Een deadline bespreken | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Er deadline snart?

   Komt de deadline al snel?

   Er

   is

   deadline

   deadline

   snart

   binnenkort; al snel

   Uitgebreide uitleg

   Er is hier de tegenwoordige vorm van være (“zijn”) bij een ja-neevraag. In een Deense vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Er deadline ...? Vergelijk als oefenpatroon: Er døren åben? — “Is de deur open?” deadline is hier het zelfstandig naamwoord voor een deadline of uiterste termijn. De vorm in de zin is niet gemarkeerd als bepaald; in de context staat ook de bepaalde vorm deadlinen, met het achtervoegsel -en. Dat verschil is nuttig: deadline is de onbepaalde vorm, terwijl deadlinen “de deadline” betekent. snart betekent “binnenkort” of “al snel” en zegt dat een tijdstip dichtbij is. Het is een bijwoord en verandert niet mee met een zelfstandig naamwoord. Een herbruikbaar voorbeeld is Vi ses snart. — “We zien elkaar binnenkort.” Samen vormt Er deadline snart? een vraag naar de nabijheid van de deadline: “Is de deadline al snel?” In natuurlijk Nederlands wordt dat meestal “Komt de deadline al snel?” of “Is de deadline binnenkort?” De volgende contextzin gebruikt dezelfde tijdsrelatie met Deadlinen er tæt på (“De deadline is dichtbij”).

2. Deadlinen er tæt på.

   De deadline is dichtbij.

   Deadlinen

   de deadline

   er

   is

   tæt på

   dichtbij

   Uitgebreide uitleg

   Deadlinen betekent hier “de deadline”. Het is het zelfstandig naamwoord deadline met de bepaalde vorm op -en: deadline = “een deadline”, deadlinen = “de deadline”. De uitgang hoort dus bij het zelfstandig naamwoord zelf. Voorbeeld: Deadlinen nærmer sig. — “De deadline komt dichterbij.” er is de vorm van het werkwoord at være (“zijn”) voor de tegenwoordige tijd. In het Deens blijft de tegenwoordige vorm er hetzelfde bij verschillende personen en aantallen. Voorbeeld: Tiden er knap. — “De tijd is krap.” tæt på betekent samen “dichtbij” of, bij tijd, “nabij”. tæt betekent letterlijk “dicht”, maar in deze combinatie beschrijft tæt på de nabijheid van iets. Voorbeeld: Sommeren er tæt på. — “De zomer is dichtbij.” Samen vormen de delen Deadlinen er tæt på.: “De deadline is dichtbij.” De zin stelt vast dat het moment van de deadline nabij is. tæt på staat na er en zegt iets over de toestand of nabijheid van Deadlinen.

3. Så lad os begynde med den vigtigste del.

   Dus laten we beginnen met het belangrijkste deel.

   Så

   dus

   lad os

   laten we

   begynde

   beginnen

   vigtigste

   belangrijkste

   del

   deel

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dus” en leidt de conclusie of overgang in. Het kan in andere zinnen ook “zo” betekenen, maar in deze zin past de verbindende betekenis “dus”. lad os is een vaste aansporingsconstructie: de gebiedende vorm lad van lade (“laten”) plus os (“ons”) betekent “laten we …”. Het werkwoord na deze constructie staat in de infinitief. Voorbeeld: Lad os vente. — “Laten we wachten.” begynde is de infinitief van begynde, “beginnen”. In lad os begynde geeft de infinitief de handeling aan die de sprekers samen zullen uitvoeren. Een bruikbare tegenstelling is begynde (“beginnen”) tegenover slutte (“eindigen”), wanneer het om het begin en het einde van een activiteit gaat. vigtigste is de bepaalde vorm van de overtreffende trap van vigtig (“belangrijk”). De reeks is vigtig — vigtigere — vigtigst; vóór een bepaald zelfstandig naamwoord staat hier vigtigste. In den vigtigste del verwijst de overtreffende trap naar het deel dat als het belangrijkste wordt aangewezen. Voorbeeld: Det er den vigtigste opgave. — “Dat is de belangrijkste taak.” del betekent hier “deel”. Het is een zelfstandig naamwoord met het onbepaalde lidwoord en: en del; de bepaalde enkelvoudsvorm is delen, en het meervoud is dele. In deze zin staat del na den vigtigste, waardoor de hele naamwoordgroep den vigtigste del “het belangrijkste deel” betekent. Samen vormt Så lad os begynde med den vigtigste del de betekenis: “Dus laten we beginnen met het belangrijkste deel.” med koppelt begynde aan het punt waarmee de activiteit start; den vigtigste markeert del als een bepaald, superlatief beschreven deel.

4. Vil du tage dig af det nu?

   Wil je dat nu op je nemen?

   Vil du

   wil je

   tage dig af

   je ergens over ontfermen / iets op je nemen

   det

   het; dat

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Vil du bestaat uit vil, de tegenwoordige vorm van ville, en du, “jij”. In deze vraag drukt vil bereidheid of een verzoek uit: “wil je …?” Na vil staat het werkwoord in de infinitief zonder at. Voorbeeld: Vil du hjælpe mig? — “Wil je me helpen?” tage dig af is de vaste constructie tage sig af met de betekenis “voor iemand of iets zorgen” of “iets op zich nemen”. tage is de infinitief; de tegenwoordige vorm is tager, bijvoorbeeld in Hun tager sig af sagen. — “Zij zorgt voor de zaak.” Het voornaamwoord verandert mee met de persoon: sig bij een derde persoon, maar dig bij du. Hier verwijst dig dus naar de aangesprokene en is het onderdeel van deze wederkerende constructie. det is hier het onzijdige enkelvoudige objectvoornaamwoord, met de ondersteunde betekenis “dat/het”. De zin zelf legt niet vast waar det precies naar verwijst; de vaste vertaling maakt alleen duidelijk dat het om “dat” gaat. Het woord draagt hier geen afzonderlijke betekenis zoals “nemen”; die betekenis ontstaat samen met tage dig af. nu betekent “nu” en plaatst de gevraagde handeling in het huidige moment. Het verandert niet mee met de persoon of het getal. Samen vormt Vil du tage dig af det nu? de vraag: “Wil je dat nu op je nemen?” De opbouw is Vil du + infinitiefconstructie tage dig af + object det + tijdsbepaling nu. De vraag vraagt of de aangesprokene bereid is om dat op zich te nemen, en niet alleen of die persoon het op een later moment zal doen.

5. Jeg kan begynde, mens du tjekker filen.

   Ik kan beginnen terwijl jij het bestand controleert.

   Jeg kan

   ik kan

   begynde

   beginnen

   mens

   terwijl

   du

   jij

   tjekker

   controleert

   filen

   het bestand

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier dat de spreker iets kan doen: “ik kan”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud (“ik”); kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”). Na kan staat in het Deens de infinitief zonder at: Jeg kan begynde = “Ik kan beginnen”. Voorbeeld: Jeg kan hjælpe. — “Ik kan helpen.” begynde is de infinitief van begynde en betekent “beginnen”. De vorm blijft hier een infinitief omdat hij volgt op het modale werkwoord kan. Een gewone tegenwoordige vorm is begynder: Jeg begynder nu. — “Ik begin nu.” mens verbindt twee gelijktijdige handelingen en betekent “terwijl”. Het introduceert hier de bijzin waarin de controle plaatsvindt. Voorbeeld: Læs, mens jeg skriver. — “Lees terwijl ik schrijf.” du betekent “jij” en is de tweede persoon enkelvoud als onderwerp. Deze vorm verandert niet door de tijd; in het Deens verandert het werkwoord hier niet naar persoon, terwijl du de persoon aanduidt. Voorbeeld: Du arbejder. — “Jij werkt.” tjekker is de tegenwoordige vorm van tjekke (“controleren”). In deze bijzin betekent het “controleert”: du tjekker = “jij controleert”. De tegenwoordige vorm wordt gebruikt voor de handeling die op dat moment loopt. Voorbeeld: Du tjekker beskeden. — “Jij controleert het bericht.” filen betekent “het bestand”. Dit is fil (“bestand”) met het bepaalde enkelvoud: fil → filen. Het achtervoegsel -en draagt hier de bepaaldheid; het betekent niet op zichzelf “één”. Voorbeeld: Jeg åbner filen. — “Ik open het bestand.” Samen vormen de delen: Jeg kan begynde (“Ik kan beginnen”) + mens du tjekker filen (“terwijl jij het bestand controleert”). De hele zin betekent dus: “Ik kan beginnen terwijl jij het bestand controleert.” De hoofdzin drukt uit dat de spreker kan beginnen; mens koppelt daaraan de gelijktijdige handeling in de bijzin.

6. Hvad skal jeg se efter først?

   Waar moet ik eerst naar kijken?

   Hvad

   wat

   skal jeg

   moet ik

   se efter

   naar kijken

   først

   eerst

   Uitgebreide uitleg

   Hvad betekent hier “wat” en vraagt naar het object van de handeling. Het is een vraagwoord; vergelijk hvem (“wie”) voor een persoon en hvor (“waar”) voor een plaats. Voorbeeld: Hvad læser du? — “Wat lees je?” skal jeg bestaat uit skal en het onderwerppronomen jeg (“ik”). Skal is de tegenwoordige vorm van skulle en drukt hier uit wat de spreker moet of hoort te doen; in een vraag kan het natuurlijk als “moet ik …?” worden vertaald. Jeg is de eerste persoon enkelvoud. Voorbeeld: Skal jeg vente? — “Moet ik wachten?” se efter is een vaste combinatie met de betekenis “naar iets kijken om het te vinden, te controleren of te beoordelen”. Se is de infinitief van at se (“zien/kijken”); efter maakt hier deel uit van de combinatie en betekent niet simpelweg dat de handeling later plaatsvindt. Voorbeeld: Jeg ser efter fejl. — “Ik kijk of er fouten zijn.” først betekent “eerst” of “als eerste”. Het geeft de volgorde aan: deze handeling komt vóór andere mogelijke handelingen. Voorbeeld: Læs først beskeden. — “Lees eerst het bericht.” Samen vormt Hvad skal jeg se efter først? de vraag: “Waar moet ik eerst naar kijken?” Letterlijker is het: “Wat moet ik als eerste bekijken of controleren?” Hvad vraagt naar datgene waarop het kijken gericht moet zijn, skal jeg vraagt welke handeling voor de spreker nodig is, se efter benoemt het zoeken of controleren, en først bepaalt de prioriteit.

7. Sørg for, at noterne passer til anmodningen.

   Zorg ervoor dat de notities overeenkomen met het verzoek.

   Sørg for

   zorg ervoor

   noterne

   de notities

   passer til

   overeenkomen met

   anmodningen

   het verzoek

   Uitgebreide uitleg

   Sørg for is hier een gebiedende vorm van sørge in de vaste constructie sørg for, at ...: “zorg ervoor dat ...”. De vorm richt zich rechtstreeks tot de aangesprokene. In een gewone mededelende zin zie je bijvoorbeeld Hun sørger for, at døren er lukket. — “Zij zorgt ervoor dat de deur dicht is.” Na for volgt hier een at-zin die beschrijft waarvoor gezorgd moet worden. noterne betekent hier “de notities”. Het basiswoord is note; noterne is de bepaalde meervoudsvorm. De uitgang -erne markeert in het Deens een bepaald meervoud. Vergelijk noter — “notities” — met noterne — “de notities”. passer til bestaat uit het werkwoord passe en het voorzetsel til. In deze zin betekent het “overeenkomen met” of “passen bij”. passer is de tegenwoordige tijd; het Deense werkwoord verandert daarbij niet naar persoon of meervoud, dus dezelfde vorm kan bijvoorbeeld bij een enkelvoudig of meervoudig onderwerp staan. Voorbeeld: Farverne passer til rummet. — “De kleuren passen bij de kamer.” anmodningen betekent “het verzoek”. Het basiswoord is anmodning; anmodningen is de bepaalde enkelvoudsvorm, met -en als bepaaldheidsuitgang. Het is dus niet dezelfde vorm als een onbepaald “een verzoek”: en anmodning betekent “een verzoek”, terwijl anmodningen “het verzoek” betekent. Samen ontstaat de structuur Sørg for, at [onderwerp] [werkwoord] til [referentie]: “Zorg ervoor dat [iets] overeenkomt met [iets anders].” In deze uiting zijn noterne het onderwerp van de at-zin, en anmodningen het element waarmee ze moeten overeenkomen. De volledige betekenis is daarom: “Zorg ervoor dat de notities overeenkomen met het verzoek.”

8. Så skriver jeg en kort opdatering.

   Dan schrijf ik een korte update.

   Så

   dan

   skriver

   schrijf

   jeg

   ik

   kort

   kort

   opdatering

   update

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier ‘dan’ en verbindt deze handeling met wat eraan voorafgaat. Aan het begin van de zin staat het als een tijds- of gevolgmarkeerder. In het Deens volgt daarna het vervoegde werkwoord vóór het onderwerp: Så skriver jeg .... skriver is de tegenwoordige tijd van skrive (‘schrijven’). Deze vorm kan bij verschillende personen worden gebruikt; het Deens heeft hier dus geen aparte persoonsuitgang voor ‘ik’. Vergelijk: jeg skriver = ‘ik schrijf’ en vi skriver = ‘wij schrijven’. In deze zin verwijst de vorm naar de handeling die hier volgt. jeg betekent ‘ik’ en is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud. Het is het onderwerp van skriver. Na een zinsbegin zoals Så komt het onderwerp in deze zin na het vervoegde werkwoord; dat verandert de betekenis van jeg niet. kort betekent hier ‘kort’ en beschrijft opdatering. Dit is de vorm die in deze zin staat bij een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht: en kort opdatering. In het Deens is kort hier niet een vorm waaraan nog een extra -t wordt toegevoegd voor het onzijdig enkelvoud; dezelfde schrijfwijze komt ook voor in bijvoorbeeld et kort brev. In het meervoud staat de vorm korte: korte beskeder = ‘korte berichten’. opdatering betekent ‘update’ of ‘bijgewerkte mededeling’. Het is een zelfstandig naamwoord; de onbepaalde combinatie in deze zin is en opdatering, en de bepaalde vorm is opdateringen. Het meervoud is opdateringer en het bepaalde meervoud opdateringerne. Samen vormen de delen Så skriver jeg + en kort opdatering de betekenis: ‘Dan schrijf ik een korte update.’ De beginplaats van Så veroorzaakt hier de volgorde met het werkwoord vóór jeg; de zin zegt dat de spreker dan een korte update schrijft.

9. Når den er klar, kan vi dele den.

   Als het klaar is, kunnen we het delen.

   Når

   als; wanneer

   den

   het

   er

   is

   klar

   klaar

   kan vi

   kunnen we

   dele

   delen

   den

   het

   Uitgebreide uitleg

   Når betekent hier “als” en leidt de bijzin Når den er klar in. Afhankelijk van de context kan het ook “wanneer” betekenen. Voorbeeld: Når jeg er klar, skriver jeg. — “Als ik klaar ben, schrijf ik.” den is hier een zelfstandig gebruikt voornaamwoord voor een enkelvoudige referent van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht. De vaste vertaling geeft die referent weer als “het”, maar noemt niet welk zelfstandig naamwoord ermee wordt bedoeld. De vorm den zelf geeft dus niet de identiteit van de referent aan. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”): jeg er, du er, den er. In den er klar betekent het “is”. klar betekent hier “klaar” of “gereed” en beschrijft de toestand van den. Dit is de vorm voor enkelvoudig gemeenschappelijk geslacht. De relevante vormen zijn klar (gemeenschappelijk enkelvoud), klart (onzijdig enkelvoud) en klare (meervoud). Voorbeeld: De er klare. — “Zij zijn klaar.” kan vi bevat kan, de tegenwoordige tijd van het modale werkwoord kunne (“kunnen”), gevolgd door het onderwerp vi (“wij”). Omdat de bijzin vooropstaat, komt het werkwoord vóór het onderwerp in de hoofdzin: Når ..., kan vi .... Dat is hier geen zelfstandige vraag. Na kan volgt een infinitief zonder at. dele is de infinitief van dele (“delen”). Na het modale werkwoord blijft deze vorm onvervoegd: vi kan dele — “wij kunnen delen”. Het laatste den is opnieuw een voornaamwoord met dezelfde grammaticale soort: een enkelvoudige referent van het gemeenschappelijke geslacht. In deze zin is het de zaak die gedeeld wordt en dus het object van dele; de zinsbouw geeft die rol aan. Samen betekent Når den er klar “Als het klaar is” en kan vi dele den “kunnen we het delen”. De hele zin betekent daarom: “Als het klaar is, kunnen we het delen.” Een herbruikbaar patroon is Når [iets] er [toestand], kan vi [werkwoord] [iets/het].