Een tas klaarmaken | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Kan vi se, om min taske er klar?

   Kunnen we kijken of mijn tas klaar is?

   Kan vi

   kunnen we

   se

   kijken

   om

   of

   min

   mijn

   taske

   tas

   er

   is

   klar

   klaar

   Uitgebreide uitleg

   Kan vi vormt hier de vraagconstructie “kunnen we …?”. kan is de tegenwoordige tijd van kunne en is een modaal werkwoord; daarna staat het volgende werkwoord zonder at. vi is het onderwerp “we”. Voorbeeld: Kan vi gå? = Kunnen we gaan? se betekent hier “kijken” of “zien”. Na een modaal werkwoord zoals kan blijft het de infinitief zonder at: Kan vi se? = Kunnen we kijken? om leidt hier een indirecte ja-neevraag in en betekent “of”. Het is dus niet het voorwaardelijke “als”; daarvoor wordt bijvoorbeeld hvis gebruikt. Voorbeeld: Jeg ved ikke, om hun kommer. = Ik weet niet of ze komt. min is een bezittelijk voornaamwoord voor één bezitter en een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtwoord. Het verwijst hier naar de bezitter “mijn” en past grammaticaal bij taske, niet bij het geslacht van de bezitter. De belangrijke vormen zijn min bij een en-woord, mit bij een et-woord en mine bij het meervoud: min bog, mit hus, mine bøger. taske betekent “tas”. Het is een enkelvoudig onbepaald zelfstandig naamwoord van het en-type: en taske. In de combinatie met min staat geen afzonderlijk lidwoord: min taske = mijn tas. De bepaalde vorm is tasken = de tas. er is de tegenwoordige tijd van være, “zijn”. De vorm er verandert in het Deens niet naar persoon of getal; hier wordt hij met “is” vertaald omdat min taske het enkelvoudige onderwerp is. Voorbeeld: De er hjemme. = Zij zijn thuis. klar betekent hier “klaar”. Het bijvoeglijk naamwoord heeft in het Deens onder meer de vormen klar bij een en-woord in het enkelvoud, klart bij een et-woord in het enkelvoud en klare bij meervoud of bepaalde vormen: tasken er klar, svaret er klart, tingene er klare. In deze zin is klar dus afgestemd op het en-woord taske. Voorbeeld: Maden er klar. = Het eten is klaar. Samen vormen Kan vi se en om de vraag “Kunnen we kijken of …?”. De ingebedde zin is min taske er klar: eerst staat het onderwerp “mijn tas”, daarna het werkwoord “is” en vervolgens het predicatieve bijvoeglijk naamwoord “klaar”. De volledige betekenis is daarom: “Kunnen we kijken of mijn tas klaar is?”

2. Læg de vigtige ting på bordet først.

   Leg de belangrijke dingen eerst op tafel.

   Læg

   leg neer; plaats

   de

   de

   vigtige

   belangrijke

   ting

   dingen

   på

   op

   bordet

   de tafel

   først

   eerst

   Uitgebreide uitleg

   Læg is hier de gebiedende wijs van lægge (“neerleggen”, “plaatsen”). Bij dit werkwoord valt in de gebiedende wijs de uitgang van het infinitief weg: lægge → læg. Vergelijk ligge (“liggen”): Læg bogen på bordet is een opdracht om de handeling uit te voeren, terwijl Bogen ligger på bordet een toestand beschrijft. de is hier het bepalende woord in de vigtige ting: “de belangrijke dingen”. In deze zin is het niet het persoonlijke voornaamwoord “zij”. vigtige is de meervouds- en bepaalde vorm van vigtig (“belangrijk”). De vorm past bij ting in deze meervoudige naamwoordgroep. Vergelijk en vigtig ting (“een belangrijk ding”) met de vigtige ting (“de belangrijke dingen”). ting betekent hier “dingen”. Het enkelvoud en het onbepaalde meervoud hebben dezelfde vorm: en ting (“een ding”), flere ting (“meerdere dingen”). De bepaalde vormen zijn tingen (“het ding”) en tingene (“de dingen”). på betekent hier “op” en geeft de plaats aan waar iets neergelegd moet worden. Het verschilt van i (“in”): på bordet betekent “op de tafel”, terwijl i tasken “in de tas” betekent. bordet is de bepaalde enkelvoudsvorm van bord (“tafel”): et bord → bordet. De uitgang -et markeert hier bepaaldheid, dus “de tafel” in plaats van “een tafel”. først betekent “eerst” en geeft aan dat deze handeling vóór een andere, niet nader genoemde handeling of stap komt. Het legt niet vast wat die volgende handeling is. Samen vormt Læg de vigtige ting på bordet først een bevel: leg de belangrijke dingen eerst op tafel. Læg geeft de opdracht, de vigtige ting is wat verplaatst moet worden, på bordet is de plaats waar het terecht moet komen en først geeft de volgorde aan. De natuurlijke Nederlandse vertaling is: “Leg de belangrijke dingen eerst op tafel.”

3. Min telefon er i forlommen.

   Mijn telefoon zit in het voorvak.

   Min

   mijn

   telefon

   telefoon

   er i

   zit in

   forlommen

   het voorvak

   Uitgebreide uitleg

   Min betekent hier “mijn” en staat bij telefon. Het is een bezittelijk voornaamwoord dat het bezit uitdrukt. In het Deens past de vorm zich aan het zelfstandig naamwoord aan: min wordt gebruikt bij een en-woord, mit bij een et-woord en mine bij meervoud. Voorbeeld: min bog = “mijn boek”, maar mit hus = “mijn huis”. telefon betekent hier “telefoon”. De basisvorm is telefon; het is een en-woord. De bepaalde enkelvoudsvorm is telefonen (“de telefoon”) en het meervoud is telefoner (“telefoons”). In deze zin staat de onbepaalde vorm na min, omdat het bezit al met min wordt aangeduid. er i geeft aan dat iets zich op een bepaalde plaats bevindt: letterlijk “is in”, hier natuurlijk vertaald als “zit in”. er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”); de vorm blijft in het Deens gelijk voor verschillende personen en aantallen. i is het voorzetsel “in”. Voorbeeld: Bogen er i tasken. = “Het boek zit in de tas.” forlommen betekent “het voorvak”. De basisvorm is forlomme (“voorvak”); forlommen is de bepaalde enkelvoudsvorm, met de betekenis “het voorvak” of “het specifieke voorvak”. Het woord is opgebouwd uit for- (“voor-”) en lomme (“zak/vak”), maar de vorm die in de zin staat is één zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Nøglen er i forlommen. = “De sleutel zit in het voorvak.” Samen vormen de delen Min telefon (“mijn telefoon”), er i (“zit in”) en forlommen (“het voorvak”). De hele zin betekent dus: “Mijn telefoon zit in het voorvak.”

4. Hvor lagde du dine nøgler?

   Waar heb je je sleutels gelegd?

   Hvor

   waar

   lagde

   legde

   du

   je

   dine

   je

   nøgler

   sleutels

   Uitgebreide uitleg

   Hvor betekent hier ‘waar’ en vraagt naar een plaats. Het staat aan het begin van deze vraag. Vergelijk hvor in een korte vraag als Hvor er telefonen? — ‘Waar is de telefoon?’ lagde is de verleden tijd van lægge, ‘leggen’ of ‘plaatsen’. De vorm beschrijft hier een handeling in het verleden: de sleutels ergens neerleggen. De basisreeks is lægge – lagde – lagt (‘leggen’ – ‘legde’ – ‘gelegd’). Lægge is transitief: er wordt iets ergens geplaatst. Dat verschilt van ligge (‘liggen’), dat een toestand of plaats beschrijft, zoals in de volgende zin: De ligger ved siden af min telefon. — ‘Ze liggen naast mijn telefoon.’ du is het persoonlijke voornaamwoord voor één aangesproken persoon: ‘je/jij’. Het is hier het onderwerp van de vraag en degene die de sleutels heeft neergelegd. dine betekent ‘je’ als bezittelijk woord vóór een meervoudig zelfstandig naamwoord. Het verwijst hier naar de aangesproken persoon en past zich aan het meervoud van nøgler aan. In het Deens contrasteert din met een enkelvoudig zelfstandig naamwoord en dine met een meervoudig zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld din nøgle (‘je sleutel’) tegenover dine nøgler (‘je sleutels’). nøgler betekent ‘sleutels’. Het is het meervoud van nøgle (‘sleutel’). Het meervoud is hier onbepaald: nøgler betekent ‘sleutels’, terwijl nøglerne ‘de sleutels’ betekent. Samen vormt Hvor lagde du dine nøgler? de vraag ‘Waar heb je je sleutels gelegd?’ Hvor vraagt naar de plaats, lagde plaatst de handeling in het verleden, du is de handelende persoon, en dine nøgler is wat die persoon heeft neergelegd. De context lokaliseert ze vervolgens naast de telefoon.

5. De ligger ved siden af min telefon.

   Ze liggen naast mijn telefoon.

   De

   ze

   ligger

   liggen

   ved siden af

   naast

   min

   mijn

   telefon

   telefoon

   Uitgebreide uitleg

   De betekent hier “ze” en is de meervoudige persoonlijke vorm voor personen of dingen. De precieze referenten worden in deze zin niet benoemd; de vorm zegt alleen dat het om meerdere entiteiten gaat. Vergelijk als leerpatroon: de ligger ... betekent “ze liggen ...”, terwijl den ligger ... in het Deens “hij/zij/het ligt ...” betekent. ligger is de tegenwoordige tijd van ligge, “liggen”. Het werkwoord beschrijft hier de positie van meerdere dingen; de meervoudsvorm de bepaalt niet dat het werkwoord een aparte meervoudsuitgang krijgt: de ligger is de gewone combinatie. Voor één ding gebruik je bijvoorbeeld den ligger of det ligger, afhankelijk van het grammaticale geslacht van het zelfstandig naamwoord. Voorbeeld: Bogen ligger på bordet. — “Het boek ligt op de tafel.” ved siden af is een vaste voorzetseluitdrukking met de betekenis “naast”. Het benoemt een positie aan de zijkant van iets. Een bruikbaar patroon is X ligger ved siden af Y — “X ligt naast Y”. Voorbeeld: Nøglerne ligger ved siden af døren. — “De sleutels liggen naast de deur.” min betekent hier “mijn” en hoort bij het enkelvoudige zelfstandig naamwoord telefon. In het Deens hangt de vorm van het bezittelijk woord af van getal en grammaticaal geslacht van het bezeten zelfstandig naamwoord: min bij een enkelvoudig en-woord, mit bij een enkelvoudig et-woord en mine bij het meervoud. Het is dus de vorm van min die hier de bezitsrelatie uitdrukt; het betekent niet op zichzelf “één”. Voorbeeld: min bog, “mijn boek”, maar mit hus, “mijn huis”. telefon betekent “telefoon”. Het is hier een enkelvoudig zelfstandig naamwoord; de combinatie min telefon betekent “mijn telefoon”. Het meervoud is telefoner, zoals in mine telefoner — “mijn telefoons”. Samen vormen de delen De ligger (“ze liggen”), ved siden af (“naast”) en min telefon (“mijn telefoon”) de volledige betekenis: “Ze liggen naast mijn telefoon.” De zin beschrijft dus de locatie van meerdere dingen ten opzichte van de telefoon.

6. Har du også brug for din vandflaske?

   Heb je ook je waterfles nodig?

   Har du

   heb je

   også

   ook

   brug for

   nodig / behoefte aan

   din

   je/jouw

   vandflaske

   waterfles

   Uitgebreide uitleg

   Har du vormt hier een ja-neevraag: har is de tegenwoordige tijd van have, en du betekent “je”. In deze Deense vraag staat het vervoegde werkwoord vóór het onderwerp: Har du ...? betekent “Heb je ...?”. Herbruikbaar patroon: Har du tid? — “Heb je tijd?” også betekent hier “ook”. Het voegt de bedoelde overeenkomst of extra mogelijkheid toe aan de vraag. De precieze nadruk hangt van de context af; in deze vaste vertaling hoort het bij “ook nodig hebben”. brug for betekent hier “nodig” of “behoefte aan”. Met het werkwoord have vormt het de vaste verbinding have brug for + iets, met de betekenis “iets nodig hebben”. Het woord brug kan in andere combinaties ook “gebruik” betekenen, maar die betekenis geldt hier niet. Voorbeeld: Jeg har brug for hjælp. — “Ik heb hulp nodig.” din betekent “je/jouw” en drukt bezit uit. Hier verwijst het, volgens de vaste vertaling, naar de waterfles van de aangesprokene. din staat bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord van het Deense gemeenschappelijke geslacht, zoals vandflaske; bij een enkelvoudig onzijdig zelfstandig naamwoord staat dit, en bij meervoud staat dine. Voorbeelden: din telefon — “je telefoon”; dit hus — “je huis”; dine bøger — “je boeken”. vandflaske is een samenstelling van vand (“water”) en flaske (“fles”). Het is één zelfstandig naamwoord en noemt hier het voorwerp waarvoor de aangesprokene mogelijk behoefte heeft. Samen vormen de delen de vraag Har du også brug for din vandflaske?: “Heb je ook je waterfles nodig?” Har du maakt er een vraag over de aangesprokene van, også voegt “ook” toe, en brug for din vandflaske benoemt datgene waaraan mogelijk behoefte is.

7. Ja, den er allerede i hovedrummet.

   Ja, die zit al in het hoofdvak.

   Ja

   ja

   den er

   die is

   allerede

   al

   hovedrummet

   het hoofdvak

   Uitgebreide uitleg

   Ja bevestigt de voorafgaande vraag. Het is een zelfstandig bevestigend antwoord en staat aan het begin van de zin. den er bestaat hier uit een aanwijzend/derde-persoons voornaamwoord en de tegenwoordige vorm van være (“zijn”). Den verwijst in deze context naar de waterfles uit de vorige zin; de Nederlandse vertaling maakt die verwijzing expliciet als “die”. Den is de vorm voor een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtswoord; het voornaamwoord zelf draagt hier dus geen meervoud aan. Er is de tegenwoordige tijd van være. Voorbeeld: Den er her. — “Die is hier.” allerede betekent “al” en geeft aan dat de genoemde toestand op dit moment al geldt. Het staat vóór de plaatsbepaling. Voorbeeld: Hun er allerede hjemme. — “Zij is al thuis.” hovedrummet betekent hier “het hoofdvak”. Het is de bepaalde vorm van hovedrum: hovedrum = “hoofdvak”, hovedrummet = “het hoofdvak”. De uitgang -et hoort bij dit onzijdige zelfstandig naamwoord en markeert hier de bepaaldheid; hij is niet een aparte vertaling voor “het”. In de zin staat het na i, de plaatsaanduiding: i hovedrummet = “in het hoofdvak”. Samen betekent den er allerede i hovedrummet: “die zit al in het hoofdvak”. De Deense zin gebruikt letterlijk het werkwoord “zijn” voor de locatie; de Nederlandse vertaling gebruikt natuurlijk “zitten” voor een voorwerp. De volledige uitspraak is dus: “Ja, die zit al in het hoofdvak.”

8. Så har du det, du skal bruge.

   Dan heb je wat je nodig hebt.

   Så

   dan

   har

   hebben

   det

   datgene / het

   skal bruge

   nodig hebben

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier dan. Het sluit aan op de voorafgaande situatie en leidt de gevolgtrekking in deze zin in. In andere zinnen kan så ook bijvoorbeeld zo betekenen; hier past dan bij de vaste vertaling. har is de tegenwoordige vorm van have (“hebben”). Deze vorm verandert in het Deens niet met de persoon: jeg har, du har en de har. Hier vormt har samen met du de betekenis “je hebt”. det is een onzijdig enkelvoudig voornaamwoord. In det, du skal bruge verwijst het naar datgene wat door de daaropvolgende bijzin wordt omschreven. De vaste vertaling geeft dat weer met wat; het concrete voorwerp wordt niet afzonderlijk genoemd. skal bruge bestaat uit skal, de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord skulle, en bruge, de infinitief van bruge (“gebruiken”). In du skal bruge betekent deze combinatie hier “nodig hebben”. De combinatie kan buiten deze zin ook letterlijker “moeten gebruiken” of “zullen gebruiken” betekenen; de bedoelde betekenis hier blijkt uit de vaste vertaling en de context. Samen vormen de delen Så har du det en du skal bruge. De hoofdzin staat voorop; de bijzin na de komma specificeert wat det is. De hele zin betekent: Dan heb je wat je nodig hebt.