Een tas ordenen | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Er mine briller i denne taske?

   Zit mijn bril in deze tas?

   Er

   zijn; zich bevinden

   mine

   mijn

   briller

   bril

   i

   in

   denne

   deze

   taske

   tas

   Uitgebreide uitleg

   Er is hier de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). In een ja/nee-vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Er ...? betekent hier “Zit/zijn ...?” In een mededelende zin staat de volgorde bijvoorbeeld Mine briller er .... mine betekent “mijn” bij een zelfstandig naamwoord in het meervoud. Het verwijst hier naar de spreker als bezitter en past bij briller, niet bij het grammaticale geslacht van taske. Vergelijk in het Deens: min bij een enkelvoudig en-woord, maar mine bij meervoud. briller betekent hier “bril”. De vorm is meervoud van brille; het Nederlands gebruikt in deze vertaling het enkelvoud “mijn bril”, maar het Deens gebruikt briller als meervoudsvorm. Een bruikbaar voorbeeld is: Mine briller ligger her. — “Mijn bril ligt hier.” i is het voorzetsel “in” en geeft hier de plaats binnen een ruimte of voorwerp aan. Het verandert niet om mee te gaan met het zelfstandig naamwoord. denne betekent “deze”. Het is hier een aanwijzend woord bij een enkelvoudig en-woord. In denne taske staat het vóór het zelfstandig naamwoord en wijst het de tas als nabij of als aangewezen voorwerp aan. Bij meervoud staat bijvoorbeeld disse tasker — “deze tassen”. taske betekent “tas”. Het is een enkelvoudig en-woord; de bepaalde vorm is tasken (“de tas”) en het meervoud is tasker (“tassen”). Samen bestaat de vraag uit de vraagvolgorde Er + bezitter en zelfstandig naamwoord (mine briller) + plaatsbepaling (i denne taske). De volledige betekenis is daarom: “Zit mijn bril in deze tas?” De vraag gaat over de plaats van de bril in de aangewezen tas.

2. De ligger i sidelommen.

   Die zitten in het zijvak.

   De

   die

   ligger

   zitten; bevinden zich

   i

   in

   sidelommen

   het zijvak

   Uitgebreide uitleg

   De betekent hier die en verwijst, in de gegeven context, naar briller (“bril”): dat woord is meervoud. De vorm de kan in het Deens zowel een persoonlijk voornaamwoord (“zij/ze”) als een aanwijzend voornaamwoord (“die”) zijn; hier past de aanwijzende betekenis bij de vaste vertaling. ligger is de tegenwoordige tijd van ligge, “liggen” of “zich bevinden”. Bij een meervoudig onderwerp blijft deze vorm hetzelfde: De ligger = “die bevinden zich”. Bij een plaats kan het Nederlands natuurlijker zitten gebruiken, zoals in de vaste vertaling, ook al is het Deense werkwoord letterlijk liggen. i is het voorzetsel “in” en geeft hier de plaats aan. sidelommen betekent “het zijvak”. Het woord bestaat uit side (“zij-/zijkant”) en lomme (“zak, vak”). De vorm sidelommen is de bepaalde enkelvoudsvorm: en sidelomme = “een zijvak”, sidelommen = “het zijvak”. De uitgang -en hoort dus bij het zelfstandig naamwoord, niet bij side. Samen vormen de delen De ligger i sidelommen: “Die zitten in het zijvak.” De zin zegt dat de genoemde meervoudige referent zich op die plaats bevindt. De tegenwoordige tijd beschrijft de huidige locatie.

3. Jeg har også brug for min notesbog.

   Ik heb mijn notitieboek ook nodig.

   Jeg

   ik

   har … brug for

   nodig hebben

   også

   ook

   min

   mijn

   notesbog

   notitieboek

   Uitgebreide uitleg

   Jeg betekent hier ik: de spreker verwijst naar zichzelf als onderwerp. Het is de Deense onderwerpsvorm; vergelijk Jeg læser. — Ik lees. har en brug for vormen samen de vaste Deense constructie at have brug for + iets: iets nodig hebben. Har is de tegenwoordige tijd van at have (hebben). Deze vorm verandert in de tegenwoordige tijd niet mee met de persoon: ook bij andere onderwerpen blijft het werkwoord har. Har alleen betekent in deze zin niet nodig hebben. Voorbeeld: Jeg har brug for hjælp. — Ik heb hulp nodig. også betekent ook. Hier voegt het de behoefte aan het notitieboek toe als iets dat eveneens nodig is. De plaats vóór min notesbog geeft aan dat ook op dat naamwoordelijke deel betrekking heeft. Voorbeeld: Jeg vil også have kaffe. — Ik wil ook koffie. min betekent mijn. Het bezittelijke woord verwijst grammaticaal naar het bezeten enkelvoudige woord notesbog, dat een gemeenschappelijk geslacht heeft; daarom staat hier min, niet de vorm voor een onzijdig enkelvoudig woord. Het markeert de relatie met de bezitter, niet een aantal. notesbog betekent notitieboek of schrift voor notities. Het is een zelfstandig naamwoord; het enkelvoud is en notesbog, met meervoud notesbøger. Het functioneert als één Deens woord. Voorbeeld: Min notesbog ligger her. — Mijn notitieboek ligt hier. Samen ontstaat de betekenis: Jeg har også brug for min notesbog. — Ik heb mijn notitieboek ook nodig. Jeg zegt wie de behoefte heeft, har brug for geeft de behoefte aan, min notesbog benoemt wat nodig is, en også voegt dit toe als iets dat eveneens nodig is. De zin is een gewone, neutrale formulering.

4. Den ligger under din paraply.

   Die ligt onder je paraplu.

   Den

   die

   ligger

   ligt

   under

   onder

   din

   je / jouw

   paraply

   paraplu

   Uitgebreide uitleg

   Den staat hier zelfstandig als voornaamwoord en betekent in deze zin “die”. Het is de vorm voor één enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht. De aangeleverde zin en vertaling leggen niet vast welk element het precies aanduidt. Vergelijk het patroon: den bij enkelvoudig gemeenschappelijk geslacht, det bij enkelvoudig onzijdig geslacht en de bij meervoud. ligger is de tegenwoordige tijd van ligge (“liggen”). Het beschrijft hier de locatie of toestand van het onderwerp: iets bevindt zich ergens. Voor een veranderingshandeling gebruik je bijvoorbeeld flytte (“verplaatsen”): Jeg flytter bogen betekent “Ik verplaats het boek”. under betekent “onder” en geeft hier de ruimtelijke verhouding aan: het onderwerp bevindt zich onder de paraplu. Het is een voorzetsel. din betekent “je/jouw” en staat vóór het zelfstandig naamwoord. De vorm din hoort bij één enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het gemeenschappelijk geslacht. Ter vergelijking: dit wordt gebruikt bij een enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord en dine bij meervoud. paraply betekent “paraplu”. Dit is de onbepaalde enkelvoudsvorm; het woord is van het gemeenschappelijk geslacht, wat ook de vorm din in din paraply verklaart. De bepaalde vorm is paraplyen, zoals in het volgende voorbeeld: Jeg flytter paraplyen — “Ik verplaats de paraplu.” Samen vormen Den + ligger het patroon “die ligt”. under din paraply betekent “onder je paraplu”. De volledige betekenis is daarom: “Die ligt onder je paraplu.”

5. Kan jeg flytte paraplyen?

   Kan ik de paraplu verplaatsen?

   Kan jeg

   kan ik …?

   flytte

   verplaatsen

   paraplyen

   de paraplu

   Uitgebreide uitleg

   Kan jeg betekent hier “kan ik …?”. kan is de tegenwoordige tijd van kunne (“kunnen”) en drukt mogelijkheid of toestemming uit. In een vraag staat het werkwoord vóór het onderwerp: Kan jeg ...? Het volgende werkwoord staat in de infinitief, zonder extra infinitiefmarkeerder. Voorbeeld: Kan jeg komme ind? — “Kan ik binnenkomen?” flytte betekent hier “verplaatsen” en is de infinitief van het werkwoord. Het kan een objectieve verplaatsing van iets uitdrukken, zoals in flytte stolen — “de stoel verplaatsen”. De vorm flytte blijft hier de infinitief na kan; de modaliteit zit in kan, niet in een vervoegde vorm van flytte. paraplyen betekent “de paraplu”. Het zelfstandig naamwoord is paraply (“paraplu”); -en maakt er de bepaalde enkelvoudsvorm van: paraplyen, “de paraplu”. Het achtervoegsel hoort dus bij het zelfstandig naamwoord, niet bij flytte. Samen vormen de delen de vraag Kan jeg flytte paraplyen?: “Kan ik de paraplu verplaatsen?” De spreker vraagt of die persoon toestemming of de mogelijkheid heeft om de genoemde paraplu te verplaatsen.

6. Læg den ved håndtaget, så den ikke er i vejen.

   Leg hem bij het handvat, zodat hij niet in de weg ligt.

   Læg

   leg neer

   den

   hem

   ved

   bij

   håndtaget

   het handvat

   så

   zodat

   den

   hij

   ikke

   niet

   i vejen

   in de weg

   Uitgebreide uitleg

   Læg is de gebiedende wijs van lægge (“neerleggen/leggen”). De vorm geeft hier een instructie aan een niet nader genoemde aangesprokene; het object volgt erna. Vergelijk: Læg bogen her. — “Leg het boek hier neer.” den is hier het objectpronomen (“hem/het”) voor een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke geslacht. In de gegeven context verwijst het naar paraplyen (“de paraplu”); de vorm staat vóór de plaatsbepaling. den kan in een andere zin ook naar een ander passend enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtswoord verwijzen, dus de vorm zelf benoemt geen specifiek voorwerp. ved betekent “bij” of “naast”, dus het geeft een plaats in de buurt van iets aan. Voorbeeld: Tasken står ved døren. — “De tas staat bij de deur.” håndtaget betekent “het handvat”. Het is de bepaalde vorm van håndtag (“handvat”): et håndtag is onbepaald enkelvoud, håndtaget bepaald enkelvoud. De uitgang -et hoort bij dit zelfstandig naamwoord; het is niet een aparte aanwijzer. så leidt hier een gevolg- of doelgevolgzin in: “zodat”. Het verbindt de handeling met het beoogde resultaat. Het tweede den is het onderwerp van de bijzin en verwijst in deze context naar dezelfde paraplu. Het is opnieuw de vorm voor een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijke geslacht, maar heeft hier een andere grammaticale rol dan het eerste den: eerst is het object van læg, daarna het onderwerp van er. ikke ontkent wat erop volgt of de hele bijzin: “niet”. In så den ikke er ... maakt het de betekenis “zodat hij/het niet ... is”. i vejen is een vaste uitdrukking voor “in de weg” of “hinderlijk geplaatst”. Voorbeeld: Stolen står i vejen. — “De stoel staat in de weg.” Samen betekent Læg den ved håndtaget letterlijk: “Leg hem/het bij het handvat.” så den ikke er i vejen voegt het beoogde resultaat toe: “zodat hij/het niet in de weg ligt.” De volledige instructie is dus: “Leg hem bij het handvat, zodat hij niet in de weg ligt.”

7. Jeg vil organisere tasken nu.

   Ik ga de tas nu ordenen.

   Jeg vil

   ik ga

   organisere

   ordenen

   tasken

   de tas

   nu

   nu

   Uitgebreide uitleg

   Jeg vil betekent hier dat de spreker van plan is iets te doen: “ik ga …” of “ik wil …”, afhankelijk van de context. Jeg is de eerste persoon enkelvoud (“ik”); vil is de tegenwoordige vorm van ville. In deze zin drukt vil een voornemen voor de nabije toekomst uit, niet alleen een wens. Na vil staat de infinitief zonder extra voorzetsel. Voorbeeld: Jeg vil læse. — “Ik ga lezen.” organisere is de infinitief “ordenen” of “organiseren”. De vorm blijft hier ongewijzigd omdat hij volgt op vil. Het werkwoord kan ook zonder vil in een gewone tegenwoordige-tijdzin verschijnen, bijvoorbeeld Jeg organiserer tasken. — “Ik orden de tas.” tasken betekent “de tas”. Het zelfstandige naamwoord is taske (“tas”); tasken is de bepaalde enkelvoudsvorm: taske → tasken. De uitgang -en maakt hier duidelijk dat het om een specifieke tas gaat, zonder dat de zin zegt hoeveel tassen er zijn. Voorbeeld: Jeg finder tasken. — “Ik vind de tas.” nu betekent “nu” en bepaalt het tijdstip van de handeling. Het kan doorgaans aan het einde van de zin staan, zoals hier, maar ook eerder voor nadruk: Nu vil jeg organisere tasken. — “Nu ga ik de tas ordenen.” Samen vormen de delen: Jeg vil + organisere + tasken + nu: “Ik ga de tas nu ordenen.” De spreker kondigt dus aan dat hij of zij van plan is de specifieke tas op dit moment te ordenen.

8. Så bliver det nemmere at finde ting.

   Dan wordt het makkelijker om dingen te vinden.

   Så

   dan

   bliver

   wordt

   det

   het

   nemmere

   makkelijker

   finde

   vinden

   ting

   dingen

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier “dan” en markeert een gevolg. In deze zin sluit het aan bij de voorafgaande context, zonder op zichzelf te zeggen dat de tas al georganiseerd is. bliver is de tegenwoordige tijd van blive, “worden”. De vorm komt voor bij verschillende personen, bijvoorbeeld jeg bliver, du bliver en det bliver. Hier drukt het een overgang naar een andere toestand uit. det is hier het onpersoonlijke onderwerp in de constructie det bliver ...: “het wordt ...”. Het verwijst hier niet noodzakelijk naar één zelfstandig naamwoord; de daaropvolgende infinitiefgroep maakt duidelijk wat gemakkelijker wordt. nemmere is de vergrotende trap van nem, “gemakkelijk”. De reeks is nem – nemmere – nemmest: gemakkelijk – gemakkelijker – gemakkelijkst. De uitgang -ere hoort bij het bijvoeglijk naamwoord nem, niet bij det. De zin zegt dat iets gemakkelijker wordt, zonder een specifiek genoemd alternatief aan te wijzen. finde is de infinitief van finde, “vinden”. Een bruikbaar patroon is det er nemt at ... / det bliver nemmere at ..., bijvoorbeeld: Det er nemt at læse. — “Het is gemakkelijk om te lezen.” ting betekent hier “dingen”. Het is, volgens de vaste vertaling, de meervoudsvorm van en ting; die meervoudsvorm blijft ting zonder extra uitgang. Het enkelvoud staat bijvoorbeeld in en ting — “een ding”. Samen vormen Så bliver det nemmere at finde ting de betekenis “Dan wordt het gemakkelijker om dingen te vinden”. Så markeert het gevolg, bliver drukt de overgang uit, en det ... nemmere at finde ting benoemt de activiteit die gemakkelijker wordt. De voorafgaande zin geeft als context dat de spreker de tas nu wil ordenen; deze zin zegt vervolgens dat het vinden van dingen gemakkelijker wordt, zonder te beweren dat het ordenen al voltooid is.