Een filmavond thuis | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Hvad med en film derhjemme?

   Zullen we thuis een film kijken?

   Hvad med

   wat dacht je van …?

   film

   film

   derhjemme

   thuis

   Uitgebreide uitleg

   Hvad med is een vaste manier om een voorstel te doen: “wat dacht je van …?” of “zullen we …?” Het is hier geen letterlijke vraag naar een onbekend ding. Het patroon Hvad med + zelfstandig naamwoord? is herbruikbaar. Voorbeeld: Hvad med en gåtur? — “Wat dacht je van een wandeling?” film betekent hier “film”. Het is een zelfstandig naamwoord met het onbepaalde lidwoord en: en film. In deze zin markeert en een onbepaalde enkelvoudige vorm; het stelt op zichzelf geen concreet aantal vast. De bepaalde vorm is filmen (“de film”), en het onbepaalde meervoud is film (“films”). derhjemme betekent “thuis” en functioneert als bijwoord van plaats. Het geeft hier de plaats aan waar het voorgestelde filmkijken zou plaatsvinden. Voorbeeld: Vi spiser derhjemme. — “We eten thuis.” Samen vormen Hvad med en film derhjemme? een voorstel om thuis een film te kijken: ongeveer “Wat dacht je van een film thuis?” De vaste Nederlandse vertaling maakt duidelijk dat Hvad med hier als voorstel voor een activiteit wordt opgevat; het werkwoord “kijken” staat niet afzonderlijk in de Deense zin, maar wordt door de context van het voorstel meegeleverd.

2. Det lyder hyggeligt og nemt.

   Dat klinkt leuk en makkelijk.

   Det lyder

   Dat klinkt

   hyggeligt

   gezellig, leuk

   og

   en

   nemt

   makkelijk

   Uitgebreide uitleg

   Det lyder betekent hier “dat klinkt”. lyder is de tegenwoordige tijd van lyde (“klinken”) en past bij het enkelvoudige det: det lyder. Deze combinatie gebruik je om een indruk of beoordeling te geven, bijvoorbeeld: Det lyder godt. — “Dat klinkt goed.” Det verwijst hier, in de context, naar het voorgestelde plan om thuis een film te kijken. hyggeligt betekent hier “leuk” of “gezellig”. De basisvorm is hyggelig; hyggeligt is de vorm bij een onzijdig enkelvoudig onderwerp zoals det. Het beschrijft dus hoe het voorgestelde plan klinkt, niet een zelfstandig genoemd persoon. Een vergelijkbaar voorbeeld is: Det er hyggeligt. — “Het is gezellig.” og verbindt twee gelijkwaardige beschrijvingen: “en”. Het tweede deel heeft dezelfde constructie als het eerste: hyggeligt og nemt. nemt betekent hier “makkelijk”. De basisvorm is nem; nemt is de onzijdige enkelvoudsvorm. De vorm hoort bij det, net als hyggeligt, en niet bij een apart zelfstandig naamwoord. Vergelijk: Det er nemt. — “Dat is makkelijk.” Samen vormt Det lyder hyggeligt og nemt de betekenis “Dat klinkt leuk en makkelijk.” De spreker beoordeelt daarmee het eerder voorgestelde plan als zowel gezellig/leuk als eenvoudig om te doen.

3. Lad os vælge en kort film.

   Laten we een korte film kiezen.

   Lad os

   laten we

   vælge

   kiezen

   en

   een

   kort

   kort

   film

   film

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste Deense aansporingsconstructie met de betekenis ‘laten we ...’. lad is hier de gebiedende wijs van lade, maar in deze combinatie gaat het niet om de gewone betekenis ‘laten’ of ‘achterlaten’ als zelfstandig werkwoord. os betekent ‘ons’ en maakt duidelijk dat de spreker zichzelf bij de voorgestelde handeling betrekt. Voorbeeld: Lad os gå. — ‘Laten we gaan.’ vælge betekent ‘kiezen’. Dit is de infinitief. Na lad os staat de infinitief voor de voorgestelde handeling: Lad os vælge ... — ‘Laten we ... kiezen’. Dezelfde vorm verschijnt bijvoorbeeld in Vi vil vælge en film. — ‘Wij willen een film kiezen.’ en is het onbepaalde lidwoord bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht. Hier kondigt het film aan; het drukt op zichzelf niet simpelweg het getal één uit. Het lidwoord moet bij het grammaticale geslacht en getal van het zelfstandig naamwoord passen. Voorbeeld: en bog — ‘een boek’; in het bepaalde enkelvoud wordt dat bogen — ‘het boek’. kort betekent hier ‘kort’ en beschrijft film. Bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke geslacht heeft het bijvoeglijk naamwoord deze vorm: en kort film. Voor een onzijdig enkelvoud blijft het bijvoeglijk naamwoord eveneens kort; in het meervoud wordt het korte: korte film — ‘korte films’. De vorm kort is dus hier de basisvorm, niet een vorm van film. film betekent ‘film’. Het is een zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht, zoals blijkt uit en film. Het bepaalde enkelvoud is filmen — ‘de film’, en het meervoud is film — ‘films’; het meervoud krijgt hier dus geen extra uitgang. Voorbeeld: Filmen er kort. — ‘De film is kort.’ Samen vormen de delen Lad os vælge en kort film. de aansporing ‘Laten we een korte film kiezen.’ De constructie Lad os geeft het gezamenlijke voorstel, vælge noemt de handeling, en en kort film is wat men wil kiezen.

4. Så kan vi blive færdige, før det bliver sent.

   Dan kunnen we klaar zijn voordat het laat wordt.

   Så kan vi

   Dan kunnen we

   blive

   worden

   færdige

   klaar

   før

   voordat

   bliver

   wordt

   sent

   laat

   Uitgebreide uitleg

   Så kan vi betekent hier “dan kunnen we”. så verwijst in deze zin naar een gevolg of volgende stap: “dan”. kan is de tegenwoordige tijd van kunne en drukt mogelijkheid of haalbaarheid uit. Na een modaal werkwoord staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at: vi kan blive = “we kunnen worden / blijven”. Het onderwerp vi betekent “wij/we”; de vorm verandert niet naar geslacht. blive is de infinitief van blive. In deze zin vormt het samen met færdige de betekenis “klaar worden” of, in deze context, “klaar zijn”. De infinitief komt na kan. Een bruikbaar patroon is kan + infinitief, bijvoorbeeld: Jeg kan komme. — “Ik kan komen.” færdige is de meervoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord færdig, “klaar”. De vorm is meervoud omdat hij bij vi (“we”) hoort: vi bliver færdige = “we worden klaar / we raken klaar”. In het enkelvoud staat bijvoorbeeld Jeg bliver færdig. — “Ik raak klaar.” Hier draagt færdige dus de vorm voor het meervoud; blive zelf verandert in deze infinitief niet voor persoon of getal. før is een onderschikkend voegwoord met de betekenis “voordat”. Het leidt de tijdsbepaling før det bliver sent in. Het verbindt de hoofdzin met een gebeurtenis die eerder nog niet moet zijn opgetreden. bliver is de tegenwoordige tijd van blive. Het betekent hier “wordt” in de combinatie det bliver sent: iets wordt laat. De tegenwoordige tijd kan in zo’n tijdsbepaling ook een toekomstige gebeurtenis uitdrukken. Na før blijft de woordvolgorde van deze bijzin herkenbaar: det staat vóór bliver. sent is de vorm van sen die hier bij het onpersoonlijke det hoort en betekent “laat”. In det bliver sent is det geen benoemde persoon of zaak, maar het grammaticale onderwerp van de weers- of tijdsaanduiding “het wordt laat”. Vergelijk: Det bliver mørkt. — “Het wordt donker.” Samen betekent Så kan vi blive færdige “Dan kunnen we klaar zijn / raken we klaar”. før det bliver sent betekent “voordat het laat wordt”. De volledige zin zegt dus: “Dan kunnen we klaar zijn voordat het laat wordt.” De formulering is neutraal en bruikbaar om een haalbaar plan of tijdslimiet aan te geven.

5. Jeg kan tage lidt frugt med.

   Ik kan wat fruit meenemen.

   Jeg kan

   ik kan

   tage … med

   meenemen

   lidt

   wat / een beetje

   frugt

   fruit

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”: Jeg is het eerste-persoon enkelvoudige pronomen. kan is de tegenwoordige vorm van kunne voor onder andere “ik”; het drukt hier mogelijkheid of bereidheid uit. Na kan staat het volgende werkwoord in de infinitief, zonder at: Jeg kan komme = “ik kan komen”. tage … med betekent hier “meenemen”. tage is de infinitief van tage (“nemen”), en med voegt het idee “mee” toe. De twee delen hoeven niet naast elkaar te staan: een object kan ertussen komen, zoals in tage en bog med = “een boek meenemen”. In deze zin staat het object lidt frugt tussen tage en med. lidt betekent hier “wat” of “een beetje” bij een niet-telbare hoeveelheid. Het verandert niet naar geslacht of meervoud in deze functie. Vergelijk lidt vand (“wat water”) met lidt frugt (“wat fruit”); voor telbare meervoudige dingen gebruik je doorgaans lidt niet op dezelfde manier, maar bijvoorbeeld nogle æbler (“en paar appels”). frugt betekent “fruit”. Het is hier een algemene hoeveelheid fruit, niet een benoemd aantal afzonderlijke stukken. Een bruikbaar contrast is en frugt (“een stuk fruit” of “een vrucht”, afhankelijk van de context) tegenover lidt frugt (“wat fruit”). Samen vormen de delen Jeg kan + tage … med + lidt frugt: “Ik kan wat fruit meenemen.” De spreker presenteert het meenemen als een mogelijkheid of aanbod; lidt frugt is wat wordt meegenomen, en med maakt duidelijk dat het om meenemen gaat.

6. En let snack ville være dejlig.

   Een lichte snack zou fijn zijn.

   let

   licht

   snack

   snack

   ville være

   zou zijn

   dejlig

   fijn

   Uitgebreide uitleg

   let betekent hier “licht” in de betekenis van een lichte snack. Het is de vorm bij een enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord; bij een enkelvoudig gemeenschappelijk woord blijft het in deze vorm, zoals in en let snack. In het meervoud en in de bepaalde vorm verschijnt meestal lette, bijvoorbeeld lette snacks. snack is hier een zelfstandig naamwoord voor een kleine hap of tussendoortje. Het is een gemeenschappelijk woord: en snack, met de onbepaalde vorm en snack en de bepaalde vorm snacken. Voorbeeld: Jeg spiser en snack. — “Ik eet een tussendoortje.” ville være vormt hier samen de voorwaardelijke of hypothetische betekenis “zou zijn”. ville is de verleden vorm van vil in deze constructie, en være is de infinitief. Het patroon ville + infinitief is herbruikbaar: Det ville hjælpe. — “Dat zou helpen.” Het is niet hetzelfde als een gewone toekomstige mededeling met vil: Det vil hjælpe. betekent “Dat zal helpen.” dejlig is een beschrijvend bijvoeglijk naamwoord met de betekenis “fijn” of “heerlijk”. Het staat hier in de vorm voor een enkelvoudig gemeenschappelijk zelfstandig naamwoord: en dejlig snack. Bij een onzijdig enkelvoud komt dejligt, en in het meervoud of de bepaalde vorm dejlige, bijvoorbeeld et dejligt måltid — “een heerlijke maaltijd” en den dejlige snack — “de heerlijke snack”. Samen vormen En let snack en ville være dejlig de zin “Een lichte snack zou fijn zijn.” En introduceert hier een niet nader bepaalde snack; het drukt op zichzelf geen specifiek aantal uit. De combinatie presenteert een lichte snack als een hypothetische of gewenste mogelijkheid, met ville være voor “zou zijn” en dejlig als beoordeling van die snack.

7. Skal jeg også tage te med?

   Zal ik ook thee meenemen?

   Skal jeg

   zal ik

   også

   ook

   tage … med

   meenemen

   te

   thee

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg bevat skal, de tegenwoordige tijd van skulle, en jeg (“ik”). In deze vraag vraagt de spreker of die iets zal doen. Jeg is de vorm voor de eerste persoon enkelvoud. Voorbeelden: Skal jeg komme? — “Zal ik komen?”; Skal jeg hjælpe? — “Zal ik helpen?” også betekent hier “ook”. Het voegt thee toe als een extra mogelijkheid of onderdeel van wat wordt meegenomen. tage ... med is een onderbroken constructie met de betekenis “meenemen”. Het waargenomen tage is de infinitief van het werkwoord tage (“nemen”); na het modale skal staat deze infinitief zonder extra uitgang. De tegenwoordige vorm zonder modaal is tager: Jeg tager en bog med. — “Ik neem een boek mee.” Med maakt in deze constructie duidelijk dat iets wordt meegenomen. Het voorwerp kan tussen beide delen staan. te betekent “thee”. Hier is het het voorwerp van tage ... med, dus datgene wat de spreker wil meenemen. Samen vormen de delen de vraag Skal jeg også tage te med?: “Zal ik ook thee meenemen?” De vraag combineert Skal jeg (“zal ik?”), også (“ook”) en de onderbroken constructie tage te med (“thee meenemen”).

8. Te ville også være dejligt.

   Thee zou ook fijn zijn.

   Te

   thee

   ville

   zou

   også

   ook

   være

   zijn

   dejligt

   fijn

   Uitgebreide uitleg

   Te betekent hier “thee”. Het is in deze zin het onderwerp. Het zelfstandig naamwoord te heeft dezelfde vorm in andere zinsposities; de hoofdletter komt hier door de positie aan het begin van de zin. In de voorafgaande zin verwijst te eveneens naar thee. ville drukt hier samen met het volgende werkwoord “zou” uit. ville + infinitief is een bruikbaar patroon voor een hypothetische of voorwaardelijke formulering: ville være = “zou zijn”. Voorbeeld: Det ville være godt. — “Dat zou goed zijn.” vil is een andere vorm; die kan in een andere context bijvoorbeeld “wil” of “zal” betekenen. også betekent “ook”. Het voegt een element toe aan iets dat al in de context aanwezig is, zonder dat dit woord op zichzelf vastlegt welk element dat is. Samen met de andere woorden draagt het bij aan de betekenis “zou ook fijn zijn”. være betekent “zijn” en staat hier in de infinitief. Na ville blijft het in deze basisvorm staan. Voorbeeld: Hun ville komme. — “Zij zou komen.” dejligt betekent hier “fijn” of “aangenaam”. Het is de onzijdige enkelvoudsvorm van het bijvoeglijk naamwoord dejlig. Een nuttige vormreeks is dejlig (basisvorm), dejligere (vergrotende trap: “fijner”) en dejligst (overtreffende trap: “fijnst”). In være dejligt staat het bijvoeglijk naamwoord als naamwoordelijk deel bij “zijn”; dejligt is dus een vorm van dejlig, niet van te. Samen vormen Te + ville ... være + også + dejligt de betekenis: “Thee zou ook fijn zijn.”