Een rapport vóór de vergadering versturen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Er rapporten klar?

   Is het rapport klaar?

   Er

   is

   rapporten

   het rapport

   klar

   klaar

   Uitgebreide uitleg

   Er is de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). In een ja-neevraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Er rapporten ...? betekent “Is het rapport ...?”. In een gewone mededelende zin staat het onderwerp ervoor: Rapporten er klar. rapporten betekent hier “het rapport”. Het basiswoord is rapport; dat is een gemeenschappelijk-geslachtswoord: en rapport. De uitgang -en vormt de bepaalde enkelvoudsvorm: rapporten = “het rapport”. klar betekent hier “klaar” of “af”. Het is een bijvoeglijk naamwoord dat hier bij rapporten hoort. Bij een enkelvoudig woord met gemeenschappelijk geslacht blijft de vorm klar; bij een onzijdig enkelvoud wordt dat klart, bijvoorbeeld in et brev er klart (“een brief is klaar”). De hele vraag gebruikt het patroon Er + onderwerp + bijvoeglijk naamwoord?: Er rapporten klar? — “Is het rapport klaar?” De volgende context gebruikt eveneens de betekenis “klaar”.

2. Det er næsten klar.

   Het is bijna klaar.

   Det er

   het is

   næsten

   bijna

   klar

   klaar

   Uitgebreide uitleg

   Det er betekent hier “het is”. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”): være → er. Deze vorm verandert in het Deens niet mee met persoon of getal. Det is een onzijdig onderwerp- of verwijswoord; de concrete zaak waarnaar het verwijst, wordt in deze zin zelf niet benoemd. næsten is een bijwoord en betekent “bijna”. Het verzacht de uitspraak: de toestand is nog net niet volledig bereikt. Het staat hier vóór het bijvoeglijk naamwoord. klar is hier een bijvoeglijk naamwoord met de betekenis “klaar”. De basisvorm is klar; de onzijdige vorm is klart, zoals in Det er næsten klart. (“Het is bijna klaar.”). Daarom is Det er næsten klar in standaarddeens ongebruikelijk als det werkelijk naar iets onzijdigs verwijst. Bij een gemeenschappelijk-geslachtig zelfstandig naamwoord gebruikt het Deens doorgaans den met klar, bijvoorbeeld Filen er næsten klar. (“Het bestand is bijna klaar.”) De vaste brontekst blijft echter klar. Samen vormen de onderdelen de betekenis: Det er (“het is”) + næsten (“bijna”) + klar (“klaar”) = “Het is bijna klaar.”

3. Send mig filen, når den er klar.

   Stuur me het bestand als het klaar is.

   Send

   stuur

   mig

   me

   filen

   het bestand

   når

   wanneer; als

   den

   het (verwijzend voornaamwoord)

   klar

   klaar

   Uitgebreide uitleg

   Send is de gebiedende wijs van sende (“sturen”). De vorm heeft hier geen uitgesproken onderwerp: de aangesprokene is degene die de handeling moet uitvoeren. Vergelijk: Send brevet. = “Stuur de brief.” mig is de objectsvorm van het persoonlijke voornaamwoord voor “ik”: jeg is de onderwerpsvorm, mig de vorm na het werkwoord of een voorzetsel. In Send mig ... betekent het “naar mij / aan mij” in de zin van de ontvanger. filen betekent hier “het bestand”. Het zelfstandig naamwoord is fil, met het bepaalde enkelvoud filen: en fil → filen. De uitgang -en markeert hier bepaaldheid, niet meervoud. Een vergelijkbaar patroon is en bog → bogen (“een boek” → “het boek”). når leidt hier de tijdsvoorwaarde in: “wanneer” of “als”. Het verwijst naar het moment waarop de toestand in het volgende deel geldt. Een bruikbaar patroon is når X er klar = “wanneer X klaar is”. den verwijst in deze zin naar filen, dus naar het bestand. Het is een enkelvoudig persoonlijk/verwijzend voornaamwoord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht; het staat hier als onderwerp van er. De keuze van den hangt dus samen met het grammaticale geslacht van fil, niet alleen met de betekenis “het” in het Nederlands. klar betekent hier “klaar” of “gereed”. Het is de vorm bij een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke geslacht, zoals en fil: filen er klar. Bij een onzijdig enkelvoud staat doorgaans klart, en bij meervoud klare, bijvoorbeeld brevet er klart (“de brief is klaar”) en filerne er klare (“de bestanden zijn klaar”). In de uitdrukking er klar staat klar als naamwoordelijk deel bij het werkwoord er (“is”). Samen vormt Send mig filen de opdracht “Stuur me het bestand”. Daarna specificeert når den er klar wanneer die opdracht moet worden uitgevoerd: “wanneer het klaar is”. De volledige betekenis is daarom: “Stuur me het bestand als het klaar is.”

4. Jeg er lige blevet færdig med den sidste side.

   Ik heb net de laatste pagina afgemaakt.

   Jeg er

   ik ben

   lige

   net

   blevet

   geworden

   færdig med

   klaar met

   sidste

   laatste

   side

   pagina

   Uitgebreide uitleg

   Jeg er: jeg betekent “ik” en er is de vorm van være (“zijn”) bij deze persoon. Hier vormt er samen met blevet een voltooide constructie; er betekent dus niet op zichzelf dat de spreker simpelweg ergens is. lige: In deze zin betekent lige “net” of “zojuist”. Het geeft aan dat de handeling kort geleden is voltooid. Een herbruikbaar patroon is lige + een voltooide werkwoordsvorm, bijvoorbeeld: Jeg har lige spist. — “Ik heb net gegeten.” blevet: Dit is de voltooid deelwoordsvorm van blive (“worden” of “raken”). In er blevet færdig beschrijft het een overgang naar een toestand: de spreker is klaar geraakt. Ble­vet is niet de verleden tijd; de voltooide constructie is hier er blevet. færdig med: færdig betekent hier “klaar”, en med verbindt datgene waarmee men klaar is. Het patroon være færdig med betekent “klaar zijn met”. In deze zin gaat het om het afronden van de laatste pagina. Voorbeeld: Hun er færdig med arbejdet. — “Zij is klaar met het werk.” sidste: Dit betekent “laatste”. Het is de superlatieve vorm die in deze betekenis het eindpunt van een reeks aanduidt; het betekent niet simpelweg “laat”. In den sidste side staat het bijvoeglijk naamwoord in een bepaalde naamwoordgroep. Sidste heeft hier geen aparte zichtbare vorm voor geslacht of getal; den maakt de naamwoordgroep bepaald. side: Dit zelfstandig naamwoord betekent “pagina”. De bepaalde vorm is siden (“de pagina”); in de bron staat echter de onbepaalde vorm side na den sidste, omdat de combinatie met den en het bijvoeglijk naamwoord de naamwoordgroep al bepaald maakt. Voorbeeld: Jeg læser en side. — “Ik lees een pagina.” Samen vormen de delen Jeg er lige blevet færdig med ... de betekenis “Ik ben net klaar geraakt met ...”. den sidste side betekent “de laatste pagina”: den maakt de groep bepaald, sidste geeft het eindpunt van de reeks aan en side noemt het object. De volledige zin betekent daarom: “Ik heb net de laatste pagina afgemaakt.” De Deense formulering presenteert dit letterlijk als het zojuist klaar zijn met de laatste pagina.

5. Jeg skal bruge den, før mødet begynder.

   Ik heb het nodig voordat de vergadering begint.

   Jeg

   ik

   skal bruge

   nodig hebben

   den

   het

   før

   voordat

   mødet

   de vergadering

   begynder

   begint

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de eerste persoon enkelvoud; dezelfde vorm blijft staan als onderwerp, ongeacht het geslacht van wat daarna wordt genoemd. skal bruge bestaat uit skal + het infinitief bruge. In deze zin betekent de combinatie “nodig hebben”. Skal kan in andere contexten ook een verplichting of een toekomstige handeling uitdrukken, maar de vaste vertaling maakt hier de betekenis “nodig hebben” duidelijk. Het infinitief na skal heeft geen at: Jeg skal bruge .... Voorbeeld: Jeg skal bruge en pen. — “Ik heb een pen nodig.” den is een enkelvoudig voornaamwoord voor een bepaald object met het gemeenschappelijk geslacht. Het verwijst hier naar iets dat de spreker nodig heeft; de vaste gegevens identificeren dat object niet verder. Het voornaamwoord krijgt in deze zin dus niet automatisch de betekenis van een specifiek genoemd zelfstandig naamwoord. før betekent “voordat” en leidt hier een bijzin met een gebeurtenis in. Een bruikbaar patroon is før + bijzin: før mødet begynder — “voordat de vergadering begint”. mødet is de bepaalde vorm enkelvoud van et møde (“een vergadering” of “een bijeenkomst”): et møde → mødet. De uitgang -et markeert hier het bepaalde enkelvoud; møde zelf is het zelfstandig naamwoord, niet een vorm van begynde. Voorbeeld: Mødet begynder klokken ni. — “De vergadering begint om negen uur.” begynder is de tegenwoordige tijd van begynde (“beginnen”). In het Deens verandert de tegenwoordige tijd hier niet naar persoon of getal: jeg begynder, mødet begynder en de begynder gebruiken allemaal begynder. Het onderwerp in deze bijzin is mødet. Samen betekent Jeg skal bruge den, før mødet begynder.: “Ik heb het nodig voordat de vergadering begint.” De hoofdzin zegt wat de spreker nodig heeft; de bijzin met før geeft aan vóór welk moment dat nodig zijn geldt. De komma scheidt de hoofdzin van de daaropvolgende bijzin.

6. Jeg vedhæfter den nye fil nu.

   Ik voeg het nieuwe bestand nu bij.

   Jeg

   ik

   vedhæfter

   voeg bij

   den

   de

   nye

   nieuwe

   fil

   bestand

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud als onderwerp. Voorbeeld: Jeg læser. — “Ik lees.” vedhæfter betekent hier “voeg bij” en is de tegenwoordige tijd van vedhæfte, “bijvoegen”. De vorm van het werkwoord verandert in de tegenwoordige tijd niet mee met de persoon van het onderwerp. Voorbeeld: Jeg vedhæfter et dokument. — “Ik voeg een document bij.” den is hier het Deense bepaalde lidwoord dat vóór een bijvoeglijk naamwoord staat. In deze constructie hoort het bij den nye fil; op zichzelf betekent het hier niet het Nederlandse het. Bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht staat den; bij een onzijdig woord staat det, en in het meervoud de. nye betekent “nieuwe” en is de vorm van het adjectief ny in deze bepaalde constructie. nye wordt ook bij meervoud gebruikt; nye zelf is de adjectiefvorm, niet fil. Voorbeeld: den nye bog — “het nieuwe boek”. fil betekent “bestand”. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht. Het bepaalde enkelvoud is filen, maar in den nye fil blijft het zelfstandig naamwoord in de onbepaalde vorm: de bepaaldheid wordt vóór het adjectief met den en met de vorm nye uitgedrukt. nu betekent “nu” en verwijst naar het huidige moment. Het verandert niet mee met persoon of getal. Voorbeeld: Jeg gør det nu. — “Ik doe het nu.” Samen vormen Jeg vedhæfter en den nye fil de boodschap “ik voeg het nieuwe bestand bij”. nu plaatst die handeling op het huidige moment. De volledige zin betekent dus: “Ik voeg het nieuwe bestand nu bij.”

7. Jeg tjekker den med det samme.

   Ik kijk het meteen na.

   Jeg

   ik

   tjekker

   controleer; kijk na

   den

   het

   med det samme

   meteen

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de eerste persoon enkelvoud en staat als onderwerp. Vergelijk in een andere zin bijvoorbeeld Jeg læser. — “Ik lees.” tjekker betekent hier “controleer” of “kijk na”. De basisvorm is tjekke; tjekker is de tegenwoordige tijd. De vorm kan zowel “controleren” als, afhankelijk van het object en de context, “nakijken” betekenen. Voorbeeld: Jeg tjekker filen. — “Ik kijk het bestand na.” den is hier het enkelvoudige objectpronomen met betrekking tot een woord van het gemeenschappelijke geslacht. In deze context verwijst het naar het eerder genoemde bestand; de vertaling gebruikt daarvoor “het”. Het pronomen staat dus niet als onderwerp, maar als datgene wat wordt nagekeken. Het onzijdige enkelvoudige tegenstuk is det, bijvoorbeeld in een context waarin het bedoelde zelfstandig naamwoord onzijdig is. med det samme is een vaste uitdrukking met de betekenis “meteen” of “onmiddellijk”. Leer deze combinatie als geheel; de letterlijke delen vormen hier samen de tijdsbepaling. Voorbeeld: Jeg svarer med det samme. — “Ik antwoord meteen.” Samen vormen de delen: Jeg (“ik”) + tjekker (“kijk na”) + den (“het”, het bedoelde bestand) + med det samme (“meteen”). De volledige zin betekent daarom: “Ik kijk het meteen na.”

8. Den burde være i din indbakke nu.

   Het zou nu in je inbox moeten staan.

   Den

   het

   burde

   zou moeten

   være

   zijn

   i

   in

   din

   je/jouw

   indbakke

   inbox

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Den staat hier als onderwerp en betekent “het”. Het is een Deens persoonlijk aanwijzend voornaamwoord voor een enkelvoudig referent van het gemeenschappelijk geslacht; de concrete referent wordt in deze zin niet nader genoemd. Het voornaamwoord draagt dus niet zelf de betekenis “inbox”. burde geeft hier een verwachting of waarschijnlijkheid weer: iets zou op dit moment ergens moeten zijn. Het is de vorm die bij bør hoort; in deze constructie verwijst de vorm niet noodzakelijk naar een verleden tijd. Een nuttig patroon is burde + infinitief: “zou moeten …”. være is de infinitief van “zijn”. Na het modale werkwoord burde staat deze vorm zonder extra infinitiefmarkering. Vergelijk het herbruikbare patroon burde være — “zou moeten zijn”. i betekent hier “in” en leidt de plaatsbepaling in. In i din indbakke wordt aangegeven waar iets zich volgens de verwachting bevindt. din betekent “je/jouw” en verwijst naar de aangesprokene. Deze bezittelijke vorm staat bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht. Bij een onzijdig enkelvoud staat bijvoorbeeld dit, en bij meervoud dine. indbakke betekent “inbox”. Het is een zelfstandig naamwoord; de vaste combinatie i en indbakke betekent “in een inbox” en i din indbakke “in je inbox”. Voorbeeld: Beskeden er i min indbakke. — “Het bericht staat in mijn inbox.” Dit voorbeeld introduceert een nieuw referent en is geen extra feit over de gegeven zin. nu betekent “nu” en plaatst de verwachte toestand op het huidige moment. Het verandert niet de locatie, maar geeft aan wanneer de verwachting geldt. Samen vormen de delen Den + burde være + i din indbakke + nu: “Het zou nu in je inbox moeten staan.” De zin drukt dus een verwachting uit over de huidige locatie van het niet nader gespecificeerde “het”.