Een wandeling met vrienden plannen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Lad os gå en tur sammen.

   Laten we samen gaan wandelen.

   Lad os

   laten we

   gå

   gaan

   en tur

   een wandeling

   sammen

   samen

   Uitgebreide uitleg

   Lad os is een vaste Deense constructie om een voorstel te doen: “laten we …”. Lad is de gebiedende wijs van lade (“laten”), en os betekent “ons”. Na deze constructie volgt het werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Lad os spise. — “Laten we eten.” gå betekent hier “gaan” en verwijst in combinatie met en tur naar wandelen of een wandeling maken. De infinitief is gå; een veelvoorkomende tegenwoordige vorm is går. Voorbeeld: Vi går nu. — “We gaan nu.” en tur betekent hier “een wandeling”. Tur is een zelfstandig naamwoord met het onbepaalde lidwoord en; en tur kan in andere contexten ook een uitstapje of tocht betekenen. Het bijbehorende meervoud is ture. Voorbeeld: Vi tager en tur. — “We maken een uitstapje.” sammen betekent “samen”: de handeling wordt gezamenlijk uitgevoerd. Het is een bijwoord en verandert hier niet mee met de personen. Voorbeeld: Vi går sammen. — “We gaan samen.” Samen vormen de delen Lad os gå en tur sammen. de betekenis: “Laten we samen gaan wandelen.” De structuur is herbruikbaar als Lad os + infinitief + ...; sammen voegt eraan toe dat de betrokken personen de wandeling gezamenlijk maken.

2. En kort gåtur lyder godt.

   Een korte wandeling klinkt fijn.

   kort

   kort

   gåtur

   wandeling

   lyder

   klinkt

   godt

   goed; fijn

   Uitgebreide uitleg

   kort betekent hier “kort” en beschrijft gåtur. Dit is de vorm die bij een en-woord staat; bij een t-woord staat eveneens kort, terwijl het meervoud korte gebruikt. Voorbeeld: en kort pause — “een korte pauze”. gåtur is een zelfstandig naamwoord voor een wandeling of wandelingetje. Het is een samenstelling van gå (“gaan/lopen”) en tur (“tocht/uitstapje”); als geheel betekent het “wandeling”. Het meervoud is gåture. Voorbeeld: Vi tager en gåtur. — “We maken een wandeling.” lyder betekent hier “klinkt”. Het is de tegenwoordige tijd van lyde (“klinken”). In de tegenwoordige tijd blijft deze werkwoordsvorm bij verschillende personen hetzelfde; de persoon wordt dus niet afzonderlijk door lyder gemarkeerd. Voorbeeld: Det lyder interessant. — “Dat klinkt interessant.” godt betekent hier “goed” of, volgens de vertaling, “fijn”. In lyder godt is het een bijwoordelijke bepaling bij lyder: samen betekent de uitdrukking “klinkt goed” of “klinkt fijn”. Het is hier dus niet een bijvoeglijk naamwoord dat in de onzijdige vorm bij het zelfstandig naamwoord gåtur staat. De bijvoeglijke vormen zijn bijvoorbeeld god bij een en-woord, godt bij een t-woord en gode in het meervoud of bij een bepaald zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Det ser godt ud. — “Dat ziet er goed uit.” Samen vormen en kort gåtur en lyder godt de betekenis “Een korte wandeling klinkt fijn.” En kort gåtur is het onderwerp; lyder godt geeft aan dat dit als een goed of prettig idee klinkt. De zin is een bevestigende uitspraak in de tegenwoordige tijd.

3. Hvor skal vi mødes?

   Waar zullen we elkaar ontmoeten?

   Hvor

   waar

   skal vi

   zullen we

   mødes

   elkaar ontmoeten

   Uitgebreide uitleg

   Hvor betekent hier ‘waar’ en vraagt naar een plaats. Het is een vraagwoord; vergelijk hvornår (‘wanneer’) voor tijd en hvordan (‘hoe’) voor wijze. Voorbeeld: Hvor bor du? — ‘Waar woon je?’ skal vi bestaat uit de tegenwoordige vorm skal van skulle en het onderwerp vi (‘wij’). In deze vraag drukt skal een voorgestelde of afgesproken toekomstige handeling uit: ‘zullen wij …?’ Na skal staat het werkwoord in de infinitief. Voorbeeld: Skal vi gå nu? — ‘Zullen we nu gaan?’ mødes komt van møde (‘ontmoeten’). De vorm mødes geeft hier een wederzijdse ontmoeting aan: de betrokkenen ontmoeten elkaar. Het is dus niet møde met één persoon als lijdend voorwerp, maar de wederkerige vorm. Voorbeeld: Vi mødes klokken otte. — ‘We ontmoeten elkaar om acht uur.’ Samen vormt Hvor skal vi mødes? de vraag ‘Waar zullen we elkaar ontmoeten?’ Hvor vraagt naar de plaats, skal vi maakt er een voorstel of vraag over een toekomstige afspraak van, en mødes geeft aan dat de deelnemers elkaar ontmoeten. De formulering is neutraal en bruikbaar bij het afspreken.

4. For mig er indgangen til parken fin.

   Voor mij is de ingang van het park prima.

   For mig

   voor mij

   indgangen

   de ingang

   parken

   het park

   fin

   prima

   Uitgebreide uitleg

   For mig geeft hier het perspectief van de spreker aan: “voor mij”. Het Deense voorzetsel for betekent in deze combinatie “voor”, en mig is de vorm voor “mij” na een voorzetsel. Vergelijk: for dig = “voor jou”. indgangen betekent hier “de ingang”. De basisvorm is indgang (“ingang”); -en markeert in het Deens de bepaalde enkelvoudsvorm van dit woord: indgangen = “de ingang”. Een onbepaalde vorm is en indgang = “een ingang”. parken betekent “het park”. De basisvorm is park; -en markeert opnieuw de bepaalde enkelvoudsvorm: parken = “het park”. In indgangen til parken verbindt til de ingang met het park: “de ingang van het park” of letterlijk “de ingang naar het park”. fin betekent hier “prima” of “goed”. Als predicatief bij indgangen staat het in de vorm voor een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke geslacht. Een onbepaalde vorm met een onzijdig enkelvoudig woord kan bijvoorbeeld fint zijn, zoals in Det er fint. — “Dat is prima.” Samen betekent For mig er indgangen til parken fin: “Voor mij is de ingang van het park prima.” Eerst wordt het perspectief aangegeven met For mig; daarna volgt het werkwoord er, vervolgens het onderwerp indgangen til parken, en ten slotte de beschrijving fin. De zin zegt dus dat de ingang van het park volgens de spreker prima is.

5. Jeg sender dig en besked, før jeg går.

   Ik stuur je een bericht voordat ik vertrek.

   Jeg

   ik

   sender

   stuur

   dig

   jou

   besked

   bericht

   før

   voordat

   går

   vertrek

   Uitgebreide uitleg

   Jeg is het Deense persoonlijke voornaamwoord voor “ik” en staat hier als onderwerp. Het verwijst dus naar de afzender van de boodschap. sender is de tegenwoordige tijd van sende (“sturen”): jeg sender = “ik stuur”. In het Deens heeft de tegenwoordige tijd bij dit werkwoord geen aparte vorm voor de persoon: jeg sender, du sender en de sender. Voorbeeld: Jeg sender en e-mail. — “Ik stuur een e-mail.” dig is de objectsvorm van het Deense voornaamwoord voor “jij/je”: “jou/je”. Het staat hier als ontvanger van wat wordt gestuurd. De vorm dig markeert in deze zin dus niet het onderwerp, maar het meewerkend object bij sender. en besked betekent “een bericht”. besked is het zelfstandig naamwoord; de vorm en besked is onbepaald enkelvoud. Het lidwoord en geeft hier geen zelfstandig getelde hoeveelheid aan, maar markeert deze nominale vorm. Voorbeeld: Jeg læser en besked. — “Ik lees een bericht.” før betekent “voordat” en leidt hier een bijzin in die de tijd van de hoofdzin bepaalt. Het patroon is før + onderwerp + werkwoord: før jeg går = “voordat ik vertrek”. går is de tegenwoordige tijd van gå. Dat werkwoord kan in andere contexten “lopen/gaan” betekenen, maar in deze zin ondersteunt de vaste vertaling de betekenis “vertrekken”. Voorbeeld: Jeg går nu. — “Ik vertrek nu.” Samen vormen Jeg sender dig en besked en før jeg går de betekenis: “Ik stuur je een bericht voordat ik vertrek.” De hoofdzin zegt wie wat naar wie stuurt; de bijzin met før zegt dat dit vóór het vertrek gebeurt. In før jeg går is jeg opnieuw het onderwerp van de bijzin, en går staat opnieuw in de tegenwoordige tijd.

6. Det hjælper mig med at være der til tiden.

   Dat helpt me om op tijd te zijn.

   Det

   dat

   hjælper

   helpt

   mig

   me

   med at være

   om te zijn

   der

   daar

   til tiden

   op tijd

   Uitgebreide uitleg

   Det staat hier als onderwerp en wordt in de vaste vertaling weergegeven als “dat”. De zin identificeert niet zelfstandig waarnaar det verwijst; leer daarom vooral de vorm en de onderwerp-functie. Dezelfde vorm kan in andere zinnen ook een andere verwijzende of onpersoonlijke functie hebben. hjælper betekent hier “helpt”. Het is de tegenwoordige tijd van hjælpe (“helpen”): jeg hjælper = “ik help”, han/hun/det hjælper = “hij/zij/dat helpt”. De vorm hjælper draagt hier dus de tegenwoordige tijd; het onderwerp is Det. mig betekent “me” en is de objectvorm van jeg (“ik”). Na een werkwoord staat deze vorm bijvoorbeeld ook in Hun hjælper mig — “Zij helpt me.” Het is hier degene die hulp ontvangt, niet het onderwerp van hjælper. med at være vormt met hjælper het patroon hjælpe nogen med at + infinitief: iemand helpen om iets te doen. være is de infinitief van “zijn”; er is de tegenwoordige tijd van dit werkwoord. In dit patroon blijft het werkwoord na at in de infinitief: Han hjælper mig med at læse — “Hij helpt me om te lezen.” der betekent hier “daar” en levert de plaatscomponent van være der (“daar zijn”). De precieze plaats wordt in deze zin niet benoemd. Het is niet hetzelfde als det: det is hier het onderwerp, terwijl der de plaatscomponent levert. til tiden is de vaste uitdrukking voor “op tijd”. Het gaat om op het juiste of afgesproken moment aankomen of iets doen. Bijvoorbeeld: Jeg kommer til tiden — “Ik kom op tijd.” Samen betekent Det hjælper mig med at være der til tiden volgens de vaste vertaling: “Dat helpt me om op tijd te zijn.” In de doelzin staat bovendien der, dus de volledige opbouw maakt expliciet dat het om “daar op tijd zijn” gaat: Det (dat) + hjælper mig (helpt me) + med at være (om te zijn) + der (daar) + til tiden (op tijd).

7. Skal jeg tage vand med?

   Zal ik water meenemen?

   Skal jeg

   zal ik?

   tage

   nemen

   vand

   water

   med

   mee

   Uitgebreide uitleg

   Skal jeg betekent hier “zal ik?”. skal is de tegenwoordige vorm van skulle en drukt in deze vraag een voorstel of bereidheid uit. jeg betekent “ik”. In een Deense ja/nee-vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Skal jeg ...? is letterlijk opgebouwd als “zal ik ...?”. Een vergelijkbaar patroon is Skal vi gå? — “Zullen we gaan?” tage betekent hier “nemen” en staat in de infinitief na skal. De infinitief blijft na dit hulpwerkwoord onveranderd; skal draagt de persoonsvorm. tage kan in andere contexten ook “brengen” of “meenemen” weergeven, afhankelijk van de combinatie. Voorbeeld: Jeg skal tage bussen. — “Ik moet de bus nemen.” vand betekent “water”. Het is hier een stofnaam en krijgt geen meervoudsbetekenis. Het Deense zelfstandig naamwoord is onzijdig: et vand; de bepaalde vorm is vandet (“het water”). Voorbeeld: Jeg drikker vand. — “Ik drink water.” med betekent hier “mee” en hoort inhoudelijk bij tage: samen vormen tage ... med de herbruikbare betekenis “... meenemen”. Het partikel staat in deze zin na het zelfstandig naamwoord: tage vand med. Voorbeeld: Tag paraplyen med. — “Neem de paraplu mee.” Samen betekent Skal jeg tage vand med? “Zal ik water meenemen?”. De vraag gebruikt skal jeg om voor te stellen dat de spreker water meeneemt; tage ... med geeft de handeling “meenemen” aan, en vand is wat wordt meegenomen.

8. Tag nok med til dig selv.

   Neem genoeg mee voor jezelf.

   Tag … med

   meenemen

   nok

   genoeg

   til dig selv

   voor jezelf

   Uitgebreide uitleg

   Tag ... med is hier de gebiedende wijs van tage (“nemen”) met med erbij: neem iets mee. De gebiedende wijs richt zich in deze zin op één aangesproken persoon; het onderwerp “jij” staat er niet apart bij. In de vaste context gaat het om iets meenemen, maar het Deense patroon is breder. Voorbeeld: Tag en jakke med. — “Neem een jas mee.” nok betekent hier “genoeg”: de aangesproken persoon moet een voldoende hoeveelheid meenemen. Het is geen zelfstandig naamwoord en verandert niet mee met het soort of aantal dingen dat wordt meegenomen. Voorbeeld: Tag nok vand med. — “Neem genoeg water mee.” til dig selv bestaat uit til (“voor/naar”), dig (de objectvorm van het enkelvoudige “jij”) en selv (“zelf”). Samen betekent het hier “voor jezelf”. Selv benadrukt dat de bestemming of het voordeel bij diezelfde aangesproken persoon ligt. Voorbeeld: Køb noget til dig selv. — “Koop iets voor jezelf.” Samen geeft Tag nok med til dig selv. een aansporing: neem genoeg mee voor jezelf. De gebiedende wijs Tag opent de instructie, med maakt van “nemen” het meenemen, nok geeft de vereiste hoeveelheid aan en til dig selv geeft aan voor wie het meegenomen is.