Waardevolle spullen veilig in een tas bewaren | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Hvor skal jeg lægge min pung?

   Waar moet ik mijn portemonnee doen?

   Hvor

   waar

   skal jeg

   moet ik

   lægge

   neerleggen; doen

   min

   mijn

   pung

   portemonnee

   Uitgebreide uitleg

   Hvor betekent hier “waar” en vraagt naar een plaats. Het is het Deense vraagwoord voor plaats; vergelijk bijvoorbeeld Hvor bor du? — “Waar woon je?” skal jeg bevat skal en het onderwerp jeg: samen betekent dit hier “moet ik”. Skal kan ook een geplande handeling uitdrukken, maar in deze zin gaat het om wat de spreker moet doen. In een gewone mededelende hoofdzin staat het onderwerp meestal vóór het werkwoord: Jeg skal lægge den her. — “Ik moet hem hier neerleggen.” lægge betekent hier “neerleggen” of “ergens doen/leggen”. Het is de infinitief na skal; daarom verandert het werkwoord hier niet door jeg. Een belangrijk contrast is lægge tegenover ligge: lægge beschrijft het plaatsen van iets, terwijl ligge beschrijft dat iets ergens ligt. Voorbeeld: Jeg lægger bogen på bordet. — “Ik leg het boek op tafel.” min betekent “mijn” en staat hier bij pung. Het is de bezittelijke vorm voor één bezitter bij een enkelvoudig en-woord. Bij een t-woord is de vorm mit, zoals in mit hus — “mijn huis”; bij meervoud staat mine, zoals in mine bøger — “mijn boeken”. pung betekent “portemonnee”. Het is een zelfstandig naamwoord; het bepaalde enkelvoud is pungen — “de portemonnee”. De vorm pung is hier een enkelvoudige onbepaalde vorm, maar in combinatie met min verwijst de hele woordgroep naar een specifieke portemonnee: “mijn portemonnee”. Samen betekent Hvor skal jeg lægge min pung?: “Waar moet ik mijn portemonnee neerleggen?” De vraag heeft de volgorde vraagwoord + werkwoord + onderwerp (Hvor skal jeg), gevolgd door de infinitiefgroep lægge min pung. In het volgende contextvoorbeeld verwijst den volgens de gegeven vertaling naar de portemonnee; de oorspronkelijke vraag noemt die echter rechtstreeks met min pung.

2. Opbevar den i inderlommen.

   Houd hem in de binnenzak.

   Opbevar

   bewaar

   den

   hem

   i

   in

   inderlommen

   de binnenzak

   Uitgebreide uitleg

   Opbevar is de gebiedende wijs van opbevare (“bewaren”, “opbergen”). De vorm geeft hier een instructie: bewaar iets. In een neutrale mededeling staat bijvoorbeeld Jeg opbevarer nøglen her. — “Ik bewaar de sleutel hier.” den is hier het Deense objectpronomen voor één referent van het den-type, en betekent in deze zin “hem”. Met de gegeven context verwijst het naar de portemonnee uit de vorige zin. Het pronomen staat vóór de plaatsbepaling en is het voorwerp van opbevar. i betekent “in” en leidt hier de plaats aan waar iets wordt opgeborgen. Het is dezelfde korte voorzetselvorm in bijvoorbeeld Nøglen er i skuffen. — “De sleutel ligt in de lade.” inderlommen betekent “de binnenzak”. Het is de bepaalde enkelvoudsvorm van inderlomme: inderlomme = “binnenzak”, inderlommen = “de binnenzak”. Het achtervoegsel -en markeert hier bepaaldheid; het is geen apart woord voor “de”. Samen vormt Opbevar den i inderlommen. de instructie: “Bewaar hem in de binnenzak.” De opbouw is gebiedende wijs + objectpronomen + plaatsvoorzetsel + bepaalde plaats: berg het genoemde voorwerp op in de binnenzak.

3. Er forlommen sikker?

   Is de voorzak veilig?

   Er

   is

   forlommen

   de voorzak

   sikker

   veilig

   Uitgebreide uitleg

   Er is hier de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). In een ja/nee-vraag staat dit werkwoord vóór het onderwerp: Er ...? betekent “Is ...?” In een mededelende zin staat dezelfde combinatie in de andere volgorde: Forlommen er sikker. forlommen betekent hier “de voorzak”. Het is de bepaalde vorm van forlomme (“voorzak”): forlomme → forlommen. De uitgang -en markeert hier een bepaald zelfstandig naamwoord van het en-woordtype. Het woord is een samenstelling met for- (“voor-”) en lomme (“zak”), maar forlommen als geheel is de vorm die in deze zin wordt gebruikt. sikker betekent hier “veilig”. Het is het bijvoeglijk naamwoord dat de voorzak beschrijft. In deze predicatieve positie volgt het de vorm van het onderwerp: bij een enkelvoudig en-woord staat sikker; bij een neuter-woord staat bijvoorbeeld sikkert, en bij meervoud staat sikre. Voorbeeld: Lommen er sikker. — “De zak is veilig.” Samen vormen de delen de ja/nee-vraag Er forlommen sikker?: “Is de voorzak veilig?” Er staat vooraan om de vraag te vormen, forlommen is waarover gevraagd wordt en sikker beschrijft de eigenschap waarnaar gevraagd wordt.

4. Inderlommen er mere sikker.

   De binnenzak is veiliger.

   Inderlommen

   de binnenzak

   er

   is

   mere sikker

   veiliger

   Uitgebreide uitleg

   Inderlommen betekent hier “de binnenzak”. Het is een samengesteld Deens zelfstandig naamwoord: inder- betekent “binnenste/binnen-” en lomme betekent “zak”. De uitgang -en markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm: en lomme = “een zak”, lommen = “de zak”. er is de tegenwoordige tijd van at være (“zijn”). Het verbindt het onderwerp met de beschrijving die erop volgt. Voorbeeld: Lommen er sikker. — “De zak is veilig.” mere sikker betekent hier “veiliger”. sikker is de basisvorm (“veilig”); met mere wordt de vergrotende trap gevormd: mere sikker = “veiliger”, letterlijk “meer veilig”. De vergelijking wordt in deze context ondersteund door de eerdere vraag over de voorzak. Voorbeeld: Denne lomme er mere sikker. — “Deze zak is veiliger.” Samen vormt de zin: Inderlommen er mere sikker. — “De binnenzak is veiliger.”

5. Jeg kan lukke lynlåsen.

   Ik kan de rits sluiten.

   Jeg kan

   ik kan

   lukke

   sluiten

   lynlåsen

   de rits

   Uitgebreide uitleg

   Jeg kan betekent hier “ik kan”. Jeg is het persoonlijke voornaamwoord voor de eerste persoon enkelvoud. kan is de tegenwoordige vorm van het modale werkwoord kunne; deze vorm blijft bij verschillende onderwerpen gelijk. Na kan staat in het Deens een infinitief zonder at: Jeg kan lukke = “ik kan sluiten”. lukke betekent hier “sluiten”. Dit is de infinitiefvorm. Het werkwoord kan ook gebruikt worden voor bijvoorbeeld het sluiten van een deur of tas. Voorbeeld: Jeg lukker døren. — “Ik sluit de deur.” Hier is lukker de tegenwoordige vorm, terwijl na kan de infinitief lukke blijft staan. lynlåsen betekent “de rits”. De basisvorm is lynlås (“rits”); -en markeert hier de bepaalde enkelvoudsvorm: lynlåsen = “de rits”. Het woord lynlås heeft gemeenschappelijk geslacht, waardoor deze bepaalde vorm op -en eindigt. Samen vormen de delen Jeg kan lukke lynlåsen de betekenis “Ik kan de rits sluiten.” Het patroon is: onderwerp + modaal werkwoord + infinitief + bepaald zelfstandig naamwoord. De vaste vertaling maakt duidelijk dat kan hier “kan” uitdrukt en dat lynlåsen naar de rits verwijst.

6. Så burde den være sikker.

   Dat zou hem veilig moeten houden.

   Så

   dan; dus

   burde

   zou moeten

   den

   die; het

   være

   zijn

   sikker

   veilig

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier vooral “dan” en markeert een gevolgtrekking. Voorbeeld: Så går vi. — “Dan gaan we.” burde betekent “zou moeten”. Het is de vorm van bør in een niet-tegenwoordige of voorwaardelijk klinkende formulering; de vorm hoeft hier niet letterlijk naar verleden tijd te verwijzen. Met een infinitief geeft het een verwachting of gewenste uitkomst aan: Det burde virke. — “Het zou moeten werken.” den is een Deens enkelvoudig voornaamwoord of aanwijzend woord voor een referent van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht. De vorm zegt op zichzelf niet dat de referent natuurlijk mannelijk is. Wijs op basis van deze zin alleen geen specifiek antecedent aan. være is de infinitief van at være, “zijn”. Na een modaal werkwoord zoals burde staat deze infinitief zonder persoonsuitgang: burde være betekent “zou moeten zijn”. Voorbeeld: Hun burde være hjemme. — “Ze zou thuis moeten zijn.” sikker betekent hier “veilig”. Dit is de vorm van een bijvoeglijk naamwoord bij een enkelvoudige referent van het gemeenschappelijke grammaticale geslacht. De relevante vormen zijn sikker voor gemeenschappelijk enkelvoud, sikkert voor onzijdig enkelvoud en sikre voor meervoud of een bepaalde vorm. In andere contexten kan sikker ook “zeker” betekenen, maar hier ondersteunt de vaste vertaling de betekenis “veilig”. Samen betekent Så burde den være sikker ongeveer: “Dan zou die veilig moeten zijn.” De meegeleverde vertaling gebruikt “hem veilig moeten houden”, maar het Deense være sikker betekent letterlijk “veilig zijn”; het zegt niet expliciet “veilig houden”.

7. Min telefon er også derinde.

   Mijn telefoon zit daar ook in.

   Min

   mijn

   telefon

   telefoon

   er

   is / zit

   også

   ook

   derinde

   daarbinnen

   Uitgebreide uitleg

   Min betekent hier “mijn” en drukt de eerste persoon enkelvoud als bezitter uit. De vorm hangt in het Deens af van het zelfstandig naamwoord: min bij een enkelvoudig gemeenschappelijk-geslachtwoord, mit bij een enkelvoudig onzijdig woord en mine bij meervoud. Omdat telefon een gemeenschappelijk-geslachtwoord is, staat hier min. Voorbeeld: Min bog er her. — “Mijn boek is hier.” telefon is het zelfstandig naamwoord “telefoon”. Het meervoud is telefoner. Voorbeeld: Jeg har en telefon. — “Ik heb een telefoon.” er is de tegenwoordige tijd van være (“zijn”). Bij een plaatsaanduiding kan het in het Nederlands, afhankelijk van de situatie, natuurlijk worden weergegeven als “is” of “zit”; in deze zin gaat het om de locatie van de telefoon. Voorbeeld: Bogen er på bordet. — “Het boek ligt op tafel.” også betekent “ook” en voegt deze mededeling toe aan iets dat al in de context geldt. Het staat hier vóór de plaatsaanduiding derinde. Voorbeeld: Hun er også her. — “Zij is hier ook.” derinde is een plaatsbijwoord met de betekenis “daarbinnen” of “daar in”. Het wijst naar een plek die als “daar” wordt aangewezen en zich binnen bevindt; het zegt niet op zichzelf welke concrete plek dat is. Voorbeeld: Nøglerne er derinde. — “De sleutels zijn daarbinnen.” Samen bestaat de zin uit Min telefon (“mijn telefoon”), er (“is/zit”), også (“ook”) en derinde (“daarbinnen”). De volledige betekenis is: “Mijn telefoon zit daar ook in.”

8. Tjek lommen, før du går.

   Controleer de zak voordat je gaat.

   Tjek

   controleer

   lommen

   de zak

   før du går

   voordat je gaat

   Uitgebreide uitleg

   Tjek is de gebiedende wijs van tjekke (“controleren” of “nakijken”). De vorm gebruikt geen zichtbaar onderwerp: de aangesproken persoon is degene die de handeling moet uitvoeren. Voorbeeld: Tjek adressen. — “Controleer het adres.” lommen is de bepaalde enkelvoudsvorm van het zelfstandig naamwoord lomme (“zak”). Het achtervoegsel -en maakt hier duidelijk dat het om een bepaalde zak gaat; en lomme betekent “een zak”. før du går betekent “voordat je gaat”. før leidt een bijzin in, du is het onderwerp “je/jij”, en går is de tegenwoordige vorm van gå (“gaan”). In een bijzin staat het onderwerp hier vóór het werkwoord: før du går. Voorbeeld: Spis, før du går. — “Eet voordat je gaat.” Samen vormt Tjek lommen, før du går. een gebiedende zin: “Controleer de zak voordat je gaat.” Eerst wordt de opdracht Tjek lommen gegeven; før du går geeft aan dat dit vóór het weggaan moet gebeuren.