Een rustige studieplek vinden | Leer deens in het Nederlands

Uitleg van de zinnen

1. Er dette bord ledigt?

   Is deze tafel vrij?

   Er dette

   is deze …?

   bord

   tafel

   ledigt

   vrij; beschikbaar

   Uitgebreide uitleg

   Er dette vormt hier het begin van een ja/nee-vraag. Er is de vorm van være voor “zijn” in de tegenwoordige tijd. In een Deense vraag staat het werkwoord hier vóór het onderwerp: Er dette bord ...? Vergelijk als herbruikbaar patroon: Er dette ...? = “Is dit ...?” Het aanwijzend woord dette betekent “dit” en staat bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord. bord betekent hier “tafel”. Het is een zelfstandig naamwoord met het onzijdige lidwoord et: et bord. Dat verklaart de vorm dette in dette bord; beide verwijzen grammaticaal naar hetzelfde onzijdige enkelvoud. Voorbeeld: Dette bord er stort. — “Deze tafel is groot.” ledigt betekent hier “vrij” of “beschikbaar”, in de betekenis dat de tafel niet bezet is. De basisvorm van het bijvoeglijk naamwoord is ledig; bij een onzijdig enkelvoudig zelfstandig naamwoord krijgt het de vorm ledigt: et ledigt bord. Bij een en-woord staat de vorm doorgaans zonder -t, bijvoorbeeld en ledig stol — “een vrije/beschikbare stoel”. Samen betekent Er dette bord ledigt? letterlijk: “Is deze tafel vrij?” Het is een directe vraag of iemand de tafel kan gebruiken. De context ondersteunt hier de betekenis “niet bezet”, niet bijvoorbeeld “gratis”.

2. Ingen sidder her.

   Niemand zit hier.

   Ingen

   niemand

   sidder

   zit

   her

   hier

   Uitgebreide uitleg

   Ingen betekent hier “niemand”: het is het onderwerp en verwijst naar geen enkele persoon. In het Deens kan ingen ook bij een zelfstandig naamwoord staan met de betekenis “geen”, maar in deze zin staat het zelfstandig als “niemand”. Voorbeeld: Ingen kommer. — “Niemand komt.” sidder is de tegenwoordige tijd van sidde, “zitten”. De vorm sidder wordt gebruikt bij meerdere personen, maar ook bij één persoon; het onderwerp bepaalt dus niet door een aparte persoonsuitgang een andere vorm. Voorbeeld: Hun sidder her. — “Zij zit hier.” her betekent “hier” en duidt de plaats bij de spreker of het relevante gesprekspunt aan. Het is een plaatsbijwoord en verandert niet naar getal of persoon. Samen vormen de delen Ingen sidder her. de betekenis “Niemand zit hier.” Ingen maakt van sidder her de ontkenning dat er hier iemand zit; er is geen afzonderlijk Deens woord voor “niet” nodig in deze constructie. De zin is een directe, neutrale mededeling over de bezetting van deze plek.

3. Jeg har brug for et roligt sted at sidde.

   Ik heb een rustige plek nodig om te zitten.

   Jeg har brug for

   ik heb ... nodig

   roligt

   rustig

   sted

   plek

   sidde

   zitten

   Uitgebreide uitleg

   Jeg har brug for betekent hier “ik heb ... nodig”. Dit is een vaste Deense constructie voor een behoefte: at have brug for + iets. har is de tegenwoordige vorm van have; brug is het zelfstandig naamwoord in de constructie. Voorbeeld: Jeg har brug for hjælp. — “Ik heb hulp nodig.” roligt betekent hier “rustig”. Het is de vorm van het bijvoeglijk naamwoord rolig bij het onzijdige enkelvoudige zelfstandig naamwoord sted: et roligt sted. Bij een gemeenschappelijk geslacht staat de vorm als rolig, bijvoorbeeld in en rolig dag — “een rustige dag”. sted betekent “plek” of “plaats”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et sted — “een plek”. Het meervoud is steder — “plekken”. sidde betekent “zitten”. Dit is de infinitiefvorm na at: at sidde. De woordgroep et roligt sted at sidde betekent “een rustige plek om te zitten”. De infinitiefzin geeft aan waarvoor de plek nodig is. Voorbeeld: Jeg finder et sted at læse. — “Ik vind een plek om te lezen.” Samen vormen de delen: Jeg har brug for + et roligt sted + at sidde. De volledige betekenis is: “Ik heb een rustige plek nodig om te zitten.”

4. Dette bord står væk fra døren.

   Deze tafel staat weg van de deur.

   Dette

   deze

   bord

   tafel

   står

   staat

   væk fra

   weg van

   døren

   de deur

   Uitgebreide uitleg

   Dette betekent hier “deze” en verwijst naar de tafel die er meteen op volgt. Het is de enkelvoudige onzijdige vorm van het aanwijzende woord: denne wordt gebruikt bij en-woorden, dette bij et-woorden, en disse bij meervoud. Voorbeeld: dette hus — “dit huis”. bord betekent “tafel”. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et bord is onbepaald enkelvoud, bordet is bepaald enkelvoud en borde is meervoud. Voorbeeld: Et bord står her. — “Er staat hier een tafel.” står is de tegenwoordige tijd van stå, “staan”. De vorm van het Deense werkwoord verandert hier niet voor persoon of enkelvoud/meervoud; står kan dus bij verschillende onderwerpen staan. In deze zin beschrijft het de positie van de tafel. Voorbeeld: Stolen står ved vinduet. — “De stoel staat bij het raam.” væk fra is een vaste combinatie met de betekenis “weg van” of “op afstand van”. væk geeft verwijdering of afstand aan, en fra betekent “vanuit/van”. Voorbeeld: Bilen kører væk fra huset. — “De auto rijdt weg van het huis.” døren betekent “de deur”. De basisvorm is dør; døren is bepaald enkelvoud, gevormd met de uitgang -en, omdat dør een en-woord is: en dør — “een deur”, døren — “de deur”. Voorbeeld: Døren står åben. — “De deur staat open.” Samen vormt Dette bord het onderwerp: “deze tafel”. står zegt dat de tafel zich in een bepaalde positie bevindt, en væk fra døren specificeert die positie als op afstand van de deur. De hele zin betekent daarom: “Deze tafel staat weg van de deur.”

5. Så er dette et godt sted at studere.

   Dan is dit een goede plek om te studeren.

   Så

   dan

   er

   is

   dette

   dit

   godt

   goed

   sted

   plek

   at studere

   studeren

   Uitgebreide uitleg

   Så betekent hier dan. Het staat vooraan en geeft de uiting deze betekenis van dan; in andere contexten kan så ook andere functies hebben. er is de tegenwoordige tijd van at være (zijn). De vorm is hetzelfde voor verschillende personen in de tegenwoordige tijd. Bijvoorbeeld: Jeg er klar. — Ik ben klaar. dette betekent dit en verwijst grammaticaal naar iets dat als onzijdig enkelvoud wordt behandeld. Het kan vóór een zelfstandig naamwoord staan, zoals hier, of zelfstandig gebruikt worden. De vorm contrasteert bijvoorbeeld met denne, de vorm voor een enkelvoudig woord van het gemeenschappelijk geslacht. Het concrete referent van dette wordt in deze zin niet verder benoemd. godt betekent hier goed en is de vorm van god die bij het onzijdige enkelvoud et sted past. De basisvorm is god; de onzijdige vorm is godt. Bijvoorbeeld: et godt råd — een goed advies. Dit is niet de vorm van het zelfstandig naamwoord sted, maar de verbogen vorm van het bijvoeglijk naamwoord god. sted betekent plek of plaats. Het is een onzijdig zelfstandig naamwoord: et sted. Daarom krijgen het aanwijzende woord en het bijvoeglijk naamwoord in deze naamwoordgroep de vorm dette en godt. Een bruikbaar meervoud is steder — plaatsen. at studere bestaat uit de infinitiefmarkeerder at en het werkwoord studere, studeren. Na at staat de infinitief. In een hoofdzin zonder die markeerder krijgt het werkwoord een persoonsvorm, bijvoorbeeld: Jeg studerer. — Ik studeer. Samen vormen de delen Så er dette et godt sted at studere de betekenis: Dan is dit een goede plek om te studeren. De structuur is Så + er + het onderwerp dette + de naamwoordgroep et godt sted + at studere, die de activiteit bij die plek aangeeft. De hele uiting beschrijft de plek als een goede plek om te studeren.

6. Tal venligst lavt, mens du studerer.

   Praat alsjeblieft zacht terwijl je studeert.

   Tal

   praat

   venligst

   alsjeblieft

   lavt

   zacht

   mens du

   terwijl je

   studerer

   studeert

   Uitgebreide uitleg

   Tal is de gebiedende wijs van tale (“spreken/praten”). De vorm richt zich hier tot één of meer aangesproken personen; Deens gebruikt voor deze gebiedende wijs geen apart zichtbaar persoonsachtervoegsel. Voorbeeld: Tal langsomt. — “Praat langzaam.” venligst betekent “alsjeblieft” en maakt het verzoek beleefder. Het is een vaste beleefdheidsmarkeerder die vaak bij een verzoek of opdracht staat. lavt betekent hier “zacht” of “op gedempte toon”. Het hoort bij de manier waarop er gesproken wordt en werkt hier als bijwoord bij Tal. Het is verwant aan het bijvoeglijk naamwoord lav (“laag”); in deze uitdrukking beschrijft lavt niet een zelfstandig naamwoord, maar de wijze van spreken. Voorbeeld: Hun taler lavt. — “Zij praat zacht.” mens du betekent “terwijl je”. mens leidt een bijzin in die gelijktijdigheid uitdrukt. du is de tweede persoon enkelvoud (“je/jij”) en is hier het onderwerp van die bijzin. Voorbeeld: Læs, mens du venter. — “Lees terwijl je wacht.” studerer is de tegenwoordige tijd van studere (“studeren”). In het Deens heeft de tegenwoordige tijd hier dezelfde vorm bij verschillende personen: jeg studerer (“ik studeer”), du studerer (“je studeert”) en de studerer (“zij studeren”). Samen vormen de delen de opdracht Tal venligst lavt (“Praat alsjeblieft zacht”), met de bijzin mens du studerer (“terwijl je studeert”). De volledige betekenis is dus: “Praat alsjeblieft zacht terwijl je studeert.”

7. Ja, jeg skal nok tale lavt.

   Natuurlijk, ik zal zacht praten.

   Ja

   ja; natuurlijk

   jeg skal nok

   ik zal zeker

   tale

   praten

   lavt

   zacht

   Uitgebreide uitleg

   Ja betekent hier een bevestigend “ja” en sluit aan bij de instemming met een verzoek. In andere contexten kan het ook simpelweg een bevestigend antwoord zijn; hier krijgt het door de rest van de zin de natuurlijke kleur van “natuurlijk”. jeg skal nok is een vaste, bruikbare combinatie: jeg is “ik”, en skal nok drukt uit dat de spreker iets zeker zal doen of ervoor zal zorgen. skal staat hier vóór het werkwoord in de infinitief en draagt samen met nok de belofte of geruststelling; skal nok is dus niet alleen een neutrale tijdsaanduiding. Vergelijk: Jeg skal nok hjælpe. — “Ik zal zeker helpen.” Het onderwerp bepaalt de vorm van het persoonlijk voornaamwoord: jeg betekent “ik”; bij “wij” staat bijvoorbeeld vi. tale is de infinitief “praten” of “spreken”. Na skal blijft het werkwoord in deze vorm: jeg skal tale betekent “ik zal praten”. Voorbeeld: Hun skal tale dansk. — “Zij zal Deens spreken.” lavt betekent hier “zacht”, in de zin van met weinig volume. Het beschrijft hoe er gesproken wordt en functioneert dus als bijwoord bij tale. Het is niet hetzelfde als “langzaam”; dat is langsomt. In deze betekenis staat lavt ook in het verzoek Tal venligst lavt — “Praat alsjeblieft zacht.” Samen vormen de delen Ja, jeg skal nok tale lavt de betekenis: “Natuurlijk, ik zal zacht praten.” Ja bevestigt, jeg skal nok geeft de toezegging weer, tale benoemt de handeling en lavt specificeert de manier waarop die handeling gebeurt.

8. Det hjælper andre mennesker med at studere.

   Dat helpt andere mensen om te studeren.

   Det

   dat

   hjælper

   helpt

   andre

   andere

   mennesker

   mensen

   med at

   om te

   studere

   studeren

   Uitgebreide uitleg

   Det betekent hier “dat” en staat als onderwerp. Het verwijst naar iets dat in deze zin niet nader wordt benoemd; de vorm zelf zegt niet welk concreet ding of welke handeling bedoeld is. hjælper komt van at hjælpe (“helpen”). De vorm is de tegenwoordige tijd; in het Deens verandert deze werkwoordsvorm niet voor persoon of getal. Bijvoorbeeld: Jeg hjælper dig = “Ik help je.” andre betekent hier “andere” en staat bij een meervoudig zelfstandig naamwoord. De vormen zijn onder meer anden bij een gemeenschappelijk enkelvoud, andet bij een onzijdig enkelvoud en andre in het meervoud. Bijvoorbeeld: andre bøger = “andere boeken”. mennesker betekent “mensen” en is het meervoud van menneske (“mens”). Het woord verwijst hier naar de mensen die hulp krijgen; het is niet het onderwerp van hjælper. med at maakt samen met hjælpe de herbruikbare constructie at hjælpe nogen med at + werkwoord: “iemand helpen om/te + werkwoord”. Het woord med betekent afzonderlijk vaak “met”, maar in deze constructie leidt het een activiteit in waarbij iemand wordt geholpen. studere is de infinitief (“studeren”). Na med at blijft het werkwoord in deze vorm staan. Bijvoorbeeld: Hun hjælper mig med at læse = “Zij helpt mij om te lezen.” Samen vormen de delen: Det (dat) + hjælper (helpt) + andre mennesker (andere mensen) + med at studere (om te studeren). De volledige betekenis is dus: “Dat helpt andere mensen om te studeren.”