Een dialoog oefenen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Jeg vil øve denne dialog.

   Ik wil deze dialoog oefenen.

   Jeg vil

   ik wil

   øve

   oefenen

   denne

   deze

   dialog

   dialoog

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier “ik wil”. Jeg is de eerste persoon enkelvoud (“ik”); vil is de tegenwoordige vorm van ville. In deze zin drukt ville wens of intentie uit. Na vil staat het werkwoord in de infinitief, zonder at. øve betekent “oefenen”. Dit is de infinitief/basisvorm. Een herbruikbaar patroon is vil + infinitief: Jeg vil læse. — “Ik wil lezen.” denne betekent “deze” en hoort hier bij het enkelvoudige zelfstandig naamwoord dialog, dat van het gemeenschappelijke geslacht is. De andere enkelvoudsvorm is dette bij een onzijdig woord; voor meervoud staat disse. dialog betekent “dialoog”. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht; de bepaalde vorm is dialogen (“de dialoog”). Voorbeeld: Jeg læser dialogen. — “Ik lees de dialoog.” Samen vormen de delen Jeg vil øve denne dialog. de betekenis “Ik wil deze dialoog oefenen.” De spreker geeft daarmee een wens of voornemen aan om deze dialoog te oefenen.

2. Jeg kan være din partner.

   Ik kan je partner zijn.

   Jeg kan

   ik kan

   være

   zijn

   din

   jouw

   partner

   partner

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”. Jeg is het Deense persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud: “ik”. kan is de tegenwoordige vorm van kunne (“kunnen”) en drukt hier mogelijkheid of bereidheid uit. Na kan staat het werkwoord in de infinitief, zonder at. Voorbeeld: Jeg kan hjælpe. — “Ik kan helpen.” være betekent “zijn”. Dit is de infinitief die na het modale werkwoord kan komt. De combinatie kan være betekent dus “kan zijn”. Voorbeeld: Hun kan være her. — “Zij kan hier zijn.” din betekent hier “jouw”. Het is een bezittelijk voornaamwoord bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslacht-woord. De vormen zijn onder andere din bij een gemeenschappelijk geslacht enkelvoudig woord, dit bij een onzijdig enkelvoudig woord en dine bij het meervoud. Welke vorm je kiest, hangt dus af van het zelfstandig naamwoord, niet van de bezitter. partner betekent “partner”. In deze zin is het een enkelvoudig zelfstandig naamwoord; het Deense woord heeft hier het gemeenschappelijk geslacht, waardoor din passend is. Het meervoud is partnere. Voorbeeld: Min partner er her. — “Mijn partner is hier.” Min betekent “mijn” en laat hetzelfde bezitscontrast zien bij een gemeenschappelijk geslacht enkelvoudig woord. Samen vormen de delen Jeg kan være (“ik kan zijn”), din partner (“jouw partner”). De volledige zin betekent: “Ik kan je partner zijn.”

3. Hvilken rolle skal jeg spille?

   Welke rol moet ik spelen?

   Hvilken

   welke

   rolle

   rol

   skal jeg

   moet ik

   spille

   spelen

   Uitgebreide uitleg

   Hvilken betekent hier “welke” en vraagt naar één keuze uit mogelijke rollen. Het is de vorm bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van hetzelfde type als rolle. Vergelijk hvilket bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het andere type en hvilke bij meervoud: Hvilken bog? — “Welk boek?”, Hvilke bøger? — “Welke boeken?” rolle betekent hier “rol”. Het is een zelfstandig naamwoord; de basisvorm wordt gebruikt met en: en rolle. Veelgebruikte vormen zijn rollen — “de rol” en roller — “rollen”. skal jeg betekent hier “moet ik”. Skal is de tegenwoordige tijd van skulle; deze vorm verandert niet naar persoon of getal. In deze vraag drukt het een verplichting of taak uit. Jeg betekent “ik” en verwijst naar de spreker. Na skal staat het volgende werkwoord doorgaans zonder at: Skal jeg vente? — “Moet ik wachten?” spille betekent hier “spelen”, meer bepaald een rol spelen. Het is de infinitiefvorm van het werkwoord spille en staat na skal zonder at. Hetzelfde werkwoord kan ook letterlijk “spelen” betekenen, bijvoorbeeld in Børnene spiller fodbold. — “De kinderen spelen voetbal.” De combinatie met rolle geeft hier de betekenis “een rol spelen”. Samen vormen de delen Hvilken rolle — “Welke rol?” en skal jeg spille — “moet ik spelen”. De volledige vraag betekent daarom: “Welke rol moet ik spelen?” Hvilken vraagt naar de rolkeuze; skal drukt de taak of verplichting uit en spille benoemt de handeling.

4. Du kan læse den første del.

   Je kunt het eerste deel lezen.

   Du kan

   je kunt

   læse

   lezen

   den

   het

   første

   eerste

   del

   deel

   Uitgebreide uitleg

   Du kan betekent hier “je kunt”. Du is de tweede persoon enkelvoud: “jij/je”. kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne; hier drukt het vermogen uit. Na kan staat in het Deens de infinitief zonder at, zoals in Du kan læse — “Je kunt lezen”. læse betekent hier “lezen”. Dit is de infinitief; na kan blijft deze vorm onveranderd. Voorbeeld: Jeg kan læse. — “Ik kan lezen.” den is hier het bepaalde lidwoord bij het enkelvoudige, gemeenschappelijke geslacht van del. In de combinatie den første del wordt het in het Nederlands weergegeven als “het” in “het eerste deel”. Bij een bijvoeglijk naamwoord vóór een bepaald zelfstandig naamwoord gebruikt het Deens dit lidwoord vóór het bijvoeglijk naamwoord; het zelfstandig naamwoord zelf blijft dan in de onbepaalde vorm staan: den første del, niet den første delen. første betekent “eerste”. Het is een rangtelwoord dat een positie in een reeks aanduidt, niet een hoeveelheid. Het hoort bij én in de betekenis “de eerste” in een reeks, maar is niet hetzelfde als het hoofdtelwoord én. Voorbeeld: Hun kom på første plads. — “Zij kwam op de eerste plaats.” del betekent “deel” of “gedeelte”. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht: en del; de bepaalde vorm is delen. In de bron staat echter de onbepaalde vorm del, omdat den samen met første de bepaaldheid van de hele woordgroep uitdrukt. Samen vormen de delen Du kan læse den første del. kan geeft aan dat de aangesproken persoon het vermogen heeft, en læse benoemt de handeling. den første del is het object: het gaat om het eerste gedeelte. De volledige betekenis is dus: “Je kunt het eerste deel lezen.”

5. Denne sætning er lidt svær.

   Deze zin is een beetje moeilijk.

   Denne

   deze

   sætning

   zin

   er

   is

   lidt

   een beetje

   svær

   moeilijk

   Uitgebreide uitleg

   Denne betekent hier “deze” en staat vóór het zelfstandig naamwoord sætning. Het is de aanwijzende vorm voor een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijk geslacht. De keuze voor denne hangt dus niet alleen van enkelvoud af, maar ook van het grammaticale geslacht van het volgende zelfstandig naamwoord. Voor een onzijdig enkelvoud staat bijvoorbeeld dette in plaats van denne. sætning betekent hier “zin”. Het is een zelfstandig naamwoord: en sætning — “een zin”. Het meervoud is sætninger — “zinnen”. In denne sætning krijgt het woord geen aparte zichtbare uitgang voor bepaaldheid, omdat denne als aanwijzende bepaler ervoor staat. er is de tegenwoordige tijd van være, “zijn”. Dezelfde vorm wordt gebruikt bij verschillende personen: jeg er — “ik ben”, du er — “jij bent” en de er — “zij zijn”. Voorbeeld: Bogen er ny. — “Het boek is nieuw.” lidt betekent “een beetje” en verzacht hier de mate van de eigenschap. Het staat vóór het bijvoeglijk naamwoord svær. Voorbeeld: Hun er lidt træt. — “Zij is een beetje moe.” svær betekent hier “moeilijk”. Het beschrijft sætning, dat een gemeenschappelijk-geslacht-woord in het enkelvoud is; in deze positie heeft het bijvoeglijk naamwoord de vorm svær. De vergrotende trap is sværere — “moeilijker” en de overtreffende trap sværest — “moeilijkst”. Voorbeeld: Denne opgave er sværere. — “Deze opdracht is moeilijker.” Samen vormen de delen Denne sætning — “Deze zin”, er — “is”, lidt svær — “een beetje moeilijk”. De volledige betekenis is dus: “Deze zin is een beetje moeilijk.”

6. Læs den langsomt sammen med mig.

   Lees het langzaam samen met mij.

   Læs

   lees

   den

   het

   langsomt

   langzaam

   sammen med

   samen met

   mig

   mij

   Uitgebreide uitleg

   Læs is de gebiedende wijs van læse (“lezen”). De vorm geeft een aansporing of opdracht aan de aangesprokene; het onderwerp “jij” hoeft daarbij niet apart te staan. Vergelijk: Læs! = “Lees!”; Jeg læser = “Ik lees”. den is hier een enkelvoudig objectpronomen: “het”. In deze context verwijst het naar datgene wat gelezen moet worden; samen met de gegeven context past dat bij de eerder genoemde zin. Den kan in het Deens ook naar een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht verwijzen. Dat is iets anders dan de Nederlandse vorm het, die alleen de vertaling in deze zin weergeeft. langsomt is een bijwoord en betekent “langzaam”. Het beschrijft hier hoe het lezen moet gebeuren. Het hoort bij het bijvoeglijk naamwoord langsom (“langzaam”): langsom → langsommere (“langzamer”) → langsomst (“het langzaamst”). In Læs langsommere zou de betekenis zijn: “Lees langzamer.” sammen med is een vaste, bruikbare combinatie met de betekenis “samen met”. Sammen betekent “samen”, en med betekent “met”, maar in deze zin vormen ze samen de relatie “gezamenlijk met iemand”. Bijvoorbeeld: Hun arbejder sammen med mig. = “Zij werkt samen met mij.” mig is de objectvorm van het persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud: “mij”. De bijbehorende onderwerpsvorm is jeg (“ik”): Jeg læser med dig = “Ik lees met jou.” Hier staat mig na med, omdat het naar de persoon verwijst met wie de aangesprokene samen moet lezen. Samen vormen de delen de opdracht Læs den langsomt sammen med mig: de aangesprokene moet de bedoelde zin lezen, dat langzaam doen, en dat samen met de spreker doen. De gebiedende wijs staat vooraan; den is het gelezen object, langsomt geeft de manier aan, en sammen med mig geeft de medelezer aan. De zin is een directe maar op zichzelf neutrale aansporing.

7. Lad mig prøve igen fra begyndelsen.

   Laat me het nog eens vanaf het begin proberen.

   Lad mig

   laat me

   prøve

   proberen

   igen

   opnieuw

   fra

   vanaf

   begyndelsen

   het begin

   Uitgebreide uitleg

   Lad mig is een vaste, herbruikbare manier waarop de spreker vraagt of hij iets mag doen: letterlijk ongeveer ‘laat mij’. Lad is de gebiedende wijs van lade (‘laten’), en mig is de objectsvorm van jeg (‘ik’). Daarna volgt gewoonlijk een infinitief: Lad mig komme. = ‘Laat me komen.’ prøve betekent hier ‘proberen’. Dit is de infinitief en de vorm blijft na lad mig onveranderd. Jeg prøver igen. = ‘Ik probeer het opnieuw.’ igen betekent ‘opnieuw’ of ‘nog eens’. Het geeft hier aan dat de handeling opnieuw wordt geprobeerd. Het hoort hier bij prøve, niet bij begyndelsen. fra is een voorzetsel met de betekenis ‘vanaf’ of ‘van ... uit’. Het markeert hier het startpunt. In fra begyndelsen betekent het dus ‘vanaf het begin’. begyndelsen betekent ‘het begin’. De vorm is de bepaalde enkelvoudsvorm van begyndelse (‘begin’): en begyndelse → begyndelsen. De uitgang -en maakt het zelfstandig naamwoord bepaald; het is niet de infinitief of een vorm van het werkwoord begynde (‘beginnen’). Vi starter fra begyndelsen. = ‘We beginnen vanaf het begin.’ Samen vormen de delen: Lad mig + prøve = ‘Laat me proberen’, igen voegt ‘nog eens’ toe, en fra begyndelsen bepaalt waar de poging start. De volledige betekenis is daarom: ‘Laat me het nog eens vanaf het begin proberen.’

8. Du læser tydeligere nu.

   Je leest het nu duidelijker.

   Du

   je

   læser

   leest

   tydeligere

   duidelijker

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Du betekent hier ‘je’ en is de tweede persoon enkelvoud: de aangesprokene is degene die leest. De vorm is zowel voor mannelijk als vrouwelijk gebruik hetzelfde. Vergelijk voor meerdere aangesproken personen I (‘jullie’). læser betekent hier ‘leest’. Dit is de tegenwoordige tijd van læse (‘lezen’). De tegenwoordige tijd kan in het Deens bij verschillende onderwerpen dezelfde vorm hebben; met du is du læser dus ‘je leest’. Voorbeeld: Jeg læser. — ‘Ik lees.’ tydeligere betekent hier ‘duidelijker’. Het is de vergrotende trap van tydelig (‘duidelijk’): tydelig → tydeligere → tydeligst (‘duidelijk’ → ‘duidelijker’ → ‘het duidelijkst’). De uitgang -ere markeert hier de vergelijking; tydeligere beschrijft dat het lezen nu duidelijker gebeurt dan eerder of dan op een ander vergelijkingspunt. nu betekent ‘nu’ en plaatst het lezen in het huidige moment. In combinatie met de tegenwoordige tijd verwijst het hier naar de huidige situatie: du læser ... nu — ‘je leest ... nu’. Samen betekent Du læser tydeligere nu.: ‘Je leest het nu duidelijker.’ De volgorde is onderwerp (Du), werkwoord (læser), manier waarop de handeling gebeurt (tydeligere) en tijdsbepaling (nu).