Een rustige plek om af te spreken | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Vil du mødes på en café?

   Wil je in een café afspreken?

   Vil du

   wil je

   mødes

   afspreken

   café

   café

   Uitgebreide uitleg

   Vil du bevat vil, de vorm die hier een wens of voorstel uitdrukt: “wil je”. du is het persoonlijke voornaamwoord voor “je/jij”. Samen vormt dit een vraagpatroon voor een voorstel: Vil du + werkwoord ...? — “Wil je ...?” mødes betekent hier “afspreken” of “elkaar ontmoeten”. Het is de infinitief na vil; na dit modale werkwoord staat het volgende werkwoord in het Deens zonder at. Het voorvoegsel mødes drukt in deze betekenis uit dat mensen elkaar ontmoeten; het zegt op zichzelf niet wie de andere persoon is. Voorbeeld: Vil du mødes i morgen? — “Wil je morgen afspreken?” café is het zelfstandige naamwoord voor “café”. In en café staat en, het onbepaalde lidwoord dat bij dit woord hoort; het is hier geen afzonderlijke uitspraak over een geteld aantal. De woordgroep på en café betekent “in een café” in deze context. Voorbeeld: Vi mødes på en café. — “We spreken af in een café.” De hele vraag combineert het voorstelpatroon Vil du met de activiteit mødes en de plaatsbepaling på en café: “Wil je in een café afspreken?”

2. Det lyder afslappende.

   Dat klinkt ontspannend.

   Det

   dat

   lyder

   klinkt

   afslappende

   ontspannend

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat/het” en staat als onderwerp bij de beoordeling van een situatie of voorstel; het precieze referent kan uit de zin zelf niet als zelfstandig naamwoord worden afgeleid. In de gegeven context kan het aansluiten bij het voorstel om in een café af te spreken. Het is geen aanwijzing dat er een concreet mannelijk of vrouwelijk zelfstandig naamwoord bedoeld is. lyder is de tegenwoordige vorm van lyde, “klinken”. De tegenwoordige tijd van dit werkwoord verandert in het Deens niet naar persoon of getal: jeg lyder, du lyder en det lyder hebben dezelfde werkwoordsvorm. In deze zin beschrijft lyder hoe iets overkomt, niet noodzakelijk een letterlijk geluid. afslappende betekent “ontspannend”: iets veroorzaakt of bevordert ontspanning. Het is hier een bijvoeglijk naamwoord bij de indruk die de situatie maakt. De vorm eindigt op -ende en krijgt in dit gebruik geen aparte uitgang voor bepaaldheid, geslacht of meervoud: en afslappende aktivitet, et afslappende bad, afslappende aktiviteter. Een mogelijke vergelijking is mere afslappende (“meer ontspannend”) en mest afslappende (“het meest ontspannend”). Samen vormt Det lyder afslappende de herbruikbare patroonzin Det lyder + bijvoeglijk naamwoord: “Dat klinkt …”. Het onderwerp det verwijst daarbij naar een situatie, voorstel of andere inhoud die al bekend is, en afslappende zegt hoe die inhoud klinkt of overkomt. De vaste vertaling is daarom: “Dat klinkt ontspannend.”

3. Hvilken café kan du lide?

   Welk café vind je leuk?

   Hvilken

   welke

   café

   café

   kan du

   kun je

   lide

   leuk vinden

   Uitgebreide uitleg

   Hvilken betekent hier “welke” en staat bij het enkelvoudige woord café. De keuze hangt dus niet alleen van het enkelvoud af: bij een onzijdig enkelvoud staat hvilket, en bij het meervoud hvilke. Voorbeeld: Hvilket hus...? = “Welk huis...?” café is hier het zelfstandig naamwoord voor een café. In het Deens is café een woord van het gemeenschappelijke geslacht; daarom past hvilken erbij. Het meervoud is caféer. In deze zin gaat het om één café. kan du bestaat uit kan, de tegenwoordige tijd van kunne, en het onderwerp du (“jij”). In een gewone vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Kan du ...? De combinatie kan mogelijkheid uitdrukken, maar met lide vormt zij hier de vaste uitdrukking kunne lide voor “leuk vinden”. lide is de infinitief die na kan staat. In kan ... lide blijft het hoofdwerkwoord in deze vorm; kan draagt de tegenwoordige tijd. Voorbeeld: Kan du lide te? = “Vind je thee leuk?” Samen vormt Hvilken café kan du lide? de vraag “Welk café vind je leuk?” Hvilken café vraagt naar één café, en kan du lide vraagt of dat café bij de aangesprokene in de smaak valt.

4. Jeg kan godt lide den stille café nær parken.

   Ik vind het rustige café bij het park leuk.

   Jeg

   ik

   kan godt lide

   leuk vinden

   den

   de/het (bepaald)

   stille

   rustige

   café

   café

   nær

   bij; in de buurt van

   parken

   het park

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier “ik” en is de eerste persoon enkelvoud. De vorm blijft gelijk als onderwerp; als object gebruikt het Deens de vorm mig. Voorbeeld: Jeg ser dig. — “Ik zie je.” kan godt lide is de vaste Deense constructie voor iets of iemand leuk vinden. De afzonderlijke woorden zijn hier niet simpelweg een Nederlandse woord-voor-woordvertaling: samen drukken ze waardering uit, niet alleen mogelijkheid. Jeg kan godt lide kaffe. — “Ik vind koffie lekker.” In een vraag staat dezelfde constructie bijvoorbeeld in Hvilken café kan du lide? — “Welk café vind je leuk?” den is het bepaalde lidwoord voor een enkelvoudig woord van gemeenschappelijk geslacht. Het maakt het zelfstandig naamwoord specifiek: “de/het ...” in plaats van een onbepaald “een ...”. In den stille café staat den samen met het bijvoeglijk naamwoord vóór het zelfstandig naamwoord; dat is de Deense bepaalde constructie met een adjectief. stille betekent hier “rustig” en beschrijft café. De vorm stille wordt in deze constructie gebruikt bij een enkelvoudig gemeenschappelijk geslacht-woord. Dezelfde vorm verschijnt ook bij een onzijdig enkelvoud en bij meervoud, bijvoorbeeld en stille gade — “een rustige straat.” café is het zelfstandig naamwoord voor “café”. In deze zin staat het in de bepaalde enkelvoudige woordgroep den stille café, “het rustige café”. De gegeven vorm bevat een accent; dat accent is hier onderdeel van de weergegeven spelling, niet een afzonderlijke uitgang of een betekenisdragend woorddeel. nær is een voorzetsel met de betekenis “bij” of “in de buurt van”. Het verbindt café met de plaatsaanduiding parken: het café bevindt zich dicht bij het park. Voorbeeld: Skolen ligger nær stationen. — “De school ligt bij het station.” parken betekent “het park” en is de bepaalde enkelvoudsvorm van park: en park → parken. Bij dit woord wordt de bepaaldheid dus als uitgang aan het zelfstandig naamwoord toegevoegd. Voorbeeld: Vi går i parken. — “We gaan naar het park.” Samen vormen Jeg kan godt lide den stille café nær parken de betekenis: “Ik vind het rustige café bij het park leuk.” Jeg is degene die de waardering uitspreekt; den stille café is wat gewaardeerd wordt, en nær parken specificeert welk café bedoeld is door zijn ligging bij het park. De vaste combinatie kan godt lide drukt hier een huidige voorkeur uit.

5. Lad os mødes der og nyde roen.

   Laten we daar afspreken en genieten van de rust.

   Lad os

   laten we

   mødes

   afspreken; elkaar ontmoeten

   der

   daar

   nyde

   genieten van

   roen

   de rust

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste manier om een voorstel of uitnodiging te doen: “laten we …”. Lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”), en os is het voornaamwoord “ons”. In deze constructie staat daarna een werkwoord in de infinitief: Lad os vente betekent bijvoorbeeld “laten we wachten”. mødes betekent hier “elkaar ontmoeten” of “afspreken”. De vorm hoort bij het werkwoord mødes; de uitgang -s geeft hier een wederkerige betekenis: de betrokken personen ontmoeten elkaar. Een bruikbaar contrast is møde (“ontmoeten” of “ontmoeten/tegenkomen” zonder deze wederkerige vorm) tegenover mødes (“elkaar ontmoeten”). Voorbeeld: Vi mødes klokken otte. — “We spreken om acht uur af.” der betekent “daar” en verwijst naar een plaats die in deze zin niet nader wordt benoemd. Het is een plaatsbijwoord; het verandert niet mee met het aantal of het grammaticale geslacht van een zelfstandig naamwoord. Her betekent daarentegen “hier”. nyde betekent “genieten van”. Het staat in de infinitief na Lad os, net als mødes. Voorbeeld: Lad os nyde kaffen. — “Laten we van de koffie genieten.” roen betekent hier “de rust”. Het zelfstandig naamwoord ro betekent “rust”; roen is de bepaalde enkelvoudsvorm, vergelijkbaar met “de rust” in plaats van “rust” of “een rust”. Het achtervoegsel -en markeert bij dit woord de bepaalde vorm. Voorbeeld: Jeg nyder roen. — “Ik geniet van de rust.” De zin bouwt dus een gezamenlijk voorstel op: Lad os + mødes der (“laten we daar afspreken”) en vervolgens og nyde roen (“en van de rust genieten”). Samen betekent de hele uiting: “Laten we daar afspreken en genieten van de rust.”

6. Jeg kan tage en bog med.

   Ik kan een boek meenemen.

   Jeg kan

   ik kan

   tage

   nemen

   bog

   boek

   med

   mee

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”. jeg is “ik”, en kan is de tegenwoordige vorm van kunne, “kunnen”. Na een modaal werkwoord staat in het Deens de infinitief zonder at: Jeg kan læse = “Ik kan lezen”. kan verandert hier niet door het onderwerp; jeg geeft aan wie de handeling uitvoert. tage is hier de infinitief van tage. Als zelfstandig werkwoord kan het onder andere “nemen” betekenen. De tegenwoordige vorm is tager en de verleden vorm is tog. bog betekent “boek”. Het is een en-woord: en bog is “een boek”. De bepaalde vorm is bogen en het meervoud is bøger. In deze zin maakt en van bog een onbepaald enkelvoud; op zichzelf is en geen nadrukkelijk telwoord. med betekent hier “mee” en werkt als partikel bij tage. Samen vormen tage ... med een onderbroken constructie met de betekenis “iets meenemen”. Bijvoorbeeld: Jeg tager en paraply med. = “Ik neem een paraplu mee.” In de hele zin staat na Jeg kan de infinitief tage. en bog is wat wordt meegenomen, en med voegt het idee “mee” toe. Daarom betekent Jeg kan tage en bog med.: “Ik kan een boek meenemen.”

7. Vi kan læse der et stykke tid.

   We kunnen daar een tijdje lezen.

   Vi kan

   wij kunnen

   læse

   lezen

   der

   daar

   et stykke tid

   een tijdje

   Uitgebreide uitleg

   Vi kan betekent hier “wij kunnen”. vi is de eerste persoon meervoud: de spreker spreekt namens zichzelf en minstens één andere persoon. kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”). Na een modaal werkwoord zoals kan staat het volgende werkwoord in de infinitief zonder at. Voorbeeld: Vi kan vente. — “Wij kunnen wachten.” læse betekent hier “lezen”. Dit is de infinitief van læse; die vorm blijft na kan staan: kan læse = “kunnen lezen”. In een hoofdzin zonder modaal werkwoord kan een persoonsvorm een andere vorm hebben, bijvoorbeeld Vi læser. — “Wij lezen.” der betekent hier “daar” en verwijst naar een plaats die in de situatie als bekend wordt opgevat. In deze zin is de plaats niet nader benoemd; de vertaling bevestigt de plaatsbetekenis. Voorbeeld: Bogen ligger der. — “Het boek ligt daar.” et stykke tid is een vaste uitdrukking voor “een tijdje” of “en poos”. stykke is het zelfstandig naamwoord “stuk” en tid betekent “tijd”; samen krijgt de uitdrukking de tijdsbetekenis “een tijdje”. et is hier het onbepaalde lidwoord bij stykke, niet op zichzelf een expliciete telwaarde. Voorbeeld: Vi bliver her et stykke tid. — “Wij blijven hier een tijdje.” Samen vormen de delen Vi kan læse (“Wij kunnen lezen”), der (“daar”) en et stykke tid (“een tijdje”) de volledige betekenis: “We kunnen daar een tijdje lezen.” De modaliteit kan geeft de mogelijkheid aan, der geeft de plaats aan en et stykke tid geeft de duur aan.

8. Det ville være en dejlig pause.

   Dat zou een fijne pauze zijn.

   Det

   dat

   ville være

   zou zijn

   dejlig

   fijn

   pause

   pauze

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en staat als voornaamwoordelijk onderwerp. Het wijst in deze uiting op de bedoelde situatie of het bedoelde idee; de precieze referent wordt niet als zelfstandig naamwoord genoemd. Een bruikbaar patroon is Det ... wanneer zo’n situatie als onderwerp wordt aangewezen. ville være betekent hier “zou zijn”. ville is de verleden tijd van het Deense modale werkwoord ville (“willen”); in combinatie met de infinitief være (“zijn”) vormt het hier een hypothetische of voorwaardelijke betekenis. være blijft na een modaal werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Det ville være godt. — “Dat zou goed zijn.” dejlig betekent hier “fijn” of “aangenaam” en beschrijft pause. Het bijvoeglijk naamwoord is hier verbogen als common-gender enkelvoud na en: en dejlig pause. Bij een onzijdig enkelvoud is de vorm dejligt, en in de bepaalde vorm of het meervoud is de vorm doorgaans dejlige; bijvoorbeeld et dejligt øjeblik — “een fijn moment”. pause betekent “pauze”. De onbepaalde enkelvoudsvorm is en pause; de bepaalde vorm is pausen (“de pauze”). pause is hier dus het zelfstandig naamwoord dat door dejlig wordt beschreven. Het lidwoord en markeert de onbepaalde vorm, zonder op zichzelf een concrete hoeveelheid vast te leggen. Samen vormen de delen Det + ville være + en dejlig pause: “Dat zou een fijne pauze zijn.”