorm; het lidwoord of de context helpt het aantal te bepalen. Een herbruikbaar voorbeeld is Jeg gør et nyt forsøg. = “Ik doe een nieuwe poging.” Samen vormen de delen Det lyder + nemt nok + til + et første forsøg de betekenis: “Dat klinkt makkelijk genoeg voor een eerste poging.” De zin beoordeelt dus hoe haalbaar iets klinkt en koppelt die beoordeling aan het doel of de gelegenheid van een eerste poging.

7. Hvor aktiv er danseaktiviteten?

   Hoe actief is de dansactiviteit?

   Hvor aktiv

   hoe actief

   er

   is

   danseaktiviteten

   de dansactiviteit

   Uitgebreide uitleg

   Hvor aktiv vraagt naar de graad van een eigenschap: “hoe actief”. Hvor staat hier vóór het bijvoeglijk naamwoord en vormt daarmee een vraag naar de mate, niet naar de manier waarop iets gebeurt. Aktiv betekent hier “actief”. Vergelijk bijvoorbeeld: Hvor stor er den? — “Hoe groot is die?” Er is de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”). In deze vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Hvor aktiv er ...? Dat is de gebruikelijke vraagvolgorde in deze zin. De vorm er verandert hier niet zichtbaar voor het onderwerp in enkelvoud of meervoud. Danseaktiviteten betekent hier “de dansactiviteit”. Het woord bestaat uit danseaktivitet (“dansactiviteit”) met de bepaalde uitgang -en: danseaktiviteten is dus de bepaalde enkelvoudsvorm van het samengestelde zelfstandige naamwoord danseaktivitet. Een vergelijkbare vorm is aktiviteten — “de activiteit”. Samen vormen de delen Hvor aktiv + er + danseaktiviteten de vraag: “Hoe actief is de dansactiviteit?” De vraag onderzoekt de mate waarin de activiteit actief is; zij stelt geen concreet aantal deelnemers of bewegingen vast.

8. Man bevæger sig hurtigere med enkle trin i en gruppe.

   De activiteit gaat sneller, met eenvoudige passen in een groep.

   Man

   men / mensen in het algemeen

   bevæger sig

   beweegt zich

   hurtigere

   sneller

   enkle

   eenvoudige

   trin

   passen; stappen

   gruppe

   groep

   Uitgebreide uitleg

   Man betekent hier “men” of “mensen in het algemeen”. Het verwijst niet naar een met naam genoemde persoon. Een herbruikbaar patroon is man + werkwoord in de tegenwoordige tijd, bijvoorbeeld: Man lærer ved at øve sig. — “Men leert door te oefenen.” bevæger sig is de vorm van bevæge sig, “zich bewegen”. bevæger is de tegenwoordige tijd; het Deense werkwoord krijgt hier geen aparte persoonsuitgang voor man. sig is het wederkerende element dat bij het onderwerp hoort. Vergelijk als voorbeeld: Jeg bevæger mig langsomt. — “Ik beweeg me langzaam.” Bij een ander onderwerp verandert het wederkerende woord mee: hun bevæger sig — “zij beweegt zich”. hurtigere is de vergrotende trap van hurtigt: hurtigt — “snel”, hurtigere — “sneller”, hurtigst — “het snelst”. In deze zin beschrijft het de manier waarop de beweging verloopt, dus “sneller”, niet een zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Hun går hurtigere nu. — “Zij loopt nu sneller.” enkle is de vorm van het bijvoeglijke naamwoord enkel, “eenvoudig”. In enkle trin staat het in de meervoudsvorm, omdat trin hier naar meerdere stappen of passen verwijst. De vorm is dus niet de basisvorm enkel; bij een enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord staat bijvoorbeeld et enkelt trin — “een enkele stap”. trin betekent hier “passen” of “stappen”, passend bij de activiteit in de vaste vertaling. Het is een zelfstandig naamwoord met dezelfde spelling in enkelvoud en meervoud: et trin — “een stap”, flere trin — “meerdere stappen”. In deze zin maakt enkle en de context duidelijk dat het om meervoud gaat. Voorbeeld: Vi øver nye trin. — “We oefenen nieuwe passen.” gruppe betekent “groep”. In en gruppe staat het zelfstandig naamwoord in het enkelvoud met het onbepaalde lidwoord en; dit lidwoord stelt op zichzelf geen specifiek aantal deelnemers vast. De hele voorzetselgroep i en gruppe betekent “in een groep”. Voorbeeld: De arbejder i en gruppe. — “Zij werken in een groep.” De verbindingswoorden voegen de relaties toe: med enkle trin betekent “met eenvoudige passen” en i en gruppe betekent “in een groep”. Samen ontstaat: Man bevæger sig hurtigere med enkle trin i en gruppe. De vaste Nederlandse vertaling geeft de bedoelde strekking weer als: “De activiteit gaat sneller, met eenvoudige passen in een groep.” De Deense formulering gebruikt daarvoor een algemene formulering met man: men beweegt zich sneller met eenvoudige passen in een groep.

9. Den guidede gåtur passer bedre til os.

   De wandeling met een gids past beter bij ons.

   guidede

   met een gids begeleide

   gåtur

   wandeling

   passer

   past

   bedre

   beter

   os

   ons

   Uitgebreide uitleg

   guidede beskriver hier een wandeling die door een gids wordt begeleid. De vorm hoort bij guidet en krijgt hier de uitgang -e in de bepaalde naamwoordgroep; dezelfde vorm komt ook voor bij meervoud. Het is dus niet het zelfstandig naamwoord dat deze uitgang draagt. Voorbeeld: en guidet tur = een begeleide tocht; den guidede tur = de begeleide tocht. gåtur betekent een wandeling of wandeltocht. Het is een samengesteld zelfstandig naamwoord: gå verwijst naar lopen en tur naar een tocht, maar samen is gåtur de gewone benaming voor een wandeling. Het is een gemeenkundig zelfstandig naamwoord; in bepaalde enkelvoudsvorm wordt het gåturen. Voorbeeld: Vi tager en gåtur. = We maken een wandeling. passer is de tegenwoordige tijd van passe en betekent hier ‘geschikt zijn voor’ of ‘goed uitkomen voor’. In deze zin krijgt het onderwerp gåtur de derde persoon enkelvoud; de tegenwoordige tijd van passe blijft bij andere personen doorgaans dezelfde vorm. Voorbeeld: Tiden passer mig. = Het tijdstip komt mij goed uit. bedre is de vergrotende trap van god: god – bedre – bedst (‘goed’ – ‘beter’ – ‘best’). Hier vergelijkt bedre deze wandeling met een andere mogelijkheid; het zegt dus dat deze geschikter is, zonder zelf te specificeren waarmee precies wordt vergeleken. os is de beklemtoonde vorm van het persoonlijke voornaamwoord in de eerste persoon meervoud wanneer de groep lijdend voorwerp is of na een voorzetsel staat. Het correspondeert met het onderwerpvoornaamwoord vi (‘wij’): Vi vælger turen. = Wij kiezen de tocht; Turen passer os. = De tocht past bij ons. Samen vormen de delen Den guidede gåtur (‘de begeleide wandeling’), passer bedre (‘past beter’) en til os (‘bij ons’). De volledige zin betekent daarom: ‘De wandeling met een gids past beter bij ons.’ Den maakt de naamwoordgroep bepaald; til os geeft aan voor wie de wandeling geschikter is.