Een les begrijpen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg forstår ikke denne del af lektionen.

   Ik begrijp dit deel van de les niet.

   Jeg

   ik

   forstår

   begrijp

   ikke

   niet

   denne

   dit/deze

   del

   deel

   af

   van

   lektionen

   de les

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”: de spreker verwijst naar zichzelf. Het is de persoonlijke voornaamwoordsvorm voor de eerste persoon enkelvoud. In een andere persoon verandert de vorm, bijvoorbeeld du voor “jij”. forstår betekent hier “begrijp”. De basisvorm is forstå; forstår is de tegenwoordige tijd. Deens gebruikt in de tegenwoordige tijd dezelfde werkwoordsvorm voor verschillende personen: jeg forstår en du forstår. Voorbeeld: Jeg forstår spørgsmålet. — “Ik begrijp de vraag.” ikke maakt de zin ontkennend: “niet”. In deze hoofdzin staat ikke na het vervoegde werkwoord: Jeg forstår ikke .... Het ontkende deel is dus dat de spreker dit deel begrijpt. denne betekent hier “dit” en hoort bij del. Het is de aanwijzende vorm voor een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtswoord. Bij een onzijdig enkelvoudig woord staat dette, en bij meervoud disse. Voorbeeld: denne bog — “dit boek”. del betekent “deel” of “gedeelte”. De basisvorm is del; een bepaalde enkelvoudsvorm is delen, en het meervoud is dele. In denne del gaat het om één specifiek deel. af betekent hier “van”. Het verbindt del met wat het geheel aanduidt: en del af ... betekent “een deel van ...”. lektionen betekent “de les”. De basisvorm is lektion; de uitgang -en markeert hier het bepaalde enkelvoud: “de les”. Het gaat dus niet om een willekeurige les, maar om een specifieke les die door de context herkenbaar is. Samen vormen denne del af lektionen en Jeg forstår ikke de betekenis: “Ik begrijp dit deel van de les niet.” De spreker zegt dat hij of zij het bedoelde gedeelte van de specifieke les niet begrijpt. Het patroon Jeg forstår ikke + [iets] is herbruikbaar voor andere dingen die iemand niet begrijpt.

2. Hvilket spørgsmål har du svært ved?

   Welke vraag vind je lastig?

   Hvilket

   welke

   spørgsmål

   vraag

   har du

   heb je

   svært

   moeilijk

   ved

   met

   Uitgebreide uitleg

   Hvilket betekent hier “welke” en staat bij spørgsmål. Het is de onzijdige enkelvoudsvorm van hvilken: hvilken bij gemeenschappelijke enkelvoudige woorden, hvilket bij onzijdige enkelvoudige woorden en hvilke in het meervoud. Het woord verwijst hier naar een nog niet nader aangeduide vraag. spørgsmål betekent “vraag”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord; het meervoud heeft dezelfde vorm: spørgsmål. In deze zin is het de vraag waar de spreker naar vraagt, niet een antwoord. har du bestaat uit har, de vorm van have voor de tegenwoordige tijd, en du, “je/jij”. In een Deense vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Har du ...? In deze zin staat hvilket spørgsmål eerst, waarna har du de vraagstructuur vormt. svært betekent hier “moeilijk” in de vaste uitdrukking have svært ved, letterlijk ongeveer “moeilijkheid hebben met” en natuurlijk vertaald als “iets lastig vinden” of “ergens moeite mee hebben”. svært is de onzijdige vorm van het bijvoeglijk naamwoord svær; in deze uitdrukking hoort juist deze vorm bij have svært ved. Een bruikbaar voorbeeld is: Jeg har svært ved at forstå det. — “Ik heb moeite om dat te begrijpen.” ved betekent hier “met” of “bij” en maakt samen met svært de uitdrukking svært ved. Het bijbehorende element staat in deze vraag vooraan: hvilket spørgsmål is naar voren gehaald, terwijl ved aan het einde blijft staan. Dat levert hetzelfde patroon op als “Welke vraag heb je moeite mee?” in de betekenis “Met welke vraag heb je moeite?” Samen vormt hvilket spørgsmål het gevraagde onderwerp/object: welke vraag wordt bedoeld. har du svært ved vraagt of de aangesprokene moeite heeft met die vraag. De volledige betekenis is daarom: “Welke vraag vind je lastig?”

3. Svaret her giver ikke mening for mig.

   Het antwoord hier is voor mij niet logisch.

   Svaret

   het antwoord

   her

   hier

   giver ikke mening

   is niet logisch

   for mig

   voor mij

   Uitgebreide uitleg

   Svaret betekent hier “het antwoord”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van et svar (“een antwoord”): svar + -et → svaret. De vorm verwijst dus naar een als bepaald opgevat antwoord; het achtervoegsel -et hoort bij dit onzijdige Deense zelfstandig naamwoord. her betekent “hier”. In deze zin plaatst het svaret in de huidige plaats of context. Een bruikbaar contrast is her (“hier”) tegenover der (“daar”): Bogen er her. — “Het boek is hier.” giver ikke mening is de vaste uitdrukking “is niet logisch” of letterlijker “geeft geen betekenis”. giver is de tegenwoordige tijd van give (“geven”); in het Deens verandert deze werkwoordsvorm niet naar persoon of getal. In give mening betekent mening “betekenis” of “zin”, niet noodzakelijk een persoonlijke mening. ikke ontkent de uitdrukking: Det giver mening. — “Dat is logisch.” Det giver ikke mening. — “Dat is niet logisch.” for mig betekent “voor mij” en geeft aan voor wie iets logisch of begrijpelijk is. mig is de vorm van het persoonlijke voornaamwoord die na for wordt gebruikt; vergelijk jeg (“ik”) als onderwerp: Jeg forstår det. — “Ik begrijp het.” Det er klart for mig. — “Het is duidelijk voor mij.” Samen betekent Svaret her “het antwoord hier”, giver ikke mening “is niet logisch” en for mig “voor mij”. De volledige zin zegt dus: “Het antwoord hier is voor mij niet logisch.” De ontkenning hoort bij het oordeel van de spreker over de begrijpelijkheid of logica van het antwoord; de zin beweert niet dat het antwoord voor iedereen onlogisch is.

4. Lad os først læse sætningen.

   Laten we eerst de zin lezen.

   Lad os

   laten we

   først

   eerst

   læse

   lezen

   sætningen

   de zin

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste manier om een voorstel of aansporing in de eerste persoon meervoud te formuleren: “laten we …”. Lad is hier de gebiedende wijs van lade (“laten”), en os betekent “ons”. Na deze constructie volgt de infinitief van de handeling: Lad os læse = “laten we lezen”. Voorbeeld: Lad os vente. — “Laten we wachten.” først betekent hier “eerst” en geeft de volgorde aan. Het woord staat vóór de handeling læse, maar kan in andere zinnen ook op een andere plaats staan. Voorbeeld: Vi spiser først. — “Wij eten eerst.” læse is de infinitief “lezen”. Na Lad os blijft het werkwoord in deze vorm; het krijgt hier dus geen persoonsuitgang. Voorbeeld: Jeg vil læse. — “Ik wil lezen.” sætningen betekent “de zin”. De basisvorm is sætning; sætningen is de bepaalde enkelvoudsvorm, letterlijk de vorm voor “de zin”. In het Deens wordt bepaaldheid hier aan het zelfstandig naamwoord toegevoegd met -en, in plaats van een afzonderlijk woord vóór het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Jeg læser en sætning. — “Ik lees een zin.” Samen vormt Lad os først læse sætningen de structuur Lad os + eerst + infinitief + bepaald zelfstandig naamwoord: “Laten we eerst de zin lezen.” De zin stelt voor om deze handeling als eerste uit te voeren.

5. Tjek så svaret.

   Kijk daarna het antwoord na.

   Tjek

   kijk na; controleer

   så

   daarna

   svaret

   het antwoord

   Uitgebreide uitleg

   Tjek is de gebiedende wijs van tjekke (‘controleren, nakijken’). De vorm richt zich rechtstreeks tot één of meer aangesproken personen; het onderwerp wordt in het Deens niet apart genoemd. Voorbeeld: Tjek svaret. = ‘Controleer het antwoord.’ så betekent hier ‘daarna’ en geeft de volgorde aan: eerst wordt de zin gelezen, vervolgens wordt het antwoord nagekeken. Het is hier dus een tijdsbepaling, niet het Nederlandse ‘dus’. svaret betekent hier ‘het antwoord’. De basisvorm is svar (‘antwoord’). In het Deens staat bij het onbepaalde enkelvoud het lidwoord erbij: et svar = ‘een antwoord’. De uitgang -et markeert hier het bepaald enkelvoud: svaret = ‘het antwoord’. Het zelfstandig naamwoord draagt deze bepaaldheidsvorm, niet Tjek of så. Samen vormt Tjek så svaret. een korte instructie: ‘Kijk daarna het antwoord na.’ Tjek geeft de opdracht, så plaatst die opdracht na de eerdere handeling, en svaret is wat nagekeken moet worden. De formulering is direct en geschikt voor een instructie.

6. Kan du læse sætningen højt?

   Kun je de zin hardop lezen?

   Kan du

   kun je

   læse

   lezen

   sætningen

   de zin

   højt

   hardop

   Uitgebreide uitleg

   Kan du betekent hier “kun je”. kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”) en drukt mogelijkheid of vermogen uit. In een Deense ja-neevraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Kan du ...? In een mededelende zin wordt dat Du kan .... læse betekent “lezen”. Na een modaal werkwoord zoals kan staat het volgende werkwoord in de infinitief: kan læse = “kunnen lezen”. De tegenwoordige tijd van dit werkwoord is læser, bijvoorbeeld: Jeg læser langsomt. = “Ik lees langzaam.” sætningen betekent hier “de zin”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van het zelfstandig naamwoord sætning (“zin”): en sætning = “een zin”, sætningen = “de zin”. De uitgang -en markeert bij dit woord de bepaalde vorm; het is niet op zichzelf een telwoord. højt betekent hier “hardop”. Het staat bij læse en geeft aan dat het lezen hoorbaar gebeurt. Het is de vorm die in deze uitdrukking bij højt hoort; in een andere context kan het verwante woord ook “hoog” of “luid” uitdrukken, maar hier is de bedoelde betekenis “hardop”. Samen vormen de delen de vraag Kan du læse sætningen højt?: “Kun je de zin hardop lezen?” Het patroon Kan du + infinitief + ...? is herbruikbaar voor een verzoek of vraag naar iemands vermogen, bijvoorbeeld Kan du skrive ordet? = “Kun je het woord schrijven?”

7. Jeg læser den langsomt.

   Ik lees hem langzaam.

   Jeg

   ik

   læser

   lees

   den

   hem

   langsomt

   langzaam

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik”. Het is de eerste persoon enkelvoud: de spreker verwijst naar zichzelf. Een bruikbaar contrast is du = “jij”, voor de aangesprokene. læser betekent hier “lees”. De basisvorm is læse = “lezen”; læser is de tegenwoordige tijd en kan bij meerdere personen dezelfde vorm hebben: jeg læser = “ik lees”, du læser = “jij leest”. In de vorige zin staat dezelfde werkwoordsvorm in læse na kan, omdat na dat modale werkwoord de infinitief wordt gebruikt. den betekent hier “hem”. In het Deens is den een enkelvoudig voornaamwoord voor een woord van het gemeenschappelijke geslacht; de vorm zelf markeert geen mannelijk persoon zoals het Nederlandse hem dat doet. In deze context verwijst den naar de eerder genoemde sætningen (“de zin”), die in het Deens gemeenschappelijk geslacht is. Het voornaamwoord is het lijdend voorwerp van læser: de spreker leest de zin. langsomt betekent “langzaam”. Het beschrijft hier hoe het lezen gebeurt en werkt dus als bijwoord. Het is verwant aan het bijvoeglijk naamwoord langsom = “langzaam”; bij een onzijdig zelfstandig naamwoord kan de bijvoeglijke vorm langsomt zijn, maar in deze zin bepaalt de vorm langsomt de wijze van de handeling. Samen vormen de delen Jeg læser den langsomt. de betekenis “Ik lees hem langzaam.” De spreker leest de eerder bedoelde zin, en de handeling gebeurt langzaam. De zin is een gewone mededeling in een neutrale stijl.

8. Jeg skriver nøgleordene i min notesbog.

   Ik schrijf de belangrijkste woorden in mijn notitieboek.

   Jeg

   ik

   skriver

   schrijf

   nøgleordene

   de belangrijkste woorden

   i

   in

   min

   mijn

   notesbog

   notitieboek

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de onderwerpvorm van het persoonlijke voornaamwoord. Deens heeft hiervoor wel een onderscheid met de voorwerpsvorm: jeg als onderwerp, maar mig als voorwerp. Voorbeeld: Hun ser mig. — “Zij ziet mij.” In deze zin is Jeg degene die schrijft. skriver is de tegenwoordige tijd van skrive, “schrijven”. De tegenwoordige tijd heeft hier dezelfde vorm bij verschillende personen, bijvoorbeeld Hun skriver. — “Zij schrijft.” Samen betekenen Jeg skriver dus “ik schrijf”. nøgleordene betekent hier, in overeenstemming met de vaste vertaling, “de belangrijkste woorden”. Het zelfstandig naamwoord is nøgleord (“sleutelwoord”); -ene maakt daarvan de bepaalde meervoudsvorm: nøgleordene = “de sleutelwoorden”. Een oefenvoorbeeld is Jeg finder nøgleordene. — “Ik vind de sleutelwoorden.” i is hier een voorzetsel met de betekenis “in” en leidt de plaatsbepaling in. Voorbeeld: Bogen ligger i tasken. — “Het boek ligt in de tas.” min betekent “mijn” en staat vóór het enkelvoudige zelfstandig naamwoord notesbog, dat grammaticaal tot het gemeenschappelijke geslacht behoort. In het Deens stemt dit bezittelijk woord af op het bezeten zelfstandig naamwoord: min bij enkelvoudig gemeenschappelijk geslacht, mit bij enkelvoudig onzijdig geslacht en mine bij meervoud. Voorbeelden: min bog — “mijn boek”, maar mit hus — “mijn huis”. notesbog betekent “notitieboek”. Dit is de enkelvoudige, onbepaalde vorm van het zelfstandig naamwoord; in min notesbog betekent de woordgroep “mijn notitieboek”. De vorm benoemt dus het bezit, terwijl min de eigenaar aanduidt. De betekenisvolle delen staan in de volgorde Jeg skriver (“ik schrijf”) + nøgleordene (“de belangrijkste woorden”) + i min notesbog (“in mijn notitieboek”). Het geheel betekent: “Ik schrijf de belangrijkste woorden in mijn notitieboek.”

9. Så prøver vi svaret igen.

   Dan proberen we het antwoord opnieuw.

   Så

   dan

   prøver

   proberen

   vi

   wij

   svaret

   het antwoord

   igen

   opnieuw

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en vormt een overgang vanuit de vorige stap. Als een bijwoord zoals Så vooraan in een Deense hoofdzin staat, volgt vaak eerst het werkwoord en daarna het onderwerp: Så prøver vi .... prøver is de tegenwoordige tijd van prøve, “proberen”. De tegenwoordige tijd kan hier slaan op wat nu of in de huidige situatie gebeurt; dat betekent niet automatisch dat de handeling grammaticaal als voortdurende actie wordt voorgesteld. Voorbeeld: Jeg prøver igen. — “Ik probeer het opnieuw.” vi betekent “wij” en is de eerste persoon meervoud. Het verwijst naar de groep die de handeling uitvoert. prøver krijgt in het Deens bij dit onderwerp geen aparte meervoudsuitgang. svaret betekent hier “het antwoord”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van svar: et svar — “een antwoord”, svaret — “het antwoord”. De uitgang maakt het antwoord bepaald; het is dus niet hetzelfde als het onbepaalde et svar. igen betekent “opnieuw” en geeft aan dat het proberen wordt herhaald. Samen met het werkwoord en het object vormt het de combinatie prøver svaret igen: “het antwoord opnieuw proberen”. De volledige zin is een hoofdzin: Så markeert de overgang, prøver geeft de handeling “proberen” weer, vi is de uitvoerder, svaret is het bepaalde object en igen geeft herhaling aan. Samen betekent Så prøver vi svaret igen.: “Dan proberen we het antwoord opnieuw.”